Basur Nedir, Neden Olur? Belirtileri ve Nasıl Geçer

Basur (hemoroid), makat kanalındaki damar yastıklarının genişleyip şişmesidir. Bu yastıklar herkeste vardır; şikâyet yaptığında basur adını alır. En sık nedenler kabızlık, tuvalette uzun süre ıkınmak, gebelik ve uzun süre oturmaktır. Kanama, kaşıntı ve makatta şişlik en bilinen belirtilerdir. Erken dönemde beslenme ve tuvalet alışkanlığı düzeltilerek gerileyebilir.

Basur nedir?

Makat kanalının iç yüzeyinde, dışkı ve gaz tutmaya yardım eden yumuşak damar yastıkları bulunur. Bu yastıklar doğuştan herkeste vardır ve normaldir. Yastıklar zamanla genişler, şişer ya da yerinden kayarsa şikâyet başlar. Tıpta buna hemoroid hastalığı, halk arasında basur denir.

Basur bir hastalık adı olarak çok yaygındır. Yetişkinlerin önemli bir kısmı hayatının bir döneminde basur şikâyeti yaşar. Çoğu kişide şikâyet hafiftir ve kendi kendine geçer.

İç basur ve dış basur farkı nedir?

Basur, yerine göre ikiye ayrılır:

• İç basur: Makat kanalının içinde, hissin az olduğu bölgede oluşur. Genellikle ağrı yapmaz. En sık belirtisi dışkılama sırasında açık kırmızı kanamadır. İlerledikçe ıkınınca dışarı çıkar.
• Dış basur: Makat ağzındaki cildin hemen altında oluşur. Bu bölge hassas olduğu için şişince ağrı ve yanma yapar. İçinde pıhtı oluşursa birden sertleşir ve belirgin ağrı başlar.

İç basur, dışarı çıkma durumuna göre dört evrede incelenir. Birinci evrede basur içeride kalır. Dördüncü evrede ise sürekli dışarıdadır ve elle geri itilemez. Evre, tedavi seçimini doğrudan belirler.

Dış basur nasıl görünür?

Dış basur, makat ağzında cilt renginde ya da hafif morumsu, yumuşak bir şişlik olarak görülür. Tek ya da birkaç tane olabilir. İçinde pıhtı oluştuğunda şişlik koyu mor renk alır, sertleşir ve dokununca ağrır. Geçmiş bir dış basurun ardından makat ağzında küçük, yumuşak bir deri katlantısı kalabilir. Bu deri katlantısı (skin tag) ağrı yapmaz.

Makatta görülen her şişlik basur değildir. Siğil, apse, makat çatlağının yanındaki nöbetçi meme ya da nadiren bir tümör de benzer görünebilir. Bu yüzden şişliğin ne olduğu, görüntüye bakarak değil, muayeneyle anlaşılır.

Basur neden olur?

Basurun tek bir nedeni yoktur. Makat damarlarına baskıyı artıran ya da damarları taşıyan bağ dokusunu gevşeten her durum basuru kolaylaştırır.

• Kabızlık ve ıkınma: Sert dışkıyı çıkarmak için ıkınmak damar yastıklarını aşağı iter. En sık nedendir.
• Tuvalette uzun süre oturmak: Telefonla ya da gazeteyle tuvalette geçirilen uzun süre, makat damarlarında kan göllenmesine yol açar.
• Lifsiz beslenme ve az su içmek: Dışkıyı sertleştirir, kabızlığı artırır.
• İshal: Sık ve zorlayıcı dışkılama da yastıkları tahriş eder.
• Uzun süre oturarak ya da ayakta çalışmak: Hareketsizlik makat bölgesinde dolaşımı yavaşlatır.
• Ağır kaldırmak: Karın içi basıncı ani yükselir.
• Yaş: Damar yastıklarını yerinde tutan bağ dokusu yaşla gevşer.
• Kalıtım: Ailede basur olan kişilerde daha sık görülür.

Kadınlarda basur neden olur?

Kadınlarda yukarıdaki nedenlere ek olarak iki dönem öne çıkar: gebelik ve doğum. Gebelikte büyüyen rahim, makat damarlarından kalbe dönen kanın yolunu daraltır. Gebelik hormonları damar duvarını gevşetir ve bağırsak hareketlerini yavaşlatır; kabızlık artar. Normal doğumda uzun süren ıkınma da basuru tetikler. Adet döneminde bağırsak alışkanlığının değişmesi bazı kadınlarda şikâyetleri dönemsel olarak artırabilir.

Erkeklerde basur neden olur?

Erkeklerde basurun nedenleri temelde aynıdır. Ağır kaldırma gerektiren işler, uzun süre direksiyon başında ya da masa başında oturmak ve lifsiz beslenme daha sık rastlanan tetikleyicilerdir. Erkeklerde makattan kanamanın başka bir nedeni olup olmadığı, yaş ve aile öyküsüne göre ayrıca araştırılır.

Dış basur neden olur?

Dış basur, makat ağzındaki damarların genişlemesiyle oluşur. Ani ve aşırı ıkınma, ağır kaldırma, uzun yolculuk, şiddetli ishal ya da kabızlık atağı dış basurda pıhtı oluşumunu tetikleyebilir. Pıhtılı dış basur çoğu zaman birkaç saat içinde, belirgin bir ağrıyla ortaya çıkar.

Basur neden dışarı çıkar?

İç basuru makat kanalında tutan ince bağ dokusu lifleri vardır. Yıllarca süren ıkınma bu lifleri gevşetir. Yastık yerinden kayar ve dışkılama sırasında makattan dışarı sarkar. Başlangıçta kendiliğinden geri girer. Zamanla elle itmek gerekir. En ileri evrede ise sürekli dışarıda kalır.

Basuru azdıran şeyler nelerdir?

Şikâyetleri en çok artıran alışkanlıklar şunlardır:

• Tuvalette uzun süre oturmak ve ıkınmak
• Dışkılama ihtiyacını ertelemek
• Az su içmek ve lifsiz beslenmek
• Aşırı acılı ve baharatlı yemekler, alkol
• Uzun süre hareketsiz kalmak

Islak mendil ve parfümlü sabunla makat bölgesini sık silmek de cildi tahriş ederek kaşıntı ve yanmayı artırır.

Basur belirtileri nelerdir?

Basurun en sık belirtileri şunlardır:

• Dışkılamadan sonra tuvalet kâğıdında ya da klozette açık kırmızı kan
• Makatta kaşıntı ve yanma
• Makat ağzında ele gelen yumuşak şişlik
• Dışkılama sırasında dışarı çıkan ve geri giren et parçası
• Dış basurda oturunca artan ağrı
• Tam boşalamama hissi ve makatta nemlenme

Belirtilerin ayrıntılı listesi, iç ve dış basurda farkları ve basurun nasıl anlaşılacağı hemoroid belirtileri yazısında anlatılmıştır.

Basur tehlikeli bir hastalık mıdır?

Basur çoğu zaman tehlikeli bir hastalık değildir. Yaşam kalitesini bozar ama kalıcı bir hasar bırakmaz. Ancak iki noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, makattan kanamanın tek nedeni basur değildir. İkincisi, bazı durumlarda basur acil değerlendirme gerektirir.

Basur ne zaman tehlikeli?

Şu durumlarda beklemeden hekime başvurulmalıdır:

• Kanama durmuyor, pıhtılı ya da koyu renkli geliyorsa
• Kanamayla birlikte halsizlik, baş dönmesi ya da çarpıntı varsa
• Dışarı çıkan basur geri girmiyor, morarıyor ve ağrısı artıyorsa
• Makatta ateşle birlikte şişlik, kızarıklık ve zonklayan ağrı varsa
• Dışkılama alışkanlığı birkaç haftadır değişmişse ya da kilo kaybı varsa

Geri girmeyen ve morarmaya başlayan basura boğulmuş basur denir. Bu tablo ağrılıdır ve kısa sürede tedavi gerektirir.

Dış hemoroid tehlikeli midir?

Dış hemoroid genellikle tehlikeli değildir. İçinde pıhtı oluştuğunda çok ağrılı olabilir, ancak bu pıhtı vücudun başka bir yerine gitmez. Ağrı çoğunlukla ilk iki üç günde en yüksek düzeydedir, sonra azalır. İlk 48-72 saatte başvurulursa pıhtı küçük bir işlemle boşaltılabilir.

Basuru patlatırsak ne olur?

Basuru evde iğne, jilet ya da sıkarak patlatmaya çalışmak tehlikelidir. Kontrolsüz kanama, enfeksiyon, apse ve iyileşmesi uzun süren yaralar gelişebilir. Pıhtılı dış basur kendiliğinden açılıp bir miktar kanayabilir. Bu durumda bölge temiz tutulur, ılık suyla oturma banyosu yapılır ve kanama sürüyorsa hekime başvurulur.

Basur nasıl geçer?

Basurun tedavisi evreye ve şikâyete göre belirlenir. Makatta basur nasıl geçer sorusunun yanıtı da basurun iç ya da dış olmasına göre değişir. Hafif basurun büyük kısmı, birkaç hafta içinde alışkanlık değişikliğiyle geriler. İlerlemiş basurda ise ofis işlemleri ya da ameliyat gerekebilir.

Basur kendi kendine geçer mi?

Erken evre iç basur ve yeni oluşmuş dış basur çoğu zaman kendi kendine geçer. Bunun için kabızlığın düzeltilmesi ve ıkınmanın bırakılması gerekir. Sebep ortadan kalkmazsa basur tekrarlar. İleri evre basur ve dışarıda kalan basur kendiliğinden geri dönmez.

Basur kaç günde geçer?

Hafif bir basur atağı genellikle birkaç gün ile bir hafta arasında yatışır. Pıhtılı dış basurun ağrısı birkaç günde azalır, şişliğin tamamen inmesi ise iki üç haftayı bulabilir. Şişmiş basur için de süre benzerdir. İki haftayı geçen ya da her ay tekrarlayan şikâyette muayene gerekir.

Basur en çabuk nasıl geçer?

Basurun hızla yatışması için yapılabilecekler şunlardır:

1. Günde iki üç kez, 10-15 dakika ılık suya oturmak (oturma banyosu)
2. Dışkıyı yumuşatmak için bol su içmek ve lifli beslenmek
3. Tuvalette en fazla birkaç dakika kalmak, ıkınmamak
4. Ayaklarının altına küçük bir tabure koyarak dizleri kalçadan yukarıda tutmak
5. Makat bölgesini parfümsüz ve yumuşak bir yöntemle, suyla temizlemek
6. Ağrı ve kaşıntı için hekimin önerdiği krem ya da fitili kısa süre kullanmak

Kremler ve fitiller şikâyeti hafifletir, basuru ortadan kaldırmaz. Uzun süre ve hekime danışmadan kullanılmamalıdır.

Dış basur nasıl geçer?

Dış basurun tedavisi pıhtı olup olmamasına bağlıdır. Pıhtısız dış basur, oturma banyosu ve kabızlığın düzeltilmesiyle birkaç günde söner. Pıhtılı dış basurda ilk üç gün içinde başvurulursa hekim lokal uyuşturmayla pıhtıyı boşaltabilir. Bu süre geçtiyse genellikle bekleme ve destek tedavisi önerilir; pıhtı kendiliğinden emilir.

Dış basur nasıl yok edilir?

Dış basurun çoğu tedaviyle söner ve ayrıca yok edilmesi gerekmez. Sık tekrarlayan, çok ağrılı ya da büyük dış basurda ise cerrahi önerilir. Geride kalan ve ağrı yapmayan deri katlantısı çoğu zaman tedavi gerektirmez; temizliği zorlaştırıyorsa küçük bir işlemle alınabilir.

Dış basur kendi geçer mi?

Evet, dış basurun çoğu kendi geçer. Dış basur memesi kendiliğinden geçer mi sorusunun yanıtı da çoğunlukla evettir: şişlik birkaç hafta içinde söner. Ancak bazen yerinde yumuşak bir deri katlantısı bırakır. Bu katlantının kalması basurun sürdüğü anlamına gelmez.

Basur memesi şişince ne yapmalı?

Basur memesi aniden şişip ağrıdığında önce ılık oturma banyosu yapılır. Tuvalette ıkınmaktan kaçınılır, dışkı yumuşak tutulur. Uzun süre aynı pozisyonda oturmamak, gerekirse yumuşak bir minder kullanmak rahatlatır. Şişlik sertleşip morarıyorsa ya da ağrı dayanılmaz hale geliyorsa aynı gün hekime başvurulur.

Basurum dışarı çıktı ne yapmalıyım?

Dışkılamadan sonra dışarı çıkan basur kendiliğinden geri giriyorsa acil bir durum yoktur. Kendiliğinden girmiyorsa, temiz ellerle ve kayganlaştırıcı bir jelle nazikçe geri itmek denenebilir. Geri girmiyor, morarıyor ya da çok ağrılıysa zorlamadan acile ya da hekime başvurulur.

Evreye göre bant uygulaması, lazer ve ameliyat seçeneklerinin karşılaştırması hemoroid (basur) tedavisi sayfasındadır. Kesisiz yöntem için hemoroid lazer tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Basura ne iyi gelir?

Basura iyi gelen asıl şey ilaç değil, alışkanlık değişikliğidir. Amaç dışkıyı yumuşak tutmak ve makat damarlarına binen baskıyı azaltmaktır.

• Lifli beslenme: Sebze, meyve, kuru baklagil, yulaf ve tam tahıllı ekmek dışkıyı yumuşatır.
• Bol su: Lif, ancak yeterli suyla işe yarar. Gün boyu düzenli su içilir.
• Hareket: Günlük yürüyüş bağırsakları çalıştırır ve makat bölgesinde dolaşımı artırır.
• Oturma banyosu: Ilık su kas spazmını çözer, ağrı ve kaşıntıyı azaltır.
• Tuvalet düzeni: İhtiyaç geldiğinde ertelemeden tuvalete gitmek, telefonla oturmamak.
• Lif takviyesi: Beslenmeyle yeterli lif alınamıyorsa hekimin önerdiği lif takviyesi kullanılabilir.

Basur olan bir kişi ne yememeli?

Basur şikâyeti varken dışkıyı sertleştiren ya da makatı tahriş eden yiyeceklerden uzak durulur:

• Beyaz ekmek, hamur işi ve rafine unlu yiyecekler
• Hazır ve işlenmiş gıdalar, kızartmalar
• Aşırı acılı ve baharatlı yemekler
• Alkol ve fazla kafein
• Çok miktarda kırmızı et ve peynir

Bu liste kesin bir yasak listesi değildir. Amaç kabızlığı önlemektir. Kişinin hangi yiyecekte şikâyetinin arttığını fark etmesi de yol göstericidir.

Basur için ne zaman hekime gidilmeli?

Makattan kanama ilk kez görüldüyse, şikâyet iki haftadan uzun sürüyorsa, basur dışarıda kalıyorsa ya da ağrı günlük işleri engelliyorsa muayene gerekir. Muayene çoğu zaman birkaç dakika sürer. Hekim makatı dışarıdan inceler, parmakla muayene eder ve gerekirse anoskop denen kısa bir aletle kanalın içine bakar.

45 yaşın üstünde, ailesinde bağırsak kanseri olan ya da kanamayla birlikte dışkılama alışkanlığı değişen kişilerde kalın bağırsağın tamamı da değerlendirilir. Bu yüzden kanamayı kendiliğinden basura bağlamamak önemlidir. Bu konu kolon kanseri belirtileri yazısında ayrıca ele alınmıştır.