Ülseratif Kolit Tedavisi ve Kolektomi

Ülseratif kolit nedir?

Ülseratif kolit, bağışıklık sisteminin kalın bağırsak duvarına karşı sürekli bir iltihap tepkisi başlattığı, mikroba bağlı olmayan bir hastalıktır. İltihap rektumdan başlar ve kesintisiz biçimde yukarı doğru yayılır. Bazı hastada yalnız rektum, bazısında sol kolon, bazısında kalın bağırsağın tamamı tutulur. İltihap bağırsak duvarının iç yüzeyinde kalır; derin katlara geçmez. Bu özellik hastalığı Crohn'dan ayırır ve ameliyatın anlamını belirler. Hastalığın genel çerçevesi inflamatuvar bağırsak hastalığı bölümünde anlatılır.

Ülseratif kolit neden olur?

Nedeni tam olarak bilinmez. Kalıtsal yatkınlık, bağırsak florası, bağışıklık yanıtı ve çevresel etkenler birlikte rol oynar. Hastalık bulaşıcı değildir ve beslenme hatasıyla oluşmaz. Çoğunlukla genç erişkinlikte başlar; ikinci bir sıklık artışı ileri yaşta görülür. Sigaranın ülseratif kolitle ilişkisi Crohn'dakinden farklıdır; ancak sigara hiçbir durumda tedavi aracı değildir.

Ülseratif kolit belirtileri

• Kanlı ve mukuslu ishal; en belirgin bulgudur.
• Sıkışma hissi, dışkılama sonrası boşalamama duygusu.
• Gece dışkılama ve kaçırma korkusu.
• Sol alt karında, dışkılamadan önce gelen kramp.
• Halsizlik, kansızlık ve kilo kaybı.
• Ateş; ağır atakta belirgindir.
• Eklem ağrısı, göz kızarıklığı ve deride ağrılı nodüller.

Belirtiler ataklarla gelir; sakin dönemde hasta çoğunlukla şikâyetsizdir. Atağın şiddeti günlük dışkı sayısı, kanama miktarı, ateş, nabız ve kan değerleriyle ölçülür. Ağır atak hastanede yatarak izlenir.

Dışkıda kan ve mukus ülseratif kolit dışındaki hastalıklarda da görülür. Ayrım için dışkıda mukus ve makattan kan gelmesi sayfalarına bakabilirsiniz.

Ülseratif kolit tanısı nasıl konur?

Tanı gastroenterolojide kolonoskopi ve biyopsiyle konur. Dışkıda mikrop aranarak enfeksiyon dışlanır. Kan ve dışkı testleri iltihabın şiddetini gösterir. Uzun süreli yaygın tutulumda kanser öncüsü hücre değişikliği (displazi) için düzenli kolonoskopi izlemi yapılır. Cerrahi planlamada, rektumun durumu ve makat kasının gücü ayrıca değerlendirilir.

Kolektomi ne sağlar?

Kalın bağırsak ve rektum tümüyle çıkarıldığında hastalıklı doku kalmaz. Kanlı ishal, sıkışma ve gece dışkılama sona erer. Uzun süreli ilaç kullanımı ve ilaçların yan etkileri biter. Kalın bağırsak kanseri riski ortadan kalkar. Hastaların çoğu ameliyattan sonra kilo alır ve iş ile sosyal yaşama döner. Bu yönüyle ülseratif kolit, ameliyatın hastalığı bitirdiği nadir süregen hastalıklardandır.

Sınırı açık söylemek gerekir. Eklem, deri ve karaciğer gibi bağırsak dışı tutulumlar ameliyattan etkilenmeyebilir. Poş yapılan hastada günde birkaç kez yumuşak dışkılama olağandır ve poş iltihabı gelişebilir. Kalıcı ileostomi tercih edilen hastada stomayla yaşam öğrenilir. Ameliyat bir kayıp değil, hastalığın bittiği bir dönüm noktası olarak planlanır.

Ülseratif kolitte ameliyat kimlere gerekir?

Ülseratif kolitli hastaların bir bölümü yaşamı boyunca ameliyat olur. İlaç tedavisi, diyet ve atak kontrolü gastroenterolojinin işidir; Doç. Dr. Tayfun Bişgin ameliyat kararını ve ameliyatı üstlenir. Ameliyat nedenleri acil ve planlı olarak ikiye ayrılır.

Acil ameliyat gerektiren durumlar:

• Bağırsağın aşırı genişlemesi (toksik megakolon).
• Bağırsağın delinmesi.
• Durdurulamayan kanama.
• Hastanede yatarak verilen yoğun ilaç tedavisine birkaç gün içinde yanıt vermeyen ağır atak.

Planlı ameliyat gerektiren durumlar:

• İlaç tedavisine yanıt alınamaması ya da ilaçların ağır yan etkisi.
• Sık atak nedeniyle yaşam kalitesinin bozulması.
• Kolonoskopide öncü hücre değişikliği (displazi) ya da kanser saptanması.
• Çocukta ilaçla düzelmeyen büyüme geriliği.
• İltihaba bağlı darlık; kanser dışlanamadığı için çıkarılır.

Ameliyat zamanı neden önemlidir?

Ağır atakta ameliyatın gecikmesi, hastanın beslenmesini ve genel durumunu bozar ve komplikasyonu artırır. Bu yüzden yatarak tedavi gören ağır hastada cerrah erken dönemde değerlendirmeye katılır. Planlı hastada ise ameliyat, hasta beslenme ve ilaç açısından en uygun durumdayken yapılır. Doğru zamanda yapılan ameliyat, çok geç yapılan ameliyattan daha az risk taşır.

Ameliyat kararını etkileyen durumlar

Yaş, makat kasının gücü, kilo, eşlik eden hastalıklar ve çocuk isteği poş ile kalıcı ileostomi arasındaki seçimi etkiler. Kolonoskopi ve patolojide Crohn kuşkusu varsa poş kararı daha dikkatli verilir; Crohn'da poş genellikle önerilmez. Ameliyat öncesi kullanılan bazı ilaçlar birleşim hattı iyileşmesini etkileyebilir; bu ilaçların zamanlaması gastroenteroloji ile birlikte planlanır.

Ülseratif kolit ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyat öncesi hazırlık

Kan değerleri, beslenme durumu ve kansızlık düzeltilir. Stoma ve yara hemşiresi ameliyattan önce hastayla görüşür ve stomanın yerini karın üzerinde işaretler. Bu işaretleme, torbanın rahat oturacağı ve hastanın görebileceği bir yer seçilmesini sağlar. Hastaya aşamalar, stoma süresi ve beklenen dışkılama düzeni ameliyattan önce anlatılır.

Kolektomi: kalın bağırsağın çıkarılması

Ameliyat genel anestezi altında ve çoğunlukla kapalı yöntemle yapılır. Doç. Dr. Tayfun Bişgin kolektomi ve J poş ameliyatlarını kendisi yapar; uygun hastada bu ameliyatları robotik yöntemle de uygular. Kalın bağırsak, bağları ve damarları ayrılarak serbestleştirilir ve küçük bir kesiden çıkarılır. Hangi bölümün çıkarılacağı hastanın durumuna göre değişir.

Total ve subtotal kolektomi

Subtotal kolektomide kalın bağırsağın tamamına yakını çıkarılır; rektum yerinde bırakılır ve ince bağırsağın ucu karın duvarına ileostomi olarak ağızlaştırılır. Bu, acil ve ağır hastada tercih edilen güvenli ilk aşamadır. Hastanın genel durumu düzelir, ilaç etkisi geçer ve rektum için karar daha sonra verilir. Total kolektomi, kalın bağırsağın tamamının çıkarıldığı ameliyatın genel adıdır; rektumun ne olacağı ayrı bir karardır.

Proktokolektomi: rektumun da alınması

Rektum da hastalıklı olduğu için planlı ameliyatta kalın bağırsakla birlikte çıkarılır. Buna proktokolektomi denir. Rektum çıkarıldıktan sonra iki yol vardır. Birincisi, ince bağırsağın son bölümünden bir torba yapılıp makat kasına bağlanmasıdır; bu işlem J poş ameliyatı sayfasında anlatılır. İkincisi, makatın da kapatılıp kalıcı bir ileostomi oluşturulmasıdır. Kalıcı ileostomi, ileri yaşta, makat kası zayıf olan ya da poş istemeyen hastada güvenli ve rahat bir seçenektir.

Aşamalı ameliyat

Ülseratif kolit ameliyatı çoğunlukla aşamalara bölünür. Planlı ve iyi durumdaki hastada iki aşama uygulanır: ilk ameliyatta kalın bağırsak ve rektum çıkarılır, poş yapılır ve geçici ileostomi açılır; birkaç ay sonra ikinci ameliyatla ileostomi kapatılır. Acil ve ağır hastada üç aşama uygulanır: önce subtotal kolektomi ve ileostomi, hasta toparlandıktan sonra rektumun çıkarılması ve poş, son olarak ileostominin kapatılması. Aşamalı yaklaşım, birleşim hattı kaçağı gibi ağır komplikasyonları azaltır. Stoma bakımı kolostomi ve ileostomi sayfasında anlatılır.

Crohn hastalığından farkı

Crohn'da kalın bağırsak çıkarılsa bile hastalık ince bağırsakta sürebilir; bu yüzden Crohn'da yalnız sorunlu bölüm alınır ve poş çoğunlukla yapılmaz. Crohn ameliyatının ayrıntısı Crohn hastalığı sayfasında, makat çevresi tutulumu ise Crohn fistülü sayfasında anlatılır.

Ameliyat süresi, hastanede kalış ve iyileşme

Ameliyat çıkarılan bölüme ve yönteme göre çoğunlukla üç ile beş saat sürer. Hastanede kalış çoğunlukla beş ile sekiz gündür. İlk gün sıvı gıdaya başlanır, ileostomi çalıştıkça katı gıdaya geçilir. Stoma hemşiresi taburculuktan önce torba değişimini hastaya ve yakınına öğretir. Hafif işlere dört ile altı hafta, ağır kaldırmaya sekiz hafta sonra dönülür.

Ameliyattan sonra nelere dikkat edilmeli?

• Ateş, giderek artan karın ağrısı ya da ileostomiden çıkışın durması acil başvuru gerektirir.
• İleostomide su kaybı hızlı olur; bol sıvı ve tuz alımı önemlidir; baş dönmesi ve idrar azalması su kaybı işaretidir.
• İlk haftalarda küçük ve sık öğünler, posası az gıdalar önerilir.
• Ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan işler sekiz hafta ertelenir.
• Gastroenterolojinin ameliyat sonrası ilaç planı aksatılmaz; çoğu hastada ilaçlar kademeli olarak azaltılır.

Kolektomi sonrası seçenekler

Uzun dönem izlem

Kalın bağırsak çıkarıldığında kolon kanseri riski ortadan kalkar. Rektum bırakılmış hastada rektum izlemi sürer. Poş yapılan hastada poş muayenesi düzenli aralıklarla yapılır. Bağırsak dışı belirtiler gastroenteroloji ve ilgili bölümlerde izlenir.

Riskler ve yan etkiler

Her büyük bağırsak ameliyatında kanama, yara enfeksiyonu, karın içi apse ve bağırsak birleşim hattında kaçak görülebilir. Kaçak en ciddi komplikasyondur ve aşamalı yaklaşım bu riski azaltır. Ameliyat sonrası geçici bağırsak tembelliği, yapışıklığa bağlı tıkanıklık ve kesi fıtığı diğer olası sorunlardır. Acil ameliyatta ve beslenmesi bozuk hastada risk artar; planlı ameliyatta ölüm riski düşüktür.

Ülseratif kolit ameliyatına özgü riskler de vardır. Rektumun çıkarılması sırasında leğen kemiği içindeki sinirler zedelenebilir; bu durum idrar ve cinsel işlevi etkileyebilir. Dikkatli cerrahi bu riski azaltır. Poş yapılan hastada poş iltihabı, gece sızıntı ve poş yetmezliği görülebilir; bu konular J poş ve poşit sayfasında anlatılır. İleostomi su kaybına yatkındır. Kadın hastada karın içi yapışıklık gebe kalma olasılığını azaltabilir; çocuk isteği olan hastada ameliyat buna göre planlanır.

Ülseratif kolit ameliyatı ücreti neye göre belirlenir?

Ülseratif kolit ameliyatı ücreti tek bir rakamla ifade edilemez. Ameliyatın aşama sayısı, çıkarılan bölüm, yöntem (açık, kapalı ya da robotik), poş yapılıp yapılmadığı, yatış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Aşamalı ameliyatta her aşama ayrı bir yatış demektir. Size hangi planın uygun olduğu muayene ve değerlendirmeden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Ameliyatın aşama sayısı ve her aşamanın yatış süresi.
• Subtotal kolektomi, proktokolektomi ya da poş ameliyatı.
• Ameliyat yöntemi: açık, kapalı ya da robotik.
• Stoma hemşiresi izlemi ve stoma malzemeleri.
• Ameliyattan önce gereken kolonoskopi, görüntüleme ve tetkikler.
• Yoğun bakım gereksinimi.
• Ameliyatın planlı ya da acil yapılması.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ülseratif kolit ve kolektomi hakkında hastaların en sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlanmıştır. Sorunuzun yanıtı burada yoksa muayene sırasında hekiminize sorabilirsiniz.