Hemoroid (Basur) Tedavisi

Hemoroid (basur) nedir?

Makat kanalının iç yüzeyinde, dışkılama sırasında kanalın kapanmasına yardım eden damar yastıkçıkları bulunur. Bu yastıkçıklar herkeste vardır ve sağlıklı bir yapıdır. Hemoroid hastalığı, bu yastıkçıkların genişlemesi, aşağı kayması ve kanamasıyla ortaya çıkar. Toplumun yarısı hayatının bir döneminde hemoroid yakınması yaşar; bu bölümdeki proktoloji hastalıklarının en sık görülenidir.

İç ve dış hemoroid (dış basur) farkı

Makat kanalının ortasında dişli çizgi adı verilen bir sınır vardır. Bu çizginin üstünde oluşan hemoroid iç hemoroid, altında oluşan dış hemoroiddir. Ayrım, belirtileri ve tedaviyi belirler.

Çoğu hastada iç ve dış bileşen bir aradadır; buna karışık hemoroid denir. Dış basurun "nasıl geçeceği" sorusunun yanıtı pıhtının yaşına bağlıdır: ilk 72 saatte boşaltılan pıhtı hızla rahatlatır, daha eski pıhtı kendiliğinden erir ve geriye küçük bir deri parçası kalabilir.

Basur neden olur?

Temel neden makat kanalındaki damar yastıkçıklarını tutan bağ dokusunun gevşemesidir. Bu gevşemeyi hızlandıran etkenler şunlardır:

• Kabızlık ve dışkılama sırasında ıkınma
• Tuvalette uzun süre oturmak, özellikle telefonla
• Gebelik ve doğum
• Uzun süreli ishal
• Ağır kaldırmayı gerektiren işler
• Lifsiz beslenme ve az sıvı alımı
• Ailesel yatkınlık

Bu etkenlerden değiştirilebilir olanlar, tedavinin ilk basamağını oluşturur. Ameliyat olan hastada bile bu etkenler düzeltilmezse nüks ihtimali artar.

Makatta kanama, kaşıntı ya da şişlik her zaman hemoroide bağlı değildir. Bu yakınmaların diğer nedenleri makattan kan gelmesi, makatta kaşıntı ve makatta şişlik sayfalarında anlatılmıştır.

Tedaviden ne beklenir?

Tedavinin amacı kanamayı durdurmak, sarkmayı gidermek ve ağrıyı ortadan kaldırmaktır. Erken evrede bu amaçlara yaşam tarzı düzenlemesiyle ulaşılır. İleri evrede ise yöntem seçimi, hastanın önceliğine göre yapılır: en düşük nüks mü, en hızlı işe dönüş mü, en az ağrı mı?

Evreye göre hedef

• Birinci evre: kanama var, sarkma yok. Hedef kanamanın durmasıdır; lif, sıvı ve kısa süreli ilaç çoğu hastada yeterlidir.
• İkinci evre: dışkılamada sarkar, kendiliğinden geri çekilir. Bant ligasyonu ya da lazerle kalıcı düzelme hedeflenir.
• Üçüncü evre: sarkar, elle itilerek geri gider. Lazer, zımba ya da eksizyon seçenekleri karşılaştırılır.
• Dördüncü evre: sürekli dışarıda, geri itilemez. Klasik eksizyon ameliyatı esas seçenektir.

Yöntemlerin karşılaştırması

Tablo kılavuz verilerine dayanır; her hastada farklı yöntem öne çıkabilir. Lazer yönteminin ayrıntıları hemoroid lazer tedavisi sayfasında anlatılır.

Kimler için uygundur?

Hangi evrede ameliyat gerekir?

Hemoroid hastalığında ameliyat kararı evreye değil, şikâyete göre verilir. Üçüncü evre bir hemoroid, yılda bir iki kez hafif kanıyorsa ameliyat şart değildir. Buna karşılık ikinci evre bir hemoroid sık kanayıp kansızlık yapıyorsa girişim gerekir. Genel ilke şudur: altı sekiz haftalık düzenli yaşam tarzı ve ilaç tedavisine karşın kanama ya da sarkma sürüyorsa bir sonraki basamağa geçilir.

Dördüncü evre hemoroid için "ameliyatsız geçer mi" sorusunun yanıtı hayırdır. Sürekli dışarıda duran dokunun kendiliğinden geri çekilmesi beklenmez. Kanama ve akıntı yaşam tarzıyla azaltılabilir, ancak kalıcı düzelme için ameliyat gerekir.

Ameliyatsız iyileşmesi beklenen hastalar

• Birinci evre ve çoğu ikinci evre iç hemoroid
• Gebelikte ortaya çıkan hemoroid; doğumdan sonra çoğu geriler
• Kısa süreli ishal ya da kabızlık atağına bağlı geçici alevlenme
• Pıhtılaşmış dış hemoroidin 72 saati geçmiş olanları

Tedavinin ertelendiği durumlar

• Kanamanın nedeni netleşmemiş, kolonoskopi yapılmamış 45 yaş üstü hastalar
• Aktif Crohn hastalığı ya da ülseratif kolit
• Kesilemeyen kan sulandırıcı kullanımı; bu hastalarda bant ligasyonu da ertelenir
• Gebelik; ameliyat doğum sonrasına bırakılır

Tedavi nasıl yapılır?

Ameliyatsız tedavi: yaşam tarzı ve ilaçlar

Her evrede tedavinin temeli aynıdır ve ameliyat olan hastada da sürdürülür. Günde 25-30 gram lif (sebze, meyve, tam tahıl, gerekirse psyllium kabuğu), en az 2 litre su, tuvalette 3 dakikayı aşmamak, ıkınmamak ve dışkılama hissi geldiğinde ertelememek. Günde iki üç kez 10-15 dakikalık ılık su oturma banyosu şişliği ve ağrıyı azaltır. Evde uygulanan bu önlemler erken evrede tek başına tedavidir.

Kısa süreli ilaç tedavisinde damar duvarını güçlendiren ağızdan ilaçlar (flavonoid grubu) kanama süresini kısaltır. Bu ilaçlar kılavuzlarda akut dönemde önerilir; uzun süreli kullanımın kalıcı katkısı gösterilmemiştir. Bitkisel ürünler ve internette tanıtılan "doğal yöntemler" için yeterli kanıt yoktur; bu sayfa hiçbir ürün önermez. Önlemlere karşın kanama iki haftadan uzun sürüyorsa ya da ilk kez kanama görüyorsanız, ürün denemek yerine hekime başvurmak gerekir.

Krem ve fitillerin rolü ve sınırları

Hemoroid kremleri ve fitilleri eczanede en çok sorulan ürünlerdir. İçeriklerinde yerel uyuşturucu, damar büzücü, hafif kortizon ya da koruyucu maddeler bulunur. Kaşıntıyı ve yanmayı birkaç gün içinde azaltırlar. Ancak kremler genişlemiş damarı küçültmez ve sarkmayı gidermez; semptomu hafifletir, kalıcı tedavi değildir. Kortizon içeren ürünler bir haftadan uzun kullanılırsa cildi inceltir. Krem kullanırken kanamanın sürmesi, kremi değiştirmek değil, muayene olmak için bir işarettir.

Ameliyat nasıl yapılır? Yöntemler

Bant ligasyonu. Poliklinikte, anestezisiz yapılır. Anoskopla girilerek iç hemoroidin köküne küçük bir lastik bant geçirilir; doku beslenemez ve 5-7 günde düşer. Her seansta bir iki hemoroid bağlanır; 3-4 hafta arayla tekrarlanır. İlk iki gün baskı hissi ve hafif kanama görülebilir.

Lazer hemoroidoplasti. Ameliyathanede, spinal ya da genel anestezi altında yapılır. Hemoroidin içine ince bir lazer lifi girilir ve genişlemiş damar ısıyla büzülür. Kesi yoktur; yara iyileşmesi hızlıdır. Ayrıntılar lazer sayfasında verilmiştir.

Zımba (stapler) hemoroidopeksi. Dairesel sarkan üçüncü evre hemoroidde kullanılır. Makat kanalının üst kısmından bir doku halkası çıkarılıp zımbayla birleştirilir; hemoroidler yukarı çekilir ve kan akımı azalır. Ağrı siniri olmayan bölgede çalışıldığı için ağrı azdır.

Klasik eksizyon. Hemoroid dokusu kesilerek çıkarılır; yara açık bırakılır ya da dikilir. Dördüncü evre ve belirgin dış bileşeni olan hastalarda nüks oranı en düşük yöntemdir. Bedeli, ilk 7-10 gündeki ağrıdır.

Ameliyat ne kadar sürer?

Bant ligasyonu 5-10 dakika, lazer 20-30 dakika, zımba ve klasik eksizyon 30-60 dakika sürer. Anestezi hazırlığı ve uyanma ile ameliyathanede geçen toplam süre bir buçuk iki saati bulur. Hastanede kalış, bant ligasyonunda sıfır, diğer yöntemlerde bir gecedir; bazı hastalar aynı gün taburcu edilir.

Ameliyat sonrası iyileşme

İyileşme süresi ve hastanede kalış

Klasik ameliyatta ilk dışkılama en zor andır; dışkı yumuşatıcı ameliyat gününden itibaren başlanır ve ağrı kesici saat düzeniyle, ağrı beklenmeden alınır. Oturma banyosu her dışkılamadan sonra ve günde üç kez yapılır. Yaradan ilk iki hafta hafif kanama ve akıntı normaldir.

İşe ve günlük hayata dönüş

Masa başı işe bant ligasyonu ve lazerde 2-5 gün, klasik ameliyatta 10-14 gün sonra dönülür. Ağır kaldırma ve spor 3-4 hafta ertelenir. Araç kullanımı ağrı kesici ihtiyacı bittiğinde serbesttir. Cinsel yaşam için yaranın hassasiyeti geçene kadar, genellikle 2-3 hafta beklenir.

Kontroller

İlk kontrol 7-10. günde, ikinci kontrol 4-6. haftada yapılır. İlk kontrolde yara değerlendirilir ve dışkılama sorgulanır; ikinci kontrolde makat kanalında darlık gelişip gelişmediği muayeneyle kontrol edilir. Kabızlık düzeltilmezse hemoroidin tekrar etmesi beklenir; bu nedenle lif ve sıvı düzeni ameliyattan sonra da sürer.

Riskler ve yan etkiler

Hemoroid ameliyatı düşük riskli bir girişimdir, ancak her ameliyat gibi olası sorunları vardır. Sık görülen ve çoğu kendiliğinden geçen sorunlar: ilk hafta ağrı, hafif kanama, idrar yapmada geçici zorluk ve yaradan akıntı. Daha az görülenler: geç kanama (5-10. günlerde, hastaların yaklaşık yüzde ikisinde), yara enfeksiyonu, makat darlığı ve gaz kaçırma. Darlık ve gaz kaçırma klasik eksizyonda ve dairesel ameliyatlarda daha sıktır; deneyimli ellerde nadirdir.

Lazer ve zımba yöntemlerinde ağrı daha azdır, ancak nüks ihtimali daha yüksektir. Lazerin "zararı" olarak anılan durum, çoğu zaman uygun olmayan evrede uygulanmasından kaynaklanan erken nükstür; nadiren yanık ya da apse gelişir. Her yöntemde kan sulandırıcı kullanımı kanama riskini artırır; bu ilaçlar hekimin belirlediği süre kesilir.

Ameliyat olmazsa risk, hastalığın evresiyle artar: sürekli kanama kansızlığa, sarkan doku akıntı ve cilt tahrişine, boğulan hemoroid ise acil girişim gerektiren şiddetli ağrıya yol açar. Kanamanın hemoroide bağlı olduğu varsayılıp kolonoskopinin atlanması, bu hastalıkta en önemli risktir.

İzmir'de hemoroid (basur) ameliyatı

Doç. Dr. Tayfun Bişgin, İzmir'de hemoroid tedavisini muayene bulgusuna ve hastalığın evresine göre planlar. Bant ligasyonu poliklinikte, anestezi gerekmeden 5-10 dakikada yapılır. Lazer, zımba (stapler) ve klasik eksizyon hastane ameliyathanesinde spinal ya da genel anesteziyle uygulanır; lazer 20-30 dakika, ameliyat 30-60 dakika sürer. Hastanede kalış çoğunlukla bir gecedir, bazı hastalar aynı gün taburcu edilir. Günlük hayata bant ve lazerde 2-5 günde, klasik ameliyatta 10-14 günde dönülür; ilk kontrol 7-10. gündedir. Makattan kanamada tedaviden önce kanamanın başka bir nedeni olmadığı gösterilir, gerekiyorsa kolonoskopi yapılır. Muayene ve randevu bilgileri iletişim sayfasında.

Hemoroid tedavisi ücreti neye göre belirlenir?

Hemoroid tedavisi ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, hastalığın evresi, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Yöntem: poliklinikte yapılan bant ligasyonu ile ameliyathane gerektiren lazer, zımba ya da eksizyon aynı maliyet grubunda değildir
• Evre ve hemoroid sayısı: tek bir hemoroid ile dairesel sarkma farklı sürede ve farklı malzemeyle tedavi edilir
• Anestezi türü: spinal ve genel anestezi, anestezi ekibi ve ameliyathane kullanımını içerir
• Hastanede kalış: günübirlik işlem ile bir gecelik yatış arasında fark vardır
• Ek tetkikler: ameliyat öncesi kolonoskopi ve kan tetkikleri ayrı değerlendirilir

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz. Devlet hastanelerinde hemoroid ameliyatı yapılmaktadır; o kurumlardaki koşullar için ilgili hastaneye başvurulur.

Sık sorulan sorular

Aşağıdaki sorular, hastaların hemoroid tedavisi öncesinde en sık sorduğu konulardan derlenmiştir. Makat çatlağıyla karışan ağrılı tablolar için anal fissür, apse ve akıntı için anal fistül sayfalarına bakılabilir.