Rahim Sarkması (Uterin Prolapsus) Tedavisi

Rahim sarkması nedir?

Rahim sarkması, rahmin normal yerinden aşağıya, vajina kanalına doğru yer değiştirmesidir. Tıbbi adı uterin prolapsus ya da apikal prolapsustur. Rahmi daha önce alınmış kadınlarda vajinanın tepe noktası da aynı biçimde sarkabilir; buna vajen kubbesi sarkması denir. Bu sayfa, pelvik taban hastalıkları içinde orta bölmeyi ele alır.

Pelvik taban üç bölmeye ayrılır. Ön bölmede mesane ve idrar kanalı bulunur. Orta bölmede rahim ve vajinanın tepesi yer alır. Arka bölmede ise rektum, yani kalın bağırsağın son kısmı vardır. Sarkma çoğu zaman tek bir bölmeyle sınırlı kalmaz. Rahim sarkan kadınların bir bölümünde mesane sarkması ya da rektosel gibi arka bölme sorunları da bulunur. Bu yüzden değerlendirme üç bölmeyi birlikte kapsar.

Rahim sarkması neden olur?

Rahim; bağlar, bağ dokusu ve pelvik taban kaslarından oluşan bir askı sistemiyle yerinde durur. Bu sistemin zayıflaması sarkmaya yol açar. Başlıca nedenler şunlardır:

• Normal doğum: özellikle çok sayıda doğum, iri bebek, uzun süren ıkınma ve alet yardımlı doğum.
• Menopoz: hormon azalmasıyla bağ dokusu esnekliğini ve gücünü yitirir.
• Yaş: kas ve bağ dokusu zamanla zayıflar.
• Karın içi basıncın sürekli artması: kronik kabızlık ve ıkınma, uzun süren öksürük, ağır kaldırma.
• Fazla kilo: pelvik tabana binen yükü artırır.
• Bağ dokusu zayıflığı: ailede sarkma öyküsü olan kadınlarda daha sık görülür.
• Daha önce geçirilmiş pelvik ameliyatlar.

Rahim sarkması belirtileri: nasıl anlaşılır?

Hafif sarkma çoğu zaman belirti vermez ve muayenede tesadüfen fark edilir. Sarkma ilerledikçe belirtiler belirginleşir:

• Vajinada dolgunluk, ağırlık ya da "bir şey aşağı iniyor" hissi.
• Vajina girişinde ele gelen ya da dışarı çıkan yumuşak bir kitle.
• Akşama doğru ve uzun süre ayakta kalınca artan, yatınca azalan yakınmalar.
• Kasık ve bel bölgesinde çekilme hissi.
• İdrara sık çıkma, idrarı tam boşaltamama ya da idrar kaçırma.
• Dışkılamada zorlanma ve tuvalette parmakla destek verme ihtiyacı.
• Cinsel ilişkide rahatsızlık.
• Dışarı çıkan dokuda sürtünmeye bağlı yara, akıntı ya da lekelenme.

Rahmin aşağıda olduğunu kadınların çoğu, banyo sırasında vajina girişinde bir kabarıklık hissederek fark eder. Kesin tanı ise muayenede konur. Hekim muayeneyi hasta ıkınırken yapar; çünkü sarkma yatarken gizlenebilir.

Evreleme: sarkmanın derecesi nasıl ölçülür?

Sarkmanın derecesi uluslararası bir ölçüm sistemiyle belirlenir. Bu sistemin adı POP-Q'dur. Ölçümde referans noktası vajina girişindeki halkadır. Hasta ıkınırken en çok sarkan noktanın bu halkaya uzaklığı ölçülür.

Evre tek başına tedaviyi belirlemez. Belirtilerin ne kadar rahatsız ettiği, hastanın yaşı, genel sağlığı ve beklentisi de kararı etkiler.

Hangi testler yapılır?

Muayenede üç bölme ayrı ayrı değerlendirilir. İdrar tahlili ve işeme sonrası mesanede kalan idrarın ultrasonla ölçülmesi rutin incelemelerdendir. İdrar kaçırma varsa ürodinami testi istenebilir. Dışkılama güçlüğü ya da makattan dışarı çıkma hissi varsa, arka bölme defekografi ve anal manometri ile incelenir. Bu bilgiler, tek bir ameliyatla mı yoksa kombine onarımla mı ilerleneceğini belirler.

Tedaviden ne beklenir?

Tedavinin hedefi sarkmayı düzeltmek ve onun yol açtığı yakınmaları gidermektir. Ağırlık hissi, dışarı çıkan kitle, idrar ve dışkılama sorunları ile cinsel yaşamdaki rahatsızlık bu yakınmaların başındadır. Ameliyatla sarkma çoğu hastada hemen düzelir ve kalıcı bir rahatlama sağlanır.

Ancak pelvik taban dokuları zayıflamış bir sistemdir. Ameliyat bu zayıflığı tamamen ortadan kaldırmaz. Yıllar içinde aynı bölmede ya da başka bir bölmede yeni bir sarkma gelişebilir. Kilo kontrolü, kabızlığın önlenmesi ve pelvik taban egzersizleri bu riski azaltır. Karından yapılan asma ameliyatlarında sarkmanın tekrarlama olasılığı, vajinal yöntemlere göre daha düşük bildirilmiştir. Buna karşın bu ameliyatlar daha uzun sürer. Hangi yolun seçileceği, kazanç ve risklerin hastayla açıkça konuşulmasından sonra belirlenir.

Kimler için uygundur?

Rahim sarkması tehlikeli mi, tedavi edilmezse ne olur?

Rahim sarkması çoğu zaman hayatı tehdit eden bir hastalık değildir. Belirti vermeyen hafif sarkmada tedavi gerekmez; muayeneyle izlenir. Ancak ilerleyen sarkma bazı zararlara yol açabilir:

• Dışarı çıkan dokunun çamaşıra sürtünmesiyle yara, akıntı ve kanama.
• İdrar kanalının bükülmesiyle mesanenin tam boşaltılamaması.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları.
• Çok ileri evrede, böbreklerden idrar akışının yavaşlaması.
• Dışkılama güçlüğü ve kabızlığın artması.
• Cinsel yaşamın ve sosyal hayatın kısıtlanması.

Bu bulgulardan biri varsa ya da yakınmalar günlük yaşamı bozuyorsa tedavi ertelenmemelidir.

Ameliyatsız tedavi kimler için uygundur?

Hafif ve orta sarkmada önce ameliyatsız seçenekler denenir. Pelvik taban kas eğitimi, hafif sarkmada belirtileri ve sarkmanın derecesini azaltabilir. Bu egzersizler ekibimizdeki fizyoterapist eşliğinde öğretilir; ayrıntılar pelvik taban fizyoterapisi sayfasındadır. Kilo verme, kabızlığın tedavisi ve uzun süren öksürüğün kontrolü de bu basamağın parçasıdır.

Pesser, vajinaya yerleştirilen ve rahmi yukarıda tutan silikon bir destek halkasıdır. Ameliyat istemeyen, ameliyata engel bir hastalığı olan ya da ileride gebelik planlayan kadınlar için uygun bir seçenektir. Pesserin ölçüsü ve türü ekibimizdeki kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından seçilir. Düzenli aralıklarla çıkarılıp temizlenmesi ve kontrol edilmesi gerekir. Akıntı ve vajinada tahriş en sık yan etkilerdir.

Kimlere ameliyat önerilir?

• Belirgin sarkması olan ve yakınmaları yaşam kalitesini bozan kadınlar.
• Egzersiz ve pesserden yeterli yarar görmeyen hastalar.
• Pesseri kullanamayan ya da kullanmak istemeyen hastalar.
• Sarkmaya bağlı yara, kanama ya da idrar boşaltma sorunu olan hastalar.
• Rahim sarkmasına makat sarkması ya da belirgin rektosel eşlik eden hastalar.

Rahim sarkması ameliyatı nasıl yapılır?

Rahim sarkmasının çaresi nedir? Tedavi seçenekleri

Rahim sarkmasının tek bir çaresi yoktur; tedavi basamaklıdır. İlk basamakta yaşam tarzı düzenlemesi ve pelvik taban kas eğitimi yer alır. İkinci basamak pesserdir. Belirgin ve rahatsız eden sarkmada ise kalıcı çözüm ameliyattır. Ameliyat iki ana yoldan yapılabilir: karından ya da vajinadan.

Rahim sarkmasının tedavisi, Doç. Dr. Tayfun Bişgin liderliğindeki multidisipliner pelvik taban ekibi tarafından planlanır. Ekipte kolorektal cerrah, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, üroloji uzmanı ve pelvik taban fizyoterapisti birlikte çalışır. Rahme ve vajinaya yönelik ameliyat adımlarını ekibimizdeki kadın hastalıkları ve doğum uzmanı yapar.

Karından asma ameliyatı (sakrohisteropeksi ve sakrokolpopeksi)

Bu ameliyat çoğunlukla laparoskopik ya da robotik yöntemle, küçük kesilerden yapılır. Rahim ya da vajinanın tepe noktası, sentetik bir ağ (mesh) aracılığıyla kuyruk sokumu kemiğinin ön yüzündeki sağlam bağa asılır. Rahim korunuyorsa işleme sakrohisteropeksi denir. Rahim alınmışsa ya da aynı seansta alınıyorsa sakrokolpopeksi adını alır. Karından asma, özellikle ileri sarkmada ve daha genç, aktif kadınlarda tercih edilir.

Vajinal onarımlar

Bu ameliyatlarda karında kesi yapılmaz; işlem vajina yoluyla gerçekleştirilir. Rahim ya da vajina tepesi, hastanın kendi bağlarına dikişlerle asılır. Gerekirse vajinal yoldan rahim alınır. Eşlik eden ön ya da arka duvar sarkması aynı seansta onarılır. Vajinal onarımlar daha kısa sürer ve iyileşme daha hızlı olabilir. İleri yaştaki ya da uzun anesteziye uygun olmayan hastalarda öne çıkar.

Rahmi koruyan yaklaşımlar

Rahmin alınması her zaman gerekli değildir. Uygun hastalarda rahim yerinde bırakılarak karından ya da vajinadan asılabilir. Bu karar; yaş, çocuk isteği, rahimde başka bir hastalık olup olmadığı ve sarkmanın derecesi göz önüne alınarak verilir. Rahimde şüpheli bir bulgu varsa koruyucu yaklaşım önerilmez.

Ağ (mesh) kullanımı hakkında

Vajina yoluyla yerleştirilen ağlarla yapılan sarkma onarımları, yan etkiler nedeniyle birçok ülkede kısıtlanmış ya da askıya alınmıştır. Karından yapılan asma ameliyatlarında kullanılan ağ ise farklı bir uygulamadır. Ekibimizde ağ kullanımı, güncel güvenlik uyarıları çerçevesinde ve her hasta için ayrı ayrı değerlendirilir. Ağ kullanılacaksa riskleri ameliyattan önce hastayla konuşulur.

Makat sarkması eşlik ediyorsa: kombine onarım

Rahim sarkan kadınların bir bölümünde rektum da sarkar ya da vajinanın arka duvarına doğru kese oluşturur. Bu duruma çok bölmeli sarkma denir. Bu hastalarda yalnızca rahim onarılırsa arka bölme yakınmaları sürebilir. İkinci bir ameliyat da gerekebilir.

Ekibimizde bu hastalar ameliyattan önce birlikte değerlendirilir. Arka bölmeye yönelik adımı Doç. Dr. Tayfun Bişgin üstlenir. Rahmin asıldığı aynı seansta, robotik ya da laparoskopik yöntemle rektum da yukarı kaldırılarak sabitlenir. Bu işleme rektopeksi denir. Böylece hasta tek anestezi ve tek iyileşme dönemiyle iki sorundan kurtulabilir. Kombine yaklaşımın uygulanabilir olduğunu gösteren yayınlar kaynakçadadır. Rektum sarkmasının ayrıntıları makat sarkması (rektal prolapsus) sayfasında anlatılır.

Ekip içinde kim ne yapar?

Ameliyatlar hastanede yapılır. Hastanede robotik cerrahi sistemi bulunur.

Rahim sarkması ameliyatı kaç saat sürer?

Vajinadan yapılan onarım yaklaşık 1-2 saat sürer. Laparoskopik ya da robotik asma ameliyatı 2-3 saattir. Aynı seansta rektopeksi de eklenirse süre 3-4 saate uzayabilir. Karından yapılan ameliyatlarda genel anestezi uygulanır. Vajinal onarımda genel ya da spinal anestezi seçilebilir.

Rahim sarkması ameliyatı sonrası iyileşme

Hastanede ve ilk hafta

Hastanede kalış çoğunlukla 1-3 gündür. İdrar sondası genellikle ertesi gün çıkarılır ve idrarın rahat yapıldığı kontrol edilir. Ameliyat günü ya da ertesi gün yürümeye başlanır. Erken hareket, bacak toplardamarlarında pıhtı oluşma riskini azaltır. Vajinal onarımdan sonra hafif kanamalı akıntı birkaç hafta sürebilir. Dışkı yumuşatıcı ve bol sıvı ile ıkınmadan dışkılama sağlanır.

Kaç günde iyileşir?

Tekrarı önlemek için

• Ağır kaldırmaktan ilk aylarda kaçının; sonrasında da yükü dizlerden kalkarak kaldırın.
• Kabızlığı önleyin; lifli beslenin ve yeterli su için.
• Tuvalette uzun süre ıkınmayın.
• Fazla kilonuz varsa vermeye çalışın.
• Pelvik taban egzersizlerini fizyoterapistin önerdiği biçimde sürdürün.
• Uzun süren öksürüğünüz varsa tedavi ettirin.

Kontroller 2. hafta, 6. hafta ve 6. ayda yapılır, sonra yılda bir sürdürülür.

Riskler ve yan etkiler

Rahim sarkması ameliyatı tehlikeli mi, zor mu?

Rahim sarkması ameliyatları planlı ve sık yapılan ameliyatlardır. Hastaların çoğu ciddi bir sorun yaşamadan iyileşir. Yine de her ameliyat gibi riskler taşır. Kombine onarımda süre uzadığı için anestezi yükü de artar. Bu yüzden ameliyattan önce kalp, akciğer ve genel sağlık durumu değerlendirilir.

Olası riskler

• Kanama ve yara enfeksiyonu.
• İdrar yolu enfeksiyonu ve geçici idrar yapma güçlüğü.
• Daha önce olmayan idrar kaçırmanın ortaya çıkması; sarkma düzeltilince gizli bir kaçırma belirginleşebilir.
• Mesane, idrar kanalı ya da bağırsak yaralanması; nadirdir ve ameliyat sırasında onarılır.
• Cinsel ilişkide ağrı.
• Ağ kullanılan ameliyatlarda ağın vajinada açığa çıkması ya da enfeksiyonu; karından yapılan ameliyatlarda risk düşüktür, ama vardır.
• Rektopeksi eklenen hastalarda ilk haftalarda kabızlık ya da dışkılama düzeninde değişiklik.
• Aynı ya da farklı bir bölmede yeniden sarkma.
• Bacak toplardamarlarında pıhtı ve anestezinin genel riskleri.

Risklerin hangisinin size özgü olarak öne çıktığı, seçilecek yönteme ve genel sağlık durumunuza bağlıdır. Bu konu muayeneden sonra ayrıntılı olarak konuşulur.

Rahim sarkması ameliyatı ücreti neye göre belirlenir?

Rahim sarkması ameliyatı ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, hastalığın derecesi, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Yöntem: vajinal onarım ile laparoskopik ya da robotik asma ameliyatı aynı grupta değildir.
• Rahmin korunması ya da aynı seansta alınması.
• Ağ kullanılıp kullanılmaması.
• Makat sarkması için kombine rektopeksi eklenmesi.
• Ameliyattan önce gereken testler: ürodinami, defekografi, anal manometri.
• Anestezi türü ve hastanede kalış süresi.
• Ameliyatsız seçenek seçilirse pesser ve fizyoterapi seansları.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Rahim sarkması hakkında en sık sorulan sorular aşağıdadır.