Kolon Polipi ve Polip Alınması (Polipektomi)

Kolon polipi nedir, neden olur?

Kolon polipi, kalın bağırsağın iç yüzeyini döşeyen hücrelerin fazla çoğalmasıyla oluşan, bağırsak boşluğuna doğru kabaran bir doku büyümesidir. Birkaç milimetreden birkaç santime kadar değişen boyutlarda olabilir. Saplı (mantar gibi) ya da sapsız ve yassı biçimde görülür. 50 yaş üzerindeki kişilerin yaklaşık dörtte birinde en az bir polip bulunur. Polipler çoğu zaman belirti vermez ve tarama kolonoskopisinde fark edilir. Polipin bulunması, alınması ve kansere dönüşmeden önlenmesi kolorektal cerrahi alanının temel koruyucu işidir.

Polip türleri

Poliplerin hepsi aynı değildir. Tür, patoloji incelemesiyle belirlenir ve takip planını doğrudan değiştirir.

Polip neden olur?

Polip, bağırsak hücrelerinin bölünmesini denetleyen genlerde yıllar içinde biriken değişikliklerle oluşur. Risk, şu etkenlerle artar:

• Yaş; 45 yaşından sonra sıklık belirgin biçimde yükselir.
• Ailede polip ya da kolorektal kanser öyküsü.
• Kalıtsal sendromlar; ailesel adenomatöz polipozis ve Lynch sendromu gibi.
• Kırmızı ve işlenmiş et ağırlıklı, lifi düşük beslenme.
• Sigara ve alkol.
• Fazla kilo ve hareketsiz yaşam.
• Tip 2 şeker hastalığı.
• Uzun süreli iltihaplı bağırsak hastalığı.

Belirtiler

Poliplerin büyük çoğunluğu belirti vermez; bu yüzden tarama belirti beklemeden yapılır. Belirti veren polipler genellikle büyümüş ya da kanamaya başlamıştır:

• Dışkıda ya da tuvalet kağıdında kırmızı ya da koyu renkli kan.
• Açıklanamayan kansızlık, halsizlik ve nefes darlığı; gizli kan kaybına bağlıdır.
• Bağırsak alışkanlığında haftalar süren değişiklik; ishal, kabızlık ya da dışkı çapında incelme.
• Dışkıda mukus; özellikle büyük villöz adenomlarda.
• Nadiren karın ağrısı ya da büyük polipin bağırsağı kısmen tıkaması.
• Makatta polip: Rektumun son bölümündeki polip ıkınmayla dışarı sarkabilir ve hemoroidle karıştırılabilir.

Bu belirtiler polipe özgü değildir; hemoroid, divertikül ve iltihapta da görülür. Kaynağın belirlenmesi için kolonoskopi gerekir.

Tedaviden ne beklenir?

Polip tedavisinin hedefi, polipin tamamının alınması, patolojiyle türünün belirlenmesi ve kansere dönüşme zincirinin kırılmasıdır. Polip alındığında o polipten kanser gelişmesi olasılığı ortadan kalkar. İkinci hedef, kişinin risk düzeyine göre kontrol kolonoskopisinin zamanını belirlemektir. Endoskopik olarak alınan poliplerin büyük çoğunluğunda ameliyata gerek kalmaz ve hasta aynı gün evine döner.

Hangi polipler tehlikelidir, kaç yılda kansere dönüşür?

Tehlike, polipin türüne ve büyüklüğüne bağlıdır. Hiperplastik polipler kansere dönüşmez. Adenomlar ve sesil serrated polipler dönüşebilir; risk şu durumlarda artar:

• Boyut 1 santimi aştığında.
• Villöz yapı taşıdığında.
• Patolojide ileri derecede hücre değişikliği (yüksek dereceli displazi) bildirildiğinde.
• Polip sayısı üçü geçtiğinde.
• Serrated polipte displazi bulunduğunda.

Bu özellikleri taşıyan poliplere ileri adenom denir ve takip daha sık yapılır. Adenomun kansere dönüşmesi hızlı değildir. Adenom-kanser sırası olarak bilinen bu süreç, kılavuzlarda ortalama 10 yıla yakın bir zaman dilimiyle tanımlanır. Kolonoskopi taramasının 10 yılda bir önerilmesinin dayanağı bu süredir. Küçük adenomların yalnızca küçük bir bölümü bu yolu tamamlar; ancak hangi polipin ilerleyeceği önceden bilinemediğinden, bulunan her adenom alınır.

Polip kanserli çıkarsa ne olur?

Patoloji, alınan polipin içinde kanser hücresi bildirdiğinde bu, erken evre bir kolorektal kanser demektir. Kanserin polip içindeki derinliği, sapın tutulup tutulmadığı, kenarların temiz olup olmadığı ve damar tutulumu değerlendirilir. Yüzeysel ve tam alınmış düşük riskli odaklarda endoskopik çıkarma yeterli sayılabilir; yakın takip yapılır. Daha derin ya da riskli odaklarda, lenf bezlerine yayılma olasılığı nedeniyle hastalıklı bağırsak bölümü cerrahi olarak çıkarılır. Bu aşamadaki yol haritası kolon kanseri ameliyatı sayfasında anlatılır.

Kimler için uygundur?

Polip alınması gerekir mi?

Kolonoskopide görülen adenom ve serrated polipler, boyutu ne olursa olsun alınır. Bekleyip izlemek, polipin büyümesine ve çıkarılmasının zorlaşmasına yol açar. Rektumdaki küçük hiperplastik polipler, görünümleriyle güvenle tanınabildiğinde alınmayabilir. Polip alınması kişiye zarar vermez; aksine kolorektal kanseri önleyen başlıca koruyucu işlemdir.

Hangi yöntem kime uygundur?

Cerrahi kimlere gerekir?

Polipin cerrahi olarak çıkarılması şu durumlarda planlanır:

• Endoskopik yöntemle tam alınamayan çok büyük polipler.
• Bağırsak duvarının derin katlarını tuttuğu düşünülen polipler.
• Patolojide derin yerleşimli ya da yüksek riskli kanser odağı bildirilen polipler.
• Aynı bölgede tekrarlayan ve endoskopik olarak kontrol edilemeyen polipler.
• Bağırsağın bir bölümünde yüzlerce polip bulunan kalıtsal polipozis hastaları.

Polip alınması nasıl yapılır?

Kolonoskopik polipektomi

Polip, kolonoskopi sırasında bulunduğu anda alınır; ikinci bir randevu gerekmez. İşlem anestezi ekibi eşliğinde sedasyon altında yapılır ve hasta hissetmez. Kolonoskopun kanalından geçirilen ince bir tel kement polipin tabanına yerleştirilir ve sıkılarak polip kesilir. Küçük poliplerde kement akım verilmeden kullanılır (soğuk polipektomi); bu, kanama ve delinme riskini azaltır. Saplı ve daha büyük poliplerde kemente elektrik akımı verilerek damarlar mühürlenir. Alınan polip kanaldan emilerek ya da ağ ile dışarı alınır ve patolojiye gönderilir. Ayrıntılı hazırlık ve işlem akışı kolonoskopi sayfasında anlatılır.

Endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR)

Yassı ve geniş tabanlı polipler doğrudan kementle alınamaz. EMR'de polipin altına ince bir iğneyle sıvı verilir; polip bağırsağın derin katlarından kaldırılarak yastık üzerine oturtulur. Böylece kement, kas tabakasına zarar vermeden polipi alır. 2 santimden büyük polipler parça parça çıkarılır. İşlem 15-30 dakika sürer. Parçalı alınan büyük poliplerde yerinde kalıntı olasılığı bulunduğundan 6 ay sonra kontrol kolonoskopisi yapılır ve alanın temiz olduğu doğrulanır.

Endoskopik submukozal diseksiyon (ESD)

Erken kanser şüphesi taşıyan ya da tek parça halinde çıkarılması gereken büyük poliplerde uygulanır. Polipin çevresi işaretlenir, altına sıvı verilir ve özel bir endoskopik bıçakla polip, alt dokudan adım adım ayrılarak bütün halinde çıkarılır. Tek parça çıkarma, patolojinin derinliği ve kenarları kesin biçimde değerlendirmesini sağlar. İşlem 1-3 saat sürebilir ve hasta 1-2 gün gözlem için hastanede kalır. ESD, EMR'ye göre daha uzun ve daha yüksek deneyim gerektiren bir işlemdir.

Cerrahi: kapalı kolon ameliyatı

Endoskopik olarak güvenle alınamayan polipte, polipin bulunduğu bağırsak bölümü ameliyatla çıkarılır. Polip, kolonoskopide mürekkeple işaretlenir; böylece ameliyatta yeri kolayca bulunur. Doç. Dr. Tayfun Bişgin bu ameliyatı kapalı yöntemle, robotik ya da laparoskopik olarak yapar. Karın duvarındaki birkaç küçük delikten girilir, polipin bulunduğu bölüm çevresindeki lenf bezleriyle birlikte çıkarılır ve bağırsak uçları birbirine bağlanır. Lenf bezlerinin de alınması, patolojide beklenmedik bir kanser odağı çıkarsa ikinci bir ameliyatı gereksiz kılar. İşlem hastane ameliyathanesinde genel anestezi altında yapılır ve 2-3 saat sürer. Kapalı yöntem, açık ameliyata göre daha az ağrı, daha kısa yatış ve daha hızlı toparlanma sağlar. Robotik sistemde cerrah, aletleri bir konsoldan üç boyutlu ve büyütülmüş görüntü altında yönetir; bu, dar alanlarda ve rektuma yakın poliplerde hassas çalışmayı kolaylaştırır. Yaygın yapışıklık ya da beklenmedik bir bulguda açık ameliyata geçilebilir.

Polip alma işlemi ne kadar sürer, zor mu?

Küçük bir polipin alınması kolonoskopiye yalnızca birkaç dakika ekler. EMR 15-30 dakika, ESD 1-3 saat sürer. Hasta açısından işlemin zor bölümü, işlemin kendisi değil bir gün önceki bağırsak temizliğidir. Sedasyon altında ağrı ve rahatsızlık hissedilmez. İşlemden sonra kalıcı ağrı beklenmez; bağırsağa verilen havaya bağlı şişkinlik saatler içinde geçer.

Ameliyat sonrası iyileşme

Endoskopik işlemden sonra

Hasta 30-60 dakika uyanma odasında dinlenir ve aynı gün evine döner. İşlem günü araç kullanılmaz. Küçük polip alınan hasta ertesi gün işine döner. Büyük polip alınan hastada ilk 1 hafta ağır kaldırmaktan ve alkolden kaçınılır; kan sulandırıcı ilaçlara hekimin belirttiği günde yeniden başlanır. Birkaç gün az miktarda kan görülmesi olağandır. ESD sonrası 1-2 gün hastanede gözlem yapılır ve ilk günler sıvı ağırlıklı beslenilir.

Cerrahi rezeksiyondan sonra

Kapalı kolon ameliyatında hasta ertesi gün yürür, 4-6 gün içinde taburcu olur. Masa başı işe 2-3 haftada, ağır işe 6 haftada dönülür. Kontroller 1. hafta, 1. ay ve 3. ayda yapılır.

Polip alındıktan sonra takip ve kontrol kolonoskopisi

Patoloji sonucu 1-2 haftada çıkar ve kontrol görüşmesinde değerlendirilir. Sonraki kolonoskopinin tarihi, güncel uluslararası kılavuzlara göre polipin sayısı, büyüklüğü ve türüne göre belirlenir.

Hekim bu aralığı, kişinin ailesel riski, bağırsak temizliğinin kalitesi ve genel sağlık durumuna göre uyarlar. Takip sırasında yeni belirti ortaya çıkarsa tarih beklenmez.

Yeni polip oluşumunu azaltmak

Lifli beslenme, kırmızı ve işlenmiş etin azaltılması, sigaranın bırakılması, alkolün sınırlanması, kilo kontrolü ve düzenli hareket yeni polip oluşma riskini azaltır. Bu önlemler oluşmuş bir polipi geriletmez; polip yalnızca alınarak ortadan kalkar.

Riskler ve yan etkiler

Polip alınması düşük riskli bir işlemdir; riskler polipin büyüklüğü ve yöntemle artar.

• Kanama: En sık görülen sorundur. Çoğu işlem sırasında ya da ilk günlerde olur ve kendiliğinden durur. Gerekirse endoskopik olarak klips ya da akımla durdurulur. Büyük poliplerde ve kan sulandırıcı kullananlarda risk yüksektir; kanama 2 haftaya kadar gecikmeli de olabilir.
• Bağırsak delinmesi: Nadirdir. Küçük poliplerde çok düşük, EMR ve ESD'de bir miktar yüksektir. Çoğu işlem sırasında klipsle kapatılır; bazen ameliyat gerekir.
• Yanık sendromu: Akımla alınan poliplerde bağırsak duvarının derin katlarının ısıdan etkilenmesine bağlı karın ağrısı ve ateş; delinme olmadan birkaç günde geçer.
• Kalıntı ve nüks: Parçalı alınan büyük poliplerde aynı yerde kalıntı olabilir; kontrol kolonoskopisi bu yüzden planlanır.
• Sedasyona bağlı etkiler: Geçici tansiyon düşmesi ve solunum yavaşlaması; anestezi ekibi tarafından izlenir.
• Cerrahi rezeksiyon riskleri: Bağırsak uçlarının birleştiği yerin açılması, enfeksiyon, ileus ve kesi yeri fıtığı; ayrıntı ilgili ameliyat sayfasında anlatılır.

İşlemden sonra şiddetli karın ağrısı, ateş, karında sertlik ya da bol kanama olursa hekime hemen haber verilir.

Polip alınması ücreti neye göre belirlenir?

Polip alınması ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, hastalığın evresi, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Yöntem: basit polipektomi, EMR, ESD ve cerrahi rezeksiyon aynı grupta değildir.
• Alınan polip sayısı ve patoloji incelemesinin kapsamı.
• Sedasyon ya da genel anestezi uygulanması.
• Klips gibi kanama kontrolü malzemelerinin kullanımı.
• ESD ve cerrahide hastanede kalış süresi.
• Kontrol kolonoskopisinin sıklığı.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kolon polipi hakkında en sık sorulan sorular aşağıdadır. İşlemin hazırlık ve akışı için kolonoskopi, polipten gelişen kanserin evreleri ve tedavisi için kolorektal kanser sayfasına bakılabilir.