Kronik Kabızlık ve Tıkayıcı Dışkılama Sendromu Tedavisi

Kronik kabızlık ve tıkayıcı dışkılama sendromu nedir?

Kabızlık yalnızca seyrek tuvalete çıkmak değildir. Sert dışkı, uzun süre ıkınma, tam boşaltamama hissi ve dışkılamak için elle yardım etme de kabızlığın belirtileridir. Bu yakınmalar en az üç aydır sürüyorsa kronik kabızlık söz konusudur. Kronik kabızlık üç ana tipte incelenir. Birincisinde bağırsak hareketi ve dışkılama normaldir, ancak dışkı serttir. İkincisinde kalın bağırsak dışkıyı yavaş ilerletir. Üçüncüsünde dışkı rektuma ulaşır ama dışarı atılamaz. Tedavi bu tipe göre değişir. Dışkılama bozuklukları pelvik tabanla ilişkili olduğundan pelvik taban hastalıkları bölümünde ele alınır.

Tıkayıcı dışkılama sendromu nedir?

Tıkayıcı dışkılama sendromu (tıkayıcı tipte dışkılama, obstrüktif defekasyon), dışkının rektuma geldiği halde boşaltılamamasıdır. Hasta tuvalete gitme ihtiyacı duyar, ancak ıkınmasına rağmen dışkıyı atamaz ya da yalnızca bir kısmını atabilir. Bu sırada makatta bir tıkaç varmış gibi hisseder. Sorun bağırsağın tembelliğinde değil, rektumun çıkış bölgesindedir. Bu yüzden müshillerle tam düzelmez ve özel testlerle araştırılması gerekir.

Neden olur? Dışkının tam boşaltılamaması

• Dışkılama kası uyumsuzluğu (dissinerji, anismus): Dışkılamada gevşemesi gereken makat ve pelvik taban kasları tam tersine kasılır. Sık görülen ve tedavi edilebilir bir nedendir.
• Rektosel: Rektum ön duvarı vajinaya doğru kabarır ve dışkı bu cebe takılır. Ayrıntılar rektosel sayfasındadır.
• Rektumun içe katlanması ve makat sarkması: Rektum duvarı kendi içine katlanarak çıkışı tıkar. Ayrıntılar makat sarkması sayfasındadır.
• Enterosel: İnce bağırsağın rektum ile vajina arasına sarkarak rektuma bası yapmasıdır.
• Perine sarkması: Pelvik tabanın ıkınınca aşırı aşağı inmesidir.
• Ağrılı makat hastalıkları: Makat çatlağı gibi ağrılı durumlar dışkılamayı korkulu hale getirir. Makat çatlağı ayrı bir hastalıktır ve proktoloji bölümünde ele alınır.

Kronik kabızlık neyin belirtisidir?

Kronik kabızlık çoğu zaman beslenme, hareketsizlik ve dışkılama alışkanlığıyla ilişkili işlevsel bir sorundur. Ancak bazı hastalıkların da belirtisi olabilir. Tiroid bezinin az çalışması, şeker hastalığı, kalsiyum yüksekliği, Parkinson ve omurilik hastalıkları kabızlık yapabilir. Bazı ağrı kesiciler, demir ilaçları ve depresyon ilaçları da kabızlığa yol açar. Ellili yaşlardan sonra yeni başlayan kabızlık, dışkıda kan, kilo kaybı, kansızlık ve ailede kalın bağırsak kanseri alarm belirtileridir. Bu durumda önce kolonoskopi yapılır.

Belirtiler

• Uzun süre ve güçlükle ıkınma.
• Tam boşaltamama ve kısa aralıklarla yeniden tuvalete gitme.
• Makatta tıkanma ya da tıkaç hissi.
• Dışkılamak için perineye, vajinaya ya da karna elle bastırma.
• Sert, keçi pisliği gibi parçalı dışkı.
• Haftada üçten az dışkılama.
• Karında şişkinlik ve gaz.

Tedaviden ne beklenir?

Tedavinin hedefi, dışkılamayı düzenli ve zorlamasız hale getirmek, tam boşaltamama hissini gidermek ve müshile bağımlılığı azaltmaktır. Hastaların büyük bölümü ameliyatsız yöntemlerle düzelir. Dışkılama kası uyumsuzluğunda biofeedback ile kalıcı düzelme sağlanabilir. Cerrahi, yapısal bir sorunun yakınmaların asıl nedeni olduğu gösterilmiş az sayıda hastada uygulanır. Kronik kabızlıkta düzelme zaman alır; sabır ve alışkanlık değişikliği tedavinin parçasıdır.

Tedavi ne kadar sürer?

Süre, kabızlığın tipine ve hangi basamakta düzelme sağlandığına göre değişir. Beslenme ve tuvalet alışkanlığı düzenlemesinin etkisi çoğu zaman birkaç hafta içinde görülür. Biofeedback programı genellikle birkaç hafta sürer ve ardından ev egzersizleriyle devam edilir. Ameliyat gereken az sayıdaki hastada iyileşme dönemi ve kontroller birkaç ayı bulabilir. Her basamağın sonunda sonuç birlikte değerlendirilir ve gerekiyorsa bir sonraki basamağa geçilir.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme ayrıntılı bir öyküyle başlar. Hastadan bir-iki hafta dışkılama günlüğü tutması istenir; dışkının sıklığı ve kıvamı not edilir. Makat ve rektal muayenede ıkınma sırasında kasların gevşeyip gevşemediği, rektosel ve sarkma değerlendirilir. Kadınlarda vajinal muayene de yapılır.

• Anal manometri ve balon atma testi: Makat kasının basınçlarını, dışkılamada gevşeyip gevşemediğini ve rektumun hissini ölçer. Dışkılama kası uyumsuzluğunun tanısını koydurur. Testler uluslararası standart protokole göre yorumlanır.
• Defekografi: Dışkılama sırasında çekilen görüntülemedir. Rektosel, içe katlanma, enterosel ve perine sarkmasını gösterir.
• Kolon geçiş zamanı testi: Kalın bağırsağın dışkıyı ne hızla ilerlettiğini ölçer.
• Kolonoskopi: Alarm belirtisi olan ve tarama yaşındaki hastada tümör ve polip dışlanır.

Anal manometri ve biofeedback cihazı hastanemizde bulunur; testleri ve seansları Doç. Dr. Tayfun Bişgin uygular.

Kimler için uygundur?

Kimlerde daha sık görülür?

Tıkayıcı dışkılama sendromu kadınlarda daha sık görülür. Zor ya da çok sayıda doğum, uzun süren ıkınma dönemi ve doğumda yırtık pelvik tabanı zayıflatabilir. Menopozla birlikte doku desteği azalır. Rahim ameliyatı geçirmiş olmak, uzun yıllar ağır yük kaldırmak ve kronik öksürük de risk etkenleridir. Çocukluktan beri süren kabızlıkta ise çoğu zaman dışkılama kası uyumsuzluğu ön plandadır. Hareketsiz yaşam, az sıvı alımı ve kabızlık yapan ilaçlar her yaşta yakınmayı artırır.

Kronik kabızlık için hangi doktora gidilir?

Kronik kabızlıkta ilk başvuru aile hekimi, gastroenteroloji ya da genel cerrahi olabilir. Tam boşaltamama, parmakla yardım etme, makatta tıkaç hissi ve uzun süre ıkınma ön plandaysa sorun büyük olasılıkla rektumun çıkışındadır. Bu durumda pelvik taban hastalıklarıyla uğraşan bir kolorektal cerrahın değerlendirmesi uygundur. Gerektiğinde gastroenteroloji görüşü de alınır.

Kronik kabızlığın zararları

Uzun yıllar süren kabızlık ve ıkınma, makat ve pelvik taban üzerinde yük oluşturur. Hemoroid ve makat çatlağı gelişimini kolaylaştırır. Pelvik taban kaslarını ve bağlarını zayıflatarak rektosel ve makat sarkmasına zemin hazırlar. Yaşlı ve hareketsiz hastada dışkı taşlaşmasına yol açabilir. Uzun süreli kendi başına müshil kullanımı tuz dengesini bozabilir. Kronik kabızlık uyku, iş ve sosyal yaşamı da olumsuz etkiler.

Kabızlıkta ne zaman cerrahiye başvurulur?

• Ameliyatsız tedaviye ve biofeedback'e rağmen yakınması süren hastalar.
• Defekografide dışkıyı tutan belirgin rektosel ya da içe katlanması gösterilmiş hastalar.
• Dışarı çıkan makat sarkması olanlar.
• Kapsamlı testlerle kalın bağırsağın çok yavaş çalıştığı kanıtlanmış ve diğer tedavilerin işe yaramadığı çok seçilmiş hastalar.

Dışkılama kası uyumsuzluğu varken ameliyat önerilmez; önce biofeedback uygulanır.

Kronik kabızlık nasıl tedavi edilir?

Tedavi basamakları

Beslenme ve tuvalet alışkanlığı

Lif miktarı birkaç hafta içinde yavaş yavaş artırılır; ani artış gaz ve şişkinlik yapar. Sebze, meyve, kuru baklagiller ve tam tahıllar başlıca lif kaynaklarıdır. Gün içine yayılmış yeterli su içmek lifin etkisi için gereklidir. Düzenli yürüyüş bağırsak hareketini destekler.

Tuvalet alışkanlığı da en az beslenme kadar önemlidir. Kalın bağırsak, kahvaltıdan sonraki saatlerde daha hareketlidir; bu zaman dilimi tuvalet için ayrılır. Dışkılama hissi ertelenmez. Tuvalette ayakların altına tabure koymak ve öne eğilmek, rektumun çıkış açısını düzeltir. Ikınmak yerine karnı gevşetip yavaş nefes vermek önerilir. Tuvalette telefonla uzun süre oturmaktan kaçınılır.

İlaç tedavisi gerekiyorsa hangi ilacın ne süreyle kullanılacağını kabızlığın tipine göre hekim planlar. Kendi başına uzun süreli müshil ve lavman kullanımı önerilmez.

Biofeedback tedavisi

Dışkılama kası uyumsuzluğunda ilk seçenek biofeedback tedavisidir. Makata yerleştirilen ince bir algılayıcı, kasların kasılıp gevşemesini ekranda gösterir. Hasta bu görüntüyü izleyerek dışkılamada kaslarını gevşetmeyi ve karın basıncını doğru kullanmayı öğrenir. Çoğu hastada birkaç seanslık bir program yeterlidir ve kazanımlar ev egzersizleriyle korunur. Uluslararası konsensüsler, uygun hastada biofeedback'in dışkılama yakınmalarını belirgin biçimde azalttığını belirtir. Yöntem biofeedback tedavisi sayfasında ayrıntılı anlatılır.

Kabızlık ameliyatı nasıl yapılır?

Kabızlık için tek bir ameliyat yoktur; ameliyat, testlerde gösterilen yapısal soruna yöneliktir. Belirgin rektoselde rektum ile vajina arasındaki bölme onarılır. Rektumun içe katlanmasında ve makat sarkmasında robotik ya da laparoskopik ventral mesh rektopeksi uygulanır. Kalın bağırsağın çok yavaş çalıştığı kanıtlanmış çok seçilmiş hastalarda kalın bağırsağın çıkarılması gündeme gelebilir. Bu büyük bir karardır ve ancak kapsamlı testlerden sonra verilir. Ameliyattan sonra da beslenme ve tuvalet alışkanlıkları sürdürülür.

Pelvik taban fizyoterapisi

Biofeedback ile birlikte ya da ona ek olarak pelvik taban fizyoterapisi uygulanabilir. Ekibimizdeki fizyoterapist, dışkılama sırasında doğru nefes almayı, karın kaslarını doğru kullanmayı ve pelvik taban kaslarını gevşetmeyi öğretir. Tuvalet pozisyonu ve ev egzersiz programı hastaya göre düzenlenir. Rektosel ya da makat sarkması ameliyatı planlanan hastada fizyoterapi, ameliyattan önce ve sonra pelvik tabanın desteklenmesine yardımcı olur.

Dışkı taşlaşması (fekalom)

Dışkının rektumda uzun süre kalarak sertleşmesine ve taş gibi bir kitle oluşturmasına fekalom denir. Halk arasında taşlaşmış kaka ya da makatın tıkanması diye anlatılır. Yaşlı, yatağa bağımlı, az sıvı alan ve kabızlık yapan ilaç kullanan kişilerde sık görülür. Makatta şiddetli baskı, dışkılayamama, karın şişliği ve bazen taşlaşmış dışkının etrafından sızan sulu dışkı görülür. Bu sızıntı yanlışlıkla ishal sanılabilir.

Evde zorlamayın. Taşlaşmış dışkıyı parmakla ya da herhangi bir cisimle çıkarmaya çalışmak makatta yırtık, kanama ve bağırsak yaralanmasına yol açabilir. Art arda lavman yapmak ve aşırı ıkınmak da zarar verebilir. Fekalomda hekim muayene eder, uygun lavman ve dışkı yumuşatıcılarla dışkıyı çözer. Gerekirse taşlaşmış dışkı anestezi altında parmakla, kontrollü biçimde boşaltılır. Karın şişliği, kusma, gaz çıkaramama ve ateş varsa acile başvurulmalıdır.

Tedavi sonrası takip

Biofeedback ve ilaç tedavisinden sonra

Biofeedback seansları sırasında ve sonrasında ev egzersizleri her gün yapılır. Kontrollerde dışkılama günlüğü birlikte gözden geçirilir. Düzelme sağlandıktan sonra ilaçların azaltılması hekim kontrolünde yapılır. Yakınmalar zamanla geri dönerse kısa bir hatırlatma seansı programı yeniden düzen sağlayabilir.

Ameliyattan sonra

Rektosel onarımı ya da rektopeksiden sonra dışkı yumuşatıcı ilk haftalarda sürdürülür ve ıkınmaktan kaçınılır. Masa başı işe çoğu hastada 1-2 haftada, ağır işe 6 haftada dönülür. Ameliyat yapısal sorunu düzeltir; ancak kalıcı sonuç için beslenme ve tuvalet alışkanlıkları ömür boyu sürdürülür.

Dışkı taşlaşmasından korunma

Daha önce fekalom geçirmiş, yatağa bağımlı ya da kabızlık yapan ilaç kullanan kişilerde önlem özellikle önemlidir. Günlük sıvı alımı izlenir ve dışkılama düzeni not edilir. Birkaç gün dışkılama olmazsa beklemeden hekime danışılır. Yaşlı yakını olan aileler bu belirtileri takip ederek erken başvuruyu sağlayabilir.

Kalıcı alışkanlıklar

• Her gün aynı saatte, acele etmeden tuvalete gitmek.
• Lif ve sıvıdan zengin beslenmeyi sürdürmek.
• Tabure kullanmak ve ıkınmamak.
• Düzenli hareket etmek.
• Yeni ortaya çıkan alarm belirtilerinde vakit kaybetmeden başvurmak.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık ya da dışkılama düzeninde yeni başlayan değişiklik varsa beklemeden muayene olunmalıdır. Birkaç gündür dışkılayamama, karın şişliği ve kusma acil değerlendirme gerektirir. Tedavi sırasında yakınmalar artarsa kontrol günü beklenmez. Randevu ve bilgi için 444 3 545 numarasından ekibimize ulaşabilirsiniz.

Riskler ve yan etkiler

Beslenme düzenlemesi ilk haftalarda gaz ve şişkinlik yapabilir; lif yavaş artırıldığında bu yakınma azalır. İlaç tedavisinin olası yan etkileri, hekim tarafından ilacın seçimiyle birlikte anlatılır. Biofeedback girişimsel olmayan bir yöntemdir; seans sırasında makatta hafif rahatsızlık hissedilebilir, ciddi bir istenmeyen etki nadirdir. Anal manometri ve defekografi de kısa süreli rahatsızlık dışında genellikle sorunsuz testlerdir.

Bağırsak ameliyatı riskli mi?

Her ameliyatta olduğu gibi kabızlık ameliyatlarında da risk vardır ve risk ameliyatın türüne göre değişir. Genel riskler kanama, enfeksiyon, bacak toplardamarlarında pıhtı ve anestezinin genel riskleridir. Rektosel onarımında cinsel ilişkide ağrı, rektopekside ağa bağlı aşınma düşük oranda da olsa görülebilir. Kalın bağırsağın çıkarıldığı ameliyatta ishal, bağırsak tıkanması ve bağlantı yerinden kaçak riski daha yüksektir. Bu yüzden cerrahi, faydanın riskten açıkça fazla olduğu seçilmiş hastalara ayrılır. Ameliyattan sonra kabızlığın tamamen geçmemesi de olasıdır ve ameliyattan önce hastayla konuşulur.

Kronik kabızlık tedavisi ücreti neye göre belirlenir?

Kronik kabızlık tedavisi ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, hastalığın derecesi, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Gereken testler: anal manometri, defekografi, kolon geçiş zamanı ve kolonoskopi.
• Biofeedback programının uzunluğu ve hatırlatma seansı ihtiyacı.
• Pelvik taban fizyoterapisinin tedaviye eklenmesi.
• Ameliyat gerekiyorsa yöntem, anestezi türü ve hastanede kalış süresi.
• Kontrol sıklığı.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular