Vakum Yardımlı Pansuman (VAC Tedavisi)

Vakum yardımlı kapama (VAC tedavisi) nedir?

Vakum yardımlı kapama, yaranın üzerinde kapalı bir alan oluşturup bu alana hafif ve kontrollü bir emme uygulanmasıdır. Bu emmeye tıp dilinde negatif basınç denir. Yöntem uzun yıllardır cerrahi yaraların tedavisinde kullanılmaktadır. Halk arasında vakum tedavisi, VAC tedavisi, vak cihazı ya da vakumlu yara bakımı gibi adlarla anılır. Hepsi aynı tedaviyi anlatır.

Yöntem, karın duvarı ameliyatlarından sonra açık kalan ya da açılan yaralarda sık kullanılır. Karın duvarı ameliyatlarının genel çerçevesi ileri fıtık ve karın duvarı cerrahisi bölümünde anlatılır.

Vakum cihazı nelerden oluşur?

Vakum yardımlı toplama seti beş temel parçadan oluşur.

• Sünger ya da özel gazlı bez: Yaranın şekline göre kesilir ve yaranın içine yerleştirilir.
• Yapışkan şeffaf örtü: Süngerin üzerini ve çevresindeki sağlam deriyi hava geçirmeyecek biçimde kapatır.
• Bağlantı hortumu: Örtünün üzerindeki küçük bir delikten süngeri pompaya bağlar.
• Pompa: Emme gücünü ayarlar, sürekli ya da aralıklı çalışabilir ve sızıntı olduğunda uyarı verir.
• Toplama kabı: Yaradan çekilen sıvının biriktiği kaptır; dolduğunda değiştirilir.

Hastanede kullanılan pompalar daha büyüktür. Taşınabilir pompalar ise küçük bir çanta büyüklüğündedir ve hastanın hareket etmesine olanak verir.

Yaralar nasıl kapanır?

Ameliyat yaraları iki yolla iyileşir. Birincisinde yara kenarları dikişle bir araya getirilir ve kesi birkaç haftada kapanır. İkincisinde yara açık bırakılır ve tabanından yukarı doğru yeni dokuyla dolar. Bu ikinci yol daha uzun sürer ve düzenli bakım ister. Vakum tedavisi en çok bu açık yaralarda kullanılır. Seçilmiş hastalarda dikişle kapatılmış kesinin korunması için de uygulanabilir.

Vakum tedavisi nasıl etki eder?

Emme, süngerin yaraya temas eden yüzeyi boyunca eşit olarak dağılır. Bu sırada yarada biriken sıvı sürekli olarak çekilir. Sıvının azalması, dokudaki şişliği giderir ve küçük damarlarda kan akışını kolaylaştırır. Sünger aynı zamanda yara tabanındaki hücreleri hafifçe gerer. Bu gerilme, yeni dokunun ve küçük damarların oluşumunu uyarır. Yara kenarları da emmenin etkisiyle birbirine doğru çekilir. Kapalı örtü, yarayı dışarıdan gelecek kirlenmeye karşı korur.

Vakum tedavisi ile normal pansuman arasındaki fark

Normal pansumanda yara gazlı bezle kapatılır ve çoğu zaman her gün değiştirilir. Vakum tedavisinde yara kapalı bir ortamda kalır ve değişim daha seyrek yapılır. Yara sıvısı sürekli uzaklaştırılır, bu yüzden çevredeki deri daha az ıslanır. Her yara vakum gerektirmez. Küçük ve temiz yaralar normal pansumanla iyileşir.

VAC tedavisi ne işe yarar?

Vakum tedavisinin yarada birkaç etkisi vardır.

• Yarada biriken fazla sıvıyı ve iltihaplı akıntıyı uzaklaştırır.
• Yara çevresindeki şişliği azaltır.
• Yara kenarlarını hafifçe birbirine yaklaştırır.
• Yara tabanında sağlıklı, kırmızı ve kanlanması iyi dokunun oluşmasını destekler.
• Yarayı dış ortamdan korur ve pansuman değişim sayısını azaltır.

Bu etkiler sayesinde yara daha düzenli küçülür ve kapanmaya hazır hale gelir. Hastalar için en belirgin fark, her gün yapılan pansumanların yerini birkaç günde bir yapılan değişimlerin almasıdır.

Yara türüne göre vakumun amacı

Kanıtlar ne söylüyor?

Bilimsel çalışmalar, vakum tedavisinin her yarada aynı ölçüde yararlı olmadığını gösterir. Dikişle kapatılmış ameliyat kesilerinde, yüksek riskli hastalarda yara enfeksiyonunu azaltabileceğine dair kanıtlar vardır. Dünya Sağlık Örgütü de bu hastalarda önleyici kullanımı koşullu olarak önerir. Açık bırakılan yaralarda ise iyileşmeyi hızlandırdığına dair kanıtlar sınırlıdır. Bu nedenle vakum tedavisi, yaranın türüne göre seçilerek uygulanır.

Tedaviden gerçekçi beklentiler

Vakum tedavisi yarayı bir gecede kapatan bir yöntem değildir. Yaranın iyileşmesini düzenler ve hızlanmasına yardımcı olabilir. Sonucu en çok yaranın nedeni ve hastanın genel durumu belirler. Kontrolsüz şeker, sigara, yetersiz beslenme ve süren enfeksiyon iyileşmeyi yavaşlatır. Bu etkenler düzeltilmeden vakum tek başına yeterli olmaz. Tedavinin her aşamasında hedef ve beklenen süre hastayla paylaşılır.

Kimlere uygulanır?

Vakum tedavisi en çok şu yaralarda kullanılır:

• Enfeksiyon nedeniyle açılmış ve açık bırakılmış ameliyat yaraları.
• Kirli ameliyatlardan sonra bilerek açık bırakılan kesiler.
• Açık karın; karın duvarının geçici olarak kapatılamadığı durumlar.
• Kesi yerinin açılması ve kendiliğinden kapanmayan yaralar.
• Deri naklinin yerinde tutulması gereken alanlar.
• Bazı kronik yaralar; örneğin bası yaraları ya da şeker hastalığına bağlı yaralar.

Seçilmiş hastalarda dikişle kapatılmış kesinin üzerine önleyici olarak da yerleştirilebilir. Bu kullanım, fazla kilolu, şeker hastası ya da büyük karın duvarı onarımı yapılmış hastalarda gündeme gelir. Dev ve tekrarlayan fıtık onarımı kompleks karın duvarı onarımı sayfasında anlatılır.

Fıtık ameliyatından sonra vakum ne zaman gerekir?

Basit fıtık ameliyatlarında vakum çoğu zaman gerekmez. Büyük karın duvarı onarımlarında ise kesi uzundur ve deri altında geniş bir alan açılır. Bu hastalarda yara sorunları daha sık görülür. Kesi yerinde enfeksiyon gelişip yara açılırsa, temizlikten sonra vakum tedavisi başlanabilir. Yama açıkta kalmışsa vakum, yamayı korumaya ve yaranın üzerini kapatmaya yardımcı olabilir. Bu karar yaranın görünümüne ve enfeksiyonun derinliğine göre verilir.

Kimlere uygulanmaz?

• Ölü dokusu temizlenmemiş yaralar.
• Yarada kanser dokusu bulunan hastalar.
• Tedavi edilmemiş kemik iltihabı.
• Durdurulamayan kanama.
• Üzerinde koruyucu katman olmadan açıkta kalan büyük damar, sinir ya da organ.

Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastalarda kanama riski nedeniyle ek dikkat gerekir. Bu hastalarda ilaç düzeni ve emme gücü hekimle birlikte ayarlanır.

Vakumla yara tedavisi nasıl yapılır?

Vac tedavisini kim yapar?

Vakum tedavisine hekim karar verir. İlk uygulama ve sonraki değişimler, hekim ya da yara bakımı konusunda eğitim almış sağlık personeli tarafından yapılır. Geniş yaralarda ve açık karında değişim ameliyathanede yapılır. Küçük yaralarda ise hasta odasında ya da pansuman odasında yapılabilir.

Tedaviye hazırlık

Vakumdan önce yaranın temiz olması gerekir. Ölü doku varsa önce cerrahi temizlik yapılır. Enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi düzenlenir. Kan değerleri, beslenme durumu ve kan şekeri kontrol edilir. Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, gözden geçirilir. Hastaya cihazın nasıl çalıştığı ve hangi uyarıların önemli olduğu anlatılır.

Uygulama adım adım

1. Yara ve çevresi temizlenir; ölü doku ve iltihaplı akıntı uzaklaştırılır.
2. Sünger yaranın büyüklüğüne ve derinliğine göre kesilir.
3. Sünger yaraya yerleştirilir; gerekirse altına organları koruyan ince bir katman konur.
4. Üzeri, sağlam deriyi de içine alacak biçimde yapışkan örtüyle kapatılır.
5. Örtüye küçük bir delik açılır ve bağlantı hortumu yerleştirilir.
6. Pompa çalıştırılır; sünger büzüşür ve sertleşir, bu da sistemin hava almadığını gösterir.

Pompa sürekli ya da aralıklı çalışacak biçimde ayarlanabilir. Emme gücü yaranın türüne ve hastanın hissettiklerine göre belirlenir.

Değişim sırasında neler hissedilir?

Değişim öncesinde pompa kapatılır ve süngerin yumuşaması beklenir. Örtü yavaşça kaldırılır. Sünger yaraya yapışmışsa yara serum fizyolojikle ıslatılarak çıkarılır. Bu sırada gerilme ve sızı hissedilebilir. Değişimden önce verilen ağrı kesici bu rahatsızlığı azaltır. Yeni sünger yerleştirildikten sonra pompa yeniden çalıştırılır. İlk dakikalarda hissedilen çekilme genellikle kısa sürede azalır.

Kaç gün sürer, ne sıklıkla değiştirilir?

Sünger genellikle 2-3 günde bir değiştirilir. Enfekte yaralarda değişim daha sık yapılabilir. Her değişimde yaranın boyutu, tabanındaki doku ve akıntının miktarı değerlendirilir. Toplam tedavi süresi birkaç günden birkaç haftaya kadar değişir. Yara temiz ve sağlıklı dokuyla dolduğunda vakum sonlandırılır. Ardından yara dikişle kapatılır, deri nakli yapılır ya da kalan küçük alan pansumanla kapanır.

Açık karında vakum kullanımı

Açık karında vakum sistemi, karın duvarını geçici olarak kapatmak için kullanılır. Bağırsakların üzerine önce yapışmayan koruyucu bir tabaka konur. Sünger bu tabakanın üzerine yerleştirilir. Sistem karın içindeki sıvıyı uzaklaştırır ve karın duvarı kenarlarının geri çekilmesini sınırlar. Değişimler ameliyathanede, genellikle 2-3 günde bir yapılır. Amaç, karın duvarını ilk bir hafta içinde kapatabilmektir.

Hastanede kalış süresi

Vakum tedavisi gören her hastanın hastanede kalması gerekmez. Yatış süresini çoğu zaman vakuma neden olan ameliyat ve hastanın genel durumu belirler. Açık karın tedavisinde hasta, karın duvarı kapatılana kadar hastanede, çoğu zaman yoğun bakımda izlenir. Küçük ve temiz yaralarda ise tedavi, uygun koşullar sağlandığında hastane dışında sürdürülebilir.

Sonuç ve sonrası

Tedavi sürerken günlük yaşam

Cihaz bağlıyken yürümek ve kısa yürüyüşler yapmak iyileşmeye yardımcı olur. Taşınabilir pompa omuz askısı ya da kemer çantasıyla taşınabilir. Hortumun bükülmemesine ve çekilmemesine dikkat edilir. Uyurken pompa yatağın yanına konur ve hortum vücudun altında kalmaz. Pompanın şarjı düzenli olarak kontrol edilir.

Evde VAC tedavisi

Taşınabilir pompalar, uygun hastalarda tedavinin evde sürdürülmesine olanak verir. Ancak her hasta için uygun değildir. Yaranın büyüklüğü, akıntının miktarı ve hastanın kendi bakımını yapabilmesi bu kararda belirleyicidir. Evde devam edilip edilmeyeceğine ve değişimlerin nerede yapılacağına hekim karar verir. Bu düzen, taburcu olmadan önce hastayla ve yakınlarıyla birlikte planlanır.

Evde cihaz kullanılıyorsa şu durumlarda hemen hekime haber verilir:

• Toplama kabında ya da hortumda parlak kırmızı kan görülmesi.
• Pompanın sürekli sızıntı uyarısı vermesi ve süngerin yumuşaması.
• Ateş, titreme ya da yara çevresinde artan kızarıklık.
• Yaradan kötü koku gelmesi.
• Ağrının belirgin biçimde artması.

Kanama olursa pompa kapatılır ve beklemeden acil servise başvurulur. Cihaz uzun süre çalışmadan kalırsa ne yapılacağı taburcu olmadan önce anlatılır.

Beslenme ve iyileşme

Yaranın iyileşmesi için vücudun yeterli protein ve enerjiye ihtiyacı vardır. Et, balık, yumurta, süt ürünleri ve baklagiller her öğünde yer almalıdır. Yeterli sıvı alınmalıdır. Şeker hastalarında kan şekerinin düzenli tutulması iyileşmeyi belirgin biçimde etkiler. Sigara yaranın kanlanmasını bozar ve tedavi süresince içilmemelidir.

Kontroller ve takip

Tedavi süresince her değişimde yaranın ölçüsü alınır ve gerekirse fotoğrafla kayıt tutulur. Bu kayıt, yaranın küçülüp küçülmediğini nesnel olarak izlemeyi sağlar. Gerekirse yaradan kültür alınır ve antibiyotik düzenlenir. Belirli bir sürede beklenen gelişme olmazsa yaranın nedeni yeniden araştırılır. Altta kalan bir apse, enfekte dikiş ya da yama bu araştırmada ele alınır.

Tedavi bittikten sonra

Vakum sonlandırıldıktan sonra yara normal pansumanla izlenir. Yara yerinde kızarıklık, hafif sertlik ve renk farkı bir süre devam edebilir. Bu bulgular aylar içinde azalır. Kapanmış yaranın bakımı yara bakımı sayfasında anlatılır.

Riskler ve yan etkiler

Vakum tedavisi doğru hastada ve düzenli izlemle uygulandığında güvenli bir yöntemdir. Yine de bazı yan etkiler görülebilir.

• Değişim sırasında ağrı: En sık yakınmadır; değişimden önce ağrı kesiciyle hafifletilir.
• Kanama: Özellikle kan sulandırıcı kullanan hastalarda ve büyük damarlara yakın yaralarda görülebilir.
• Deri tahrişi: Yapışkan örtünün altında deri kızarabilir ya da soyulabilir.
• Enfeksiyon: Sünger zamanında değiştirilmezse yarada enfeksiyon gelişebilir.
• Sünger parçasının yarada kalması: Değişimlerde sünger parçaları dikkatle sayılarak önlenir.
• Fistül: Nadirdir; açık karında bağırsağın üzerine doğrudan sünger konduğunda risk artar, bu yüzden koruyucu tabaka kullanılır.

Yan etkilerin çoğu erken fark edildiğinde kolayca yönetilir. Bu nedenle düzenli kontroller tedavinin önemli bir parçasıdır.

Vakum ne zaman sonlandırılır?

Vakum, hedefe ulaşıldığında ya da yarar sağlamadığı görüldüğünde sonlandırılır. Yaranın temiz dokuyla dolması ve kapanmaya hazır hale gelmesi olağan bitiş nedenidir. Kanama, artan enfeksiyon ya da hastanın tedaviye uyum sağlayamaması da tedavinin durdurulmasını gerektirebilir. Bu durumda yaranın bakımı başka bir yöntemle sürdürülür.

Vakum yardımlı pansuman ücreti neye göre belirlenir?

Vakum yardımlı pansuman ücreti tek bir rakamla ifade edilemez. Yaranın büyüklüğü ve derinliği, değişim sayısı ve sıklığı, değişimlerin ameliyathanede ya da odada yapılması, yatış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size uygun tedavi planı muayeneden sonra belli olur. Ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Yaranın büyüklüğü, derinliği ve enfekte olup olmaması.
• Toplam tedavi süresi ve sünger değişimlerinin sayısı.
• Değişimin ameliyathanede, sedasyon ya da anestezi altında yapılması.
• Hastanede kalış süresi ve taşınabilir cihaz kullanılıp kullanılmaması.
• Vakum tedavisine neden olan ameliyat ve ek tedaviler.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular