Pelvik Taban Fizyoterapisi ve Kegel Egzersizleri

Pelvik taban fizyoterapisi nedir?

Pelvik taban, leğen kemiğinin altını bir hamak gibi kapatan kas tabakasıdır. Bu kaslar mesaneyi, kadınlarda rahmi ve vajinayı, her iki cinste de rektumu taşır. İdrar ve dışkının tutulmasını, gerektiğinde de boşaltılmasını sağlar. Cinsel işlevde ve gövdenin dengesinde de rol alır.

Pelvik taban fizyoterapisi, bu kasların işlevini değerlendiren ve egzersizle düzelten bir tedavi yöntemidir. Bazı hastalarda kas zayıftır ve güçlendirilmesi gerekir. Bazılarında ise kas sürekli gergindir ve gevşemeyi öğrenmesi gerekir. Fizyoterapi her iki durumda da kişiye özel bir programla uygulanır. Bu tedavi, pelvik taban hastalıkları yönetiminde çoğu zaman ilk basamaktır.

Pelvik taban fizyoterapisti ne yapar?

Pelvik taban fizyoterapisti bu alanda özel eğitim almış bir fizyoterapisttir. Ekibimizdeki pelvik taban fizyoterapisti şu işleri yürütür:

• Şikâyetlerinizi ve tuvalet alışkanlıklarınızı ayrıntılı olarak dinler.
• İzninizle kasların gücünü, dayanıklılığını ve gevşeme yeteneğini değerlendirir.
• Kasınızı doğru kullanıp kullanmadığınızı kontrol eder.
• Size özel bir egzersiz programı hazırlar ve ilerledikçe günceller.
• Nefes, duruş ve kaldırma tekniklerini öğretir.
• Mesane ve barsak alışkanlıkları konusunda eğitim verir.
• Gerektiğinde seans içinde biofeedback ile kas hareketini ekranda gösterir.

Pelvik taban kaslarının görevleri

Pelvik taban kaslarının dört temel görevi vardır. Birincisi destektir; organları yerinde tutar. İkincisi kapamadır; öksürme ya da kaldırma sırasında idrar ve gaz kaçağını önler. Üçüncüsü boşaltmadır; tuvalette kas gevşer ve boşaltma kolaylaşır. Dördüncüsü cinsel işlevdir. Bu görevlerden birindeki bozukluk, farklı şikâyetler olarak ortaya çıkar.

Tedaviden ne beklenir?

Pelvik taban kas eğitimi, kadınlarda stres tipi idrar kaçırmanın ilk tedavisidir. Sistematik derlemeler, düzenli egzersiz yapan kadınlarda kaçırmanın egzersiz yapmayanlara göre daha sık düzeldiğini ya da azaldığını göstermiştir. Yaşam kalitesi de bu kadınlarda iyileşir. Hamilelikte başlanan egzersizlerin doğum sonrası idrar kaçırma riskini azaltabildiği de gösterilmiştir.

Gaz ve dışkı kaçırmada pelvik taban egzersizleri, diyet ve barsak düzeniyle birlikte ilk basamak tedavinin parçasıdır. Hafif ve orta derecede organ sarkmasında belirtileri azaltabilir. Ancak ileri sarkmayı ya da tam kat makat sarkmasını egzersiz tek başına düzeltmez. Bu durumlarda fizyoterapi, cerrahiye hazırlık ve cerrahiden sonra destek olarak kullanılır.

Kegel egzersizleri işe yarıyor mu?

Doğru yapıldığında evet. Kegel egzersizinin etkisi, kasın doğru bulunmasına ve egzersizin düzenli sürdürülmesine bağlıdır. Sorun şudur: pek çok kişi yalnız yazılı ya da sözlü tarifle kasını doğru kasamaz. Kası sıkmak yerine ıkınan ya da kalçasını sıkan kişiler vardır. Bu nedenle uzman denetiminde yapılan programlar, kendi başına yapılan egzersize göre daha iyi sonuç verir.

Ne zaman sonuç verir?

Kas gücü yavaş artar. Düzenli egzersizle değişim genellikle 6-12 hafta içinde fark edilir. Tam etki için programın en az üç ay sürdürülmesi önerilir. Kazanımın korunması için egzersizlere program bittikten sonra da daha seyrek devam edilir. Egzersiz bırakıldığında kas gücü zamanla azalabilir.

Kimler için uygundur?

Pelvik taban fizyoterapisi kadınlar kadar erkekler için de uygundur. Başlıca uygulama alanları şunlardır:

• Öksürme, hapşırma ya da kaldırma sırasında idrar kaçırma.
• Ani sıkışma hissiyle tuvalete yetişememe.
• Gaz ya da dışkı kaçırma.
• Hamilelik ve doğum sonrası kas zayıflığı.
• Hafif ve orta derecede rahim, mesane ya da rektum sarkması.
• Pelvik taban ameliyatından önce hazırlık ve ameliyattan sonra rehabilitasyon.
• Kasların sürekli gergin olduğu pelvik ağrı ve dışkılama güçlüğü.

Doğumla ilgili kas ve sfinkter yaralanmaları için doğum sonrası pelvik taban travması sayfasına, kaçırma şikâyeti için gaita kaçırma sayfasına bakabilirsiniz.

Pelvik kasların zayıf olduğu nasıl anlaşılır?

Pelvik taban kas zayıflığı bazı belirtilerle kendini gösterir:

• Öksürürken, gülerken ya da zıplarken idrar kaçırma.
• Gazı tutamama ya da istemeden gaz çıkarma.
• Vajinada dolgunluk, ağırlık ya da dışarı bir şey çıkıyormuş hissi.
• Tuvalet isteğinde uzun süre bekleyememe.
• Kadınlarda cinsel ilişkide azalmış his.
• Erkeklerde idrar yaptıktan sonra damlama.

Kesin değerlendirme muayeneyle yapılır. Fizyoterapist, izninizle vajinal ya da makattan parmak muayenesiyle kasın gücünü ölçer. Güç, sıfırdan beşe uzanan basit bir ölçekle derecelendirilir. Kasın ne kadar süre sıkabildiği, kaç kez tekrarlayabildiği ve tam gevşeyip gevşemediği de not edilir. Gerekirse hekim anorektal manometri ya da ultrason ister.

Hamilelikte ve doğumdan sonra

Hamilelik boyunca büyüyen rahim pelvik taban kaslarına yük bindirir. Normal doğumda ise bu kaslar ve sinirleri gerilir, bazen yırtılır. Hamilelikte başlanan düzenli egzersiz, doğumdan sonra idrar kaçırma riskini azaltabilir. Doğumdan sonra hafif kasma egzersizlerine genellikle erken dönemde başlanabilir. Dikiş varsa ya da doğumda makat kası yaralanmışsa program hekim ve fizyoterapistle birlikte planlanır.

Doğumdan sonraki ilk aylarda bir miktar kaçırma görülebilir ve çoğu zaman giderek azalır. Ancak üç ayı geçen kaçırma, ağırlık hissi ya da gaz tutamama değerlendirilmelidir. Erken başlanan fizyoterapi, sorunun yerleşmeden düzelmesine yardım eder.

Kimlerde dikkat gerekir?

Kası zaten gergin olan hastalarda güçlendirme egzersizi şikâyeti artırabilir. Pelvik ağrısı, ilişkide ağrısı ya da ıkınırken makatı gevşeyemeyen hastalar bu gruptadır. Bu hastalarda program, güçlendirme yerine gevşeme üzerine kurulur. Aktif enfeksiyon varsa önce tedavi edilir. Ameliyattan sonra egzersize ne zaman başlanacağına hekim karar verir.

İzmir'de pelvik taban fizyoterapisi

İzmir merkezli multidisipliner pelvik taban ekibimizde fizyoterapi, ekibimizdeki pelvik taban fizyoterapisti tarafından uygulanır. Ekip, Doç. Dr. Tayfun Bişgin başkanlığında kolorektal cerrah, jinekolog, ürolog ve fizyoterapistten oluşur. Tedavi hastanede yapılır. Böylece muayene, testler, fizyoterapi ve gerekirse cerrahi aynı plan içinde yürür. Randevu için 444 3 545 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Pelvik taban fizyoterapisi nasıl yapılır?

İlk değerlendirme

İlk seans en uzun seanstır. Şikâyetleriniz, doğum öyküleriniz, geçirdiğiniz ameliyatlar ve tuvalet alışkanlıklarınız konuşulur. Sizden birkaç günlük bir mesane ya da barsak günlüğü tutmanız istenebilir. Ardından izninizle kas muayenesi yapılır. Muayene her zaman açıklanarak ve rızanızla yapılır; istemezseniz yalnız dış yöntemlerle de çalışılabilir.

Seanslarda neler yapılır?

Her seansta egzersizlerin doğruluğu kontrol edilir ve program bir üst basamağa taşınır. Seans içeriği kişiye göre değişir:

• Doğru kası bulma ve izole etme.
• Güç, dayanıklılık ve hızlı kasılma egzersizleri.
• Öksürme ve kaldırma öncesinde kası kasma alışkanlığı.
• Karından nefes ve gevşeme teknikleri.
• Doğru tuvalet pozisyonu ve ıkınma eğitimi.
• Gerekirse biofeedback ile kas hareketinin ekranda izlenmesi.
• Gerekirse kas gerginliğinde elle uygulanan gevşetme teknikleri.

Seanslar genellikle 1-2 hafta arayla yapılır ve program çoğu hastada yaklaşık üç ay sürer. Biofeedback hakkında ayrıntılı bilgi için biofeedback tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Kadınlar için Kegel egzersizi adım adım

Aşağıdaki adımlar genel bir başlangıç programıdır. Programınız fizyoterapistiniz tarafından size göre ayarlanır.

1. Kası bulun. Gazınızı ve idrarınızı aynı anda tutmaya çalışıyormuş gibi makatınızı ve vajinanızı içeri ve yukarı doğru çekin.
2. İdrar yaparken akışı durdurmayı yalnızca kası tanımak için bir kez deneyebilirsiniz. Bunu egzersiz olarak tekrarlamayın.
3. Mesanenizi boşaltın. Sırtüstü yatın, dizlerinizi bükün ve ayaklarınızı yere basın.
4. Normal nefes alıp vermeye devam edin. Nefesinizi tutmayın.
5. Kası içeri ve yukarı doğru sıkın. Karın, kalça ve uyluk kaslarınız gevşek kalsın.
6. Sıkmayı 3-5 saniye tutun. Sonra aynı süre boyunca kası tamamen gevşetin.
7. Bunu 8-10 kez tekrarlayın.
8. Ardından kası hızlıca sıkıp hemen bırakın. Bu hızlı kasılmayı 10 kez yapın.
9. Bu seriyi günde üç kez uygulayın.
10. Haftalar içinde tutma süresini 10 saniyeye kadar çıkarın. Egzersizi oturarak ve ayakta da yapın.
11. Öksürmeden, hapşırmadan ya da bir yük kaldırmadan hemen önce kası sıkmayı alışkanlık haline getirin.

Gevşeme, sıkma kadar önemlidir. Her kasılmadan sonra kasın tamamen bıraktığını hissedin.

Erkekler için Kegel egzersizi adım adım

Erkeklerde de pelvik taban kasları mesaneyi ve makatı destekler. Egzersizin temeli kadınlardakiyle aynıdır, kası bulma yolu farklıdır.

1. Kası bulun. Gazınızı tutmaya çalışıyormuş gibi makatınızı sıkın ve içeri çekin.
2. Ayna karşısında ayakta kontrol edebilirsiniz. Kas doğru sıkıldığında penis kökü hafifçe içeri çekilir ve testisler hafifçe yukarı kalkar.
3. Mesanenizi boşaltın. Sırtüstü yatın, dizlerinizi bükün.
4. Nefesinizi tutmadan kası sıkın. Karın, kalça ve uyluk kaslarını kullanmayın.
5. Sıkmayı 3-5 saniye tutun, sonra aynı süre tamamen gevşetin.
6. Bunu 8-10 kez tekrarlayın, ardından 10 hızlı kasılma yapın.
7. Bu seriyi günde üç kez uygulayın.
8. Haftalar içinde tutma süresini 10 saniyeye kadar çıkarın. Oturarak ve ayakta da çalışın.
9. İdrar yaptıktan sonra damlama oluyorsa, idrar bitince kası birkaç kez güçlüce sıkın.

Erkekler bu egzersizi çoğu zaman yanlışlıkla karın ya da kalça kasıyla yapar. Ayna kontrolü ve fizyoterapist muayenesi bu hatayı önler.

Erkeklerde bu egzersizler gaz ve dışkı kaçırmada ve idrar sonrası damlamada kullanılır. Prostat ameliyatı sonrası idrar kaçırma ayrı bir konudur ve üroloji tarafından planlanır.

Gevşeme egzersizi adım adım

Kası gergin olan hastalarda program güçlendirmeyle değil, gevşemeyle başlar. Aşağıdaki adımlar genel bir örnektir:

1. Sırtüstü yatın, dizlerinizin altına bir yastık koyun.
2. Bir elinizi karnınıza koyun.
3. Burnunuzdan yavaşça nefes alın ve karnınızın balon gibi şiştiğini hissedin.
4. Nefes alırken pelvik taban kaslarınızın aşağı doğru yumuşadığını ve açıldığını hayal edin.
5. Ağzınızdan yavaşça nefes verin.
6. Bunu birkaç dakika boyunca sakin bir ritimle sürdürün.

Bu egzersiz, ıkınırken makatı gevşeyemeyen ya da pelvik ağrısı olan hastalarda temel çalışmadır.

Program sonrası süreç

Seanstan hemen sonra günlük yaşamınıza dönebilirsiniz. Ev egzersizleri her gün yapılır ve seanslarda öğrenilenler günlük hayata taşınır. İlerleme, belirtilerin azalması ve kas muayenesindeki değişimle izlenir. Mesane ya da barsak günlüğü de bu takipte yardımcı olur.

Program sonunda belirtiler yeniden değerlendirilir. Yeterli düzelme varsa egzersizler daha seyrek bir bakım programıyla sürdürülür. Yeterli düzelme yoksa sorunun nedeni yeniden araştırılır. Gerekirse ilaç, sakral sinir uyarımı ya da cerrahi seçenekler ekipte konuşulur.

Günlük hayatta pelvik tabanı korumak

• Kabızlıktan korunmak ve tuvalette aşırı ıkınmamak.
• Yük kaldırırken nefes vermek ve kası önceden sıkmak.
• Fazla kiloyu azaltmak.
• Uzun süren öksürüğü tedavi ettirmek.
• Sigarayı bırakmak.
• Tuvalet ihtiyacını uzun süre ertelememek, ama gereksiz yere de sık gitmemek.

Riskler ve yan etkiler

Pelvik taban fizyoterapisi düşük riskli bir tedavidir. Kesi, iğne ya da ilaç içermez. Bununla birlikte bazı yakınmalar olabilir. Egzersizin başında kaslarda yorgunluk ya da hafif sızı hissedilebilir. Muayene sırasında kısa süreli rahatsızlık olabilir. Bu yakınmalar genellikle kısa sürede geçer.

Kegel egzersizi çok yapılırsa ne olur?

Pelvik taban egzersizlerinde daha çok her zaman daha iyi değildir. Kas sürekli ve aşırı çalıştırılırsa gerginleşebilir ve gevşeme yeteneğini kaybedebilir. Bu durumda şu sorunlar ortaya çıkabilir:

• Pelvik bölgede, makatta ya da kuyruk sokumunda ağrı.
• Cinsel ilişkide ağrı.
• İdrar yaparken akışın başlamasında güçlük ya da tam boşaltamama hissi.
• Dışkılamada zorlanma ve kabızlığın artması.

Bu nedenle egzersiz, önerilen tekrar sayısını aşmadan yapılır. Her kasılmadan sonra tam gevşeme sağlanır. Egzersiz sırasında ağrı artarsa program durdurulur ve fizyoterapistinize bilgi verilir.

Yanlış yapılan egzersiz

Kas doğru bulunmazsa egzersiz işe yaramaz, hatta zarar verebilir. Sık yapılan hata, sıkmak yerine aşağı doğru ıkınmaktır. Bu hata pelvik organlara baskıyı artırır. İdrarı tekrar tekrar yarıda kesmek de mesanenin tam boşalmasını bozabilir. Bu nedenle programın başında kasın doğru kullanıldığı fizyoterapist tarafından kontrol edilir.

Pelvik taban fizyoterapisi ücreti neye göre belirlenir?

Pelvik taban fizyoterapisi ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; hastadan hastaya değişir. Gereken seans sayısı, programın süresi, eklenen yöntemler ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Toplam seans sayısı ve programın süresi.
• Seanslara biofeedback eklenip eklenmediği.
• Tedaviden önce anorektal manometri ya da ultrason gibi testlere ihtiyaç olup olmadığı.
• Ameliyata hazırlık ya da ameliyattan sonra rehabilitasyon programı olması.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular