Makatta Kaşıntı

Makatta kaşıntı nedir?

Makatta kaşıntı, makat deliği ve çevresindeki ciltte kaşıma isteği yaratan yakınmadır. Tıpta pruritus ani olarak adlandırılır. Halk arasında "anüste kaşıntı" ya da "popoda kaşıntı" diye de anlatılır. Yetişkinlerde sık görülür ve erkeklerde biraz daha fazladır.

Kaşıntı çoğunlukla geceleri ve dışkılamadan sonra artar. Kaşımak kısa süre rahatlatır, ama cildi zedeler. Zedelenen cilt daha çok kaşınır ve bir kısır döngü başlar. Uzun süren kaşıntıda makat çevresindeki cilt kalınlaşır, beyazlaşır ya da çatlaklar oluşur.

Kaşıntının nedeni bazen bulunamaz. Buna birincil (idiyopatik) kaşıntı denir. Bir hastalığa bağlı olan kaşıntıya ise ikincil kaşıntı denir. Tedaviden önce ikincil nedenlerin dışlanması gerekir.

Makatta kaşıntı neden olur?

Kaşıntıyı artıran alışkanlıklar

• Makatı sabunla sık ve sert biçimde yıkamak ya da ovalamak
• Parfümlü ıslak mendil, kolonya ve renkli tuvalet kâğıdı kullanmak
• Dar ve sentetik iç çamaşırı, terleme
• Kahve, çay, kola, alkol, acı ve baharatlı yiyecekler; bu yiyecekler bazı kişilerde kaşıntıyı artırır
• Yumuşak dışkı ve sık dışkılama; dışkı kalıntısı cildi tahriş eder
• Uzun süre kortizonlu krem kullanmak

Şeker hastalığı, sedef hastalığı, egzama ve bazı sistemik hastalıklar da makatta kaşıntıya yol açabilir. Makat kanseri ve kanser öncesi değişiklikler seyrek bir nedendir. Geçmeyen kaşıntıda bu nedenle muayene önemlidir.

Kaşıntıya eşlik eden belirtiler

• Yanma ve sızlama: Tahriş olmuş ciltte sık görülür. Dışkılama sonrası artıyorsa fissürü de düşündürür.
• Islaklık ve akıntı: Hemoroid, fistül ya da makat sarkmasında makat sürekli nemli kalır.
• Kanama: Hemoroid, fissür ya da kaşıma sonucu oluşan sıyrıklardan kaynaklanabilir. Ayrıntılar makattan kan gelmesi sayfasındadır.
• Kabarıklık: Siğil, et beni ya da hemoroid olabilir. Ayrıntılar makatta şişlik sayfasındadır.
• Ciltte değişiklik: Kalınlaşma, beyazlaşma, çatlak ve renk değişikliği uzun süreli kaşıntının izidir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Basit önlemlerle iki-üç hafta içinde geçmeyen kaşıntıda muayene olmanız önerilir. Aşağıdaki durumlarda beklemeden başvurun:

• Kaşıntıyla birlikte kanama ya da dışkıya karışan kan
• Makat çevresinde ele gelen kabarıklık, yara ya da sertlik
• Sürekli akıntı ve ıslaklık
• Ciltte iyileşmeyen yara ya da renk değişikliği
• Dışkı alışkanlığında üç-dört haftadan uzun süren değişiklik

Acil servise başvurulması gereken durumlar

• Ateşle birlikte makatta ağrılı ve giderek büyüyen şişlik; makat apsesi olabilir
• Pıhtılı ya da yoğun kanama, baş dönmesi ya da bayılma hissi

16 yaşından küçük çocuklarda makat kaşıntısında önce çocuk hekimine başvurulmalıdır. 16 yaş ve üzerindeki gençler yetişkinler gibi muayene edilir.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Muayenede makat çevresindeki cilt incelenir, parmakla muayene ve anoskopi yapılır. Hemoroid, fissür, fistül ve siğil bu aşamada çoğunlukla görülür. Gerekirse mantar için deriden örnek alınır, kıl kurdu için bant testi yapılır. Cilt hastalığı ya da krem alerjisi düşünülürse dermatoloji görüşü istenir; alerji testi bu aşamada gündeme gelir.

Altta yatan nedenin tedavisi

Kaşıntı bir hastalığa bağlıysa o hastalık tedavi edilir. Hemoroid, fissür ve fistülün tedavisi ilgili sayfalarda anlatılmıştır. Siğiller dondurma, yakma ya da cerrahi olarak çıkarılır. Mantar ve kıl kurdu ilaçla tedavi edilir.

Cilt bakımı önerileri

• Dışkılamadan sonra makatı ılık suyla yıkayın, sabun kullanmayın.
• Cildi ovalamadan, yumuşak bir havluyla bastırarak kurulayın.
• Parfümlü ıslak mendil, kolonya ve krem kullanmayı bırakın.
• Pamuklu ve bol iç çamaşırı giyin.
• Lif desteğiyle dışkı kıvamını düzenleyin; yumuşak dışkı sızıntıyı artırır.
• Kaşımamaya çalışın; gece kaşınıyorsanız tırnaklarınızı kısa tutun.

Bu önlemler birincil kaşıntıda çoğu hastada belirgin rahatlama sağlar. Kortizonlu krem yalnızca hekim önerisiyle ve kısa süreli kullanılmalıdır. Uzun süren ve tedaviye yanıt vermeyen kaşıntıda başka tedavi seçenekleri muayenede konuşulur. Tüm makat hastalıkları proktoloji bölümünde yer alır.

Sık sorulan sorular