Biofeedback Tedavisi

Biofeedback tedavisi nedir?

Biofeedback, "biyolojik geri bildirim" anlamına gelir. Vücudumuzda bazı kasları kullanırız ama nasıl kullandığımızı göremeyiz. Makat kasları bunun tipik örneğidir. Biofeedback, bu kasların hareketini bir ekranda çizgi ya da grafik olarak gösterir. Hasta ekrana bakarak kasını sıktığında, gevşettiğinde ya da ıkındığında ne olduğunu anında görür. Böylece yanlış hareket fark edilir ve doğrusu tekrarlanarak öğrenilir.

Tedavi bir ilaç ya da ameliyat değildir. Bir öğrenme sürecidir ve hastanın aktif katılımına dayanır. Bu yüzden başarının en önemli parçası, seanslarda öğrenilenin evde düzenli uygulanmasıdır. Biofeedback, pelvik taban hastalıkları tedavisinde cerrahiden önce denenen temel yöntemlerden biridir.

Biofeedback ile neler çalışılır?

• Ikınırken makat kaslarını gevşetmeyi öğrenmek.
• Karın kaslarıyla doğru yönde ve doğru güçte itmek.
• Makat kaslarını güçlendirmek ve sıkmayı sürdürebilmek.
• Rektumun doluluğunu daha erken ve doğru hissetmek.
• Ani tuvalet isteğinde kası zamanında ve hızla kasabilmek.
• Doğru tuvalet pozisyonu ve nefes tekniği.

Biofeedback'te kas hareketi nasıl ölçülür?

Kas hareketini ölçmenin iki temel yolu vardır. Birincisinde makata ince bir basınç sondası yerleştirilir ve makat kanalındaki basınç değişimi ekrana yansır. İkincisinde kasın ürettiği çok küçük elektriksel sinyaller algılanır. Bu sinyaller makat içine konan küçük bir algılayıcıyla ya da cilde yapıştırılan yüzey elektrotlarıyla kaydedilir. Bazı programlarda karın kaslarının hareketi de aynı anda izlenir. Hangi yöntemin kullanılacağı sorununuza göre seçilir. Hastanın hissettiği fark azdır; her ikisinde de ekran izlenerek çalışılır.

Biofeedback ve pelvik taban egzersizi arasındaki fark

Pelvik taban egzersizleri, kasların düzenli kasılıp gevşetilmesine dayanır. Kişi egzersizi kendi hissiyle yapar. Biofeedback ise aynı egzersize ekran üzerinden görsel geri bildirim ekler. Pek çok hasta kasını doğru kullandığını düşünürken aslında karın ya da kalça kasını sıkar. Ekran bu hatayı hemen gösterir. Bu yüzden biofeedback, egzersizin doğru öğrenilmesini kolaylaştıran bir yöntemdir.

Tedaviden ne beklenir?

Dissinerjik dışkılamada biofeedback, kontrollü çalışmalarda laksatif ilaçlara ve sahte tedaviye göre daha iyi sonuç vermiştir. Uluslararası uzman görüşleri bu hasta grubunda biofeedback'i ilk tedavi seçeneği olarak önerir. Hastaların çoğunda ıkınma kolaylaşır, tuvalette geçen süre kısalır ve tam boşaltamama hissi azalır. Laksatif ihtiyacı da çoğu zaman azalır.

Gaita kaçırmada beklenti biraz farklıdır. Hedef, kaçırma ataklarının sayısını azaltmak ve tuvalete yetişme süresini uzatmaktır. Biofeedback ve kas egzersizlerinin bu hastalarda yakınmaları azalttığı gösterilmiştir. Ancak çalışmalar arasında yöntem farkı vardır ve kanıtın gücü orta düzeydedir. Bu yüzden biofeedback, diyet düzeni ve barsak alışkanlığı düzenlemesiyle birlikte uygulanır.

Ne zaman fark edilir?

Çoğu hasta ilk birkaç seanstan sonra bir değişim fark eder. Ancak yeni bir kas alışkanlığının yerleşmesi zaman alır. Belirgin değişim genellikle 1-3 ay içinde oturur. Sonuç hastanın motivasyonuna ve ev egzersizlerine düzenli devam etmesine çok bağlıdır. Çalışmalarda faydanın, egzersizleri sürdüren hastalarda uzun süre korunduğu gösterilmiştir.

Başarıyı etkileyen etkenler

• Ev egzersizlerinin her gün ve doğru yapılması.
• Seanslara aksatmadan devam edilmesi.
• Lif, sıvı ve barsak düzeni önerilerine uyulması.
• Kaygı ya da depresyon varsa bunun da ele alınması.
• Eşlik eden yapısal bir sorun olmaması.

Kimler için uygundur?

Kabızlıkta biofeedback

Kabızlığın birçok nedeni vardır. Bazı hastalarda bağırsak yavaş çalışır. Bazılarında ise sorun dışkılamanın son aşamasındadır. Dışkılarken makat kaslarının gevşemesi gerekir. Dissinerjik dışkılamada, yani anismusta, bu kaslar gevşemez ya da tersine sıkışır. Hasta ıkındıkça dışkı kapalı bir kapıya dayanır.

Bu hastalar sık sık uzun süre ıkındığını, tam boşaltamadığını ya da parmakla yardım ettiğini anlatır. Bu tabloda ilaçların etkisi sınırlıdır. Biofeedback, kasın yeniden eğitilmesini sağlayan ve kanıtla desteklenen ilk tedavi seçeneğidir. Kabızlığın diğer nedenleri ve tedavi basamakları için kabızlık ve tıkayıcı dışkılama sayfasına bakabilirsiniz.

Gaita kaçırmada biofeedback

Gaz ya da dışkı kaçırma yaşayan hastalarda ilk adım dışkı kıvamını düzenlemek ve barsak alışkanlığı kazandırmaktır. Bu yeterli olmazsa pelvik taban egzersizleri ve biofeedback eklenir. Biofeedback, zayıf kasın güçlenmesine ve rektum duyusunun iyileşmesine destek olur. Hasta tuvalet isteğini daha erken fark etmeyi ve kası zamanında kasmayı öğrenir. Bu yöntemlerle yeterli düzelme olmayan seçilmiş hastalarda sakral sinir uyarımı değerlendirilir. Ayrıntılar için gaita kaçırma sayfasına bakabilirsiniz.

Tedaviden önce hangi değerlendirme gerekir?

Biofeedback'e başlamadan önce muayene yapılır. Çoğu hastada kasların durumu anorektal manometri ile ölçülür. Bu test, sorunun ıkınma uyumsuzluğu mu, kas zayıflığı mı, duyu bozukluğu mu olduğunu gösterir. Biofeedback programı bu sonuca göre kişiye özel kurulur. Test hakkında bilgi için anal manometri sayfasına bakabilirsiniz.

Biofeedback başka hangi durumlarda kullanılır?

Biofeedback yalnızca kabızlık ve gaita kaçırmayla sınırlı değildir. Doğumda pelvik taban kasları zarar görmüş kadınlarda kas işlevini geri kazanmaya destek olur. Doğumda makat kası yaralanmış ve onarılmış kadınlarda da fizyoterapi programının bir parçası olabilir. Rektum ameliyatından sonra bazı hastalarda sık, acil ve parça parça dışkılama görülür. Bu hastalarda da biofeedback, diyet ve ilaç düzenlemesiyle birlikte denenebilir.

Pelvik taban kaslarının sürekli gergin olduğu, makatta derin ve künt ağrıyla seyreden durumlarda da biofeedback kullanılır. Bu hastalarda amaç güçlendirmek değil, kası gevşetmeyi öğrenmektir. Her hastada hedef farklı olduğu için program muayene ve test sonucuna göre kurulur.

Kimlerde uygun olmayabilir?

Biofeedback hastanın komutları anlamasını ve egzersize katılmasını gerektirir. Ağır bilişsel sorunu olan hastalarda başarı sınırlıdır. Ağrılı ve aktif bir makat çatlağı ya da apse varsa önce bunlar tedavi edilir. Makat çatlağı ayrı bir hastalıktır ve proktoloji bölümünde ele alınır. Tam kat makat sarkması gibi cerrahi gerektiren yapısal sorunlarda biofeedback tek başına yeterli olmaz.

Biofeedback tedavisi hangi bölümde yapılır?

Biofeedback farklı merkezlerde gastroenteroloji, genel cerrahi ya da fizik tedavi birimlerinde uygulanır. Pelvik taban sorunlarında en uygun ortam, kolorektal cerrah ile fizyoterapistin birlikte çalıştığı bir ekiptir. Böylece tanı, test, egzersiz ve gerekirse cerrahi tek bir planda yürür.

İzmir'de biofeedback tedavisi

İzmir merkezli ekibimizde biofeedback, hastanemizdeki cihazla uygulanır. Seansları Doç. Dr. Tayfun Bişgin yürütür. Tedavi hastanede yapılır. Ekip, hekimimizin başkanlığında kolorektal cerrah, jinekolog, ürolog ve pelvik taban fizyoterapistinden oluşur. Randevu için 444 3 545 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Biofeedback tedavisi nasıl yapılır?

Seans akışı

Her seans özel bir odada ve mahremiyetiniz korunarak yapılır. Seans günü aç kalmanız gerekmez. Bir seans genellikle şu adımlardan oluşur:

1. Önceki haftanın tuvalet günlüğü ve ev egzersizleri birlikte gözden geçirilir.
2. Yan yatarak ya da oturarak pozisyon alırsınız.
3. Makata ince ve esnek bir sonda yerleştirilir; bazı programlarda cilde yapıştırılan algılayıcılar da kullanılır.
4. Ekranda kas hareketiniz bir çizgi olarak görünür.
5. Size sıkma, gevşetme ya da ıkınma komutları verilir ve ekranda sonucu birlikte izlersiniz.
6. Hatalı hareket varsa düzeltilir ve doğrusu tekrarlanır.
7. Seans sonunda yeni ev egzersizleri verilir.

Bir seans yaklaşık 30-60 dakika sürer. Ekibimiz her adımı size önceden açıklar.

Kabızlık için egzersizler

Dissinerjik dışkılamada amaç, ıkınırken makatı gevşetmeyi öğrenmektir. Önce doğru tuvalet pozisyonu çalışılır. Ayakların altına küçük bir tabure konur, dizler kalçadan yukarıda olur ve gövde hafif öne eğilir. Ardından karından nefes alma öğretilir.

Sonra karın kaslarıyla nazikçe iterken makatı gevşetme çalışılır. Ekran, makatın gevşediğini ya da sıkıştığını anında gösterir. İlerleyen seanslarda rektuma küçük bir balon yerleştirilir ve dışkılama taklit edilerek balon atma çalışılır. Rektum duyusu azalmışsa duyu eğitimi de eklenir.

Gaita kaçırma için egzersizler

Gaita kaçırmada üç hedef vardır. Birincisi güçlendirmedir; kas kısa ve uzun süreli sıkmalarla çalıştırılır. İkincisi duyu eğitimidir; balon giderek daha az şişirilir ve hastanın doluluğu daha erken fark etmesi sağlanır. Üçüncüsü koordinasyondur. Hasta, rektum dolduğu anda kası hızla kasmayı öğrenir. Böylece tuvalete yetişme süresi uzar.

İlk seansta ne olur?

İlk seans tanışma ve öğrenme seansıdır. Pelvik taban kaslarının nerede olduğu ve nasıl çalıştığı basit bir anlatımla açıklanır. Muayene ve manometri sonucunuz sizinle paylaşılır. Ardından ekranda kendi kasınızın nasıl çalıştığını ilk kez görürsünüz. Çoğu hasta bu anda, yıllardır ıkınırken kasını farkında olmadan sıktığını fark eder. Bu fark ediş tedavinin ilk ve önemli adımıdır.

İlk seansta sizden bir tuvalet günlüğü tutmanız da istenir. Günlükte tuvalete gitme saatleri, dışkının kıvamı, ıkınma süresi ve varsa kaçırma atakları yazılır. Dışkı kıvamı basit bir tabloyla tarif edilir. Bu kayıtlar sonraki seansların yönünü belirler.

Biofeedback tedavisi kaç seans sürer?

Çoğu hastada program 4-6 seanstan oluşur. Seanslar genellikle haftada bir ya da iki haftada bir yapılır. Toplam süre çoğu zaman 1-3 aydır. Yanıt yavaş olan hastalarda ek seans planlanabilir. Program bittikten sonra aylar içinde bir hatırlatma seansı yararlı olabilir.

Ev egzersiz programı

Seanslar arasında yapılan ev egzersizleri tedavinin temelidir. Program kişiye göre değişir, ama genel çerçeve şöyledir:

• Günde birkaç kez, kısa sürelerle makat kaslarını sıkma ve tam gevşetme.
• Kabızlıkta, tuvalette doğru pozisyon ve karından nefesle gevşeyerek ıkınma.
• Her gün aynı saatte, genellikle kahvaltıdan sonra tuvalete oturma.
• Tuvalette uzun süre beklememek ve aşırı ıkınmamak.
• Yeterli sıvı ve lifli beslenme.
• Tuvalet günlüğü tutmak.

Ev egzersizi için alet ya da cihaz almanız gerekmez. Egzersizleri doğru öğrenmek, seanslarda ekranla birlikte çalışılarak sağlanır.

Biofeedback sonrası süreç

Seanstan sonra hemen günlük yaşamınıza dönebilirsiniz. İşe, yemeğe ve araç kullanmaya bir kısıtlama yoktur. Makatta kısa süreli hafif bir hassasiyet olabilir.

Program boyunca belirtiler tuvalet günlüğüyle izlenir. Günlükte tuvalete gitme sıklığı, ıkınma süresi, tam boşaltma hissi ve varsa kaçırma atakları not edilir. Bu kayıtlar, ilerlemeyi hem sizin hem de ekibin görmesini sağlar.

Program sonunda belirtiler yeniden değerlendirilir. Gerekirse anorektal manometri tekrarlanır ve kasların değişimi ölçülür. Kazanılan alışkanlık bir ömür sürecek bir beceridir. Bu yüzden ev egzersizlerine program bittikten sonra da daha seyrek olarak devam edilmesi önerilir.

Kazanımları korumak

Kaslar, yıllarca süren yanlış alışkanlığa geri dönmeye eğilimlidir. Bu nedenle program bittikten sonra da bazı kurallar sürdürülür. Tuvalet pozisyonu ve gevşeyerek ıkınma her dışkılamada uygulanır. Gaita kaçırma için yapılan güçlendirme egzersizleri haftada birkaç gün devam eder. Belirtiler yeniden başlarsa erken başvurmak, kısa bir hatırlatma programıyla toparlanmayı kolaylaştırır.

Sonuç yetersizse ne yapılır?

Önce egzersizlerin doğru ve düzenli yapılıp yapılmadığı gözden geçirilir. Sonra eşlik eden yapısal bir sorun araştırılır. Büyük bir rektosel ya da iç makat sarkması dışkılamayı mekanik olarak engelleyebilir. Bu durumda dışkılama görüntülemesi yapılır ve cerrahi seçenekler değerlendirilir. Gaita kaçırmada yanıt yetersizse sakral sinir uyarımı ya da belirgin kas yırtığında onarım seçenekleri konuşulur.

Riskler ve yan etkiler

Biofeedback kesi, iğne ya da ilaç içermeyen bir egzersiz tedavisidir. Ciddi bir zararı beklenmez. Bununla birlikte bazı hastalarda hafif ve geçici yakınmalar olabilir:

• Sonda yerleştirilirken hafif rahatsızlık ya da baskı hissi.
• Balon çalışmasında tuvalete gitme isteği ve hafif kramp.
• Seanstan sonra makatta birkaç saat süren hassasiyet.
• Hemoroidi olan hastalarda tuvalet kâğıdında az miktarda kan.
• Egzersizlerin başında kaslarda yorgunluk hissi.

Bu yakınmalar genellikle kendiliğinden geçer. Şiddetli ağrı, ateş ya da devam eden kanama olursa ekibimizi aramanız gerekir.

Bazı hastalar seanslarda utanma ya da kaygı yaşar. Bu doğal bir duygudur ve ekibimiz buna özen gösterir. Asıl önemli risk, tedaviden yeterli fayda görülmemesidir. Bu çoğu zaman yanlış hasta seçimi ya da ev egzersizlerinin aksamasıyla ilgilidir. Bu yüzden tedavi doğru tanıyla başlar ve düzenli takiple sürdürülür.

Biofeedback tedavisi ücreti neye göre belirlenir?

Biofeedback tedavisi ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; hastadan hastaya değişir. Gereken seans sayısı, tedaviden önce yapılan testler, programın içeriği ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Toplam seans sayısı ve ek seans ihtiyacı.
• Tedaviden önce ve sonra anorektal manometri yapılıp yapılmadığı.
• Gerekirse eklenen dışkılama görüntülemesi ya da makat içi ultrason.
• Hatırlatma seansı gerekip gerekmediği.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular