Makatta Şişlik, Sertlik ve Et Beni

Makatta şişlik nedir?

Makatta şişlik, makat deliği ya da çevresinde ele gelen kabarıklık, sertlik ya da çıkıntıdır. Hasta bunu çoğunlukla yıkanırken ya da silinirken fark eder. Halk arasında "makatta sertlik", "makatta yumru", "makatta et beni" ya da "dış basur" diye anlatılır.

Şişliğin nedeni çok çeşitlidir. Kimi birkaç günde kendiliğinden geriler, kimi acil girişim gerektirir. Şişliğin başlama hızı, ağrı, ateş ve rengi nedeni ayırt etmede en önemli ipuçlarıdır.

Et beni (perianal deri çıkıntısı) nedir?

Et beni, makat kenarında ten renginde, yumuşak ve ağrısı olmayan deri çıkıntısıdır. Tıpta perianal skin tag olarak adlandırılır. Çoğunlukla geçirilmiş bir dış hemoroid pıhtısı ya da kronik fissürün ardından geride kalan fazla deridir. Kanser değildir. Temizliği zorlaştırabilir, kaşıntı ve tahriş yapabilir. Fissürün yanında görülen et beni "nöbetçi meme" olarak adlandırılır ve fissürle birlikte değerlendirilir.

Makatta şişlik neden olur?

Şişliğe eşlik eden belirtiler

• Ani ve şiddetli ağrı: Birkaç saat içinde ortaya çıkan ağrılı sertlik pıhtılaşmış dış hemoroidi düşündürür. Ağrı ilk iki-üç gün en fazladır, sonra azalır.
• Ateş ve zonklayan ağrı: Giderek büyüyen, kızarık ve sıcak şişlik apseyi düşündürür. Oturmak zorlaşır.
• Kanama: Sarkan iç hemoroid ya da pıhtının üzerindeki derinin açılmasıyla görülebilir. Ayrıntılar makattan kan gelmesi sayfasındadır.
• Kaşıntı ve ıslaklık: Et beni, siğil ve sarkan hemoroidde sık görülür. Ayrıntılar makatta kaşıntı sayfasındadır.
• Akıntı: Şişlik yerinde ya da yakınında küçük bir delikten akıntı fistülü düşündürür.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Makatta yeni fark edilen her şişlik bir kez muayene edilmelidir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden başvurun:

• Ağrılı sertlik ilk 72 saat içindeyse; bu dönemde pıhtının çıkarılması ağrıyı hızla azaltabilir
• İki-üç haftada küçülmeyen ya da büyüyen sertlik
• İyileşmeyen yara, kanayan ya da renk değiştiren kabarıklık
• Dışarı çıkıp geri girmeyen doku

Acil servise başvurulması gereken durumlar

• Ateşle birlikte makatta ağrılı ve giderek büyüyen şişlik
• Dışarı çıkıp geri girmeyen, morarmış ve şiddetli ağrılı hemoroid ya da bağırsak
• Pıhtılı ya da yoğun kanama, baş dönmesi ya da bayılma hissi
• Gaz ve dışkı çıkaramama ya da idrar yapamama

Tanı ve tedavi seçenekleri

Şişliğin türü çoğunlukla dış bakı ve parmakla muayeneyle anlaşılır. Gerekirse anoskopi yapılır. Apse derinse ya da fistül düşünülüyorsa ultrason veya MR istenebilir. Kanser şüphesi olan kitlede parça alınır.

Nedene göre tedavi

• Pıhtılaşmış dış hemoroid: İlk 72 saat içinde başvuran hastada pıhtı yerel anestezi altında çıkarılabilir. Daha geç başvuran hastada ağrı kesici, oturma banyosu ve lif desteğiyle beklenir; pıhtı kendiliğinden geriler.
• Makat apsesi: Antibiyotik tek başına yeterli değildir; apse boşaltılır. Ayrıntılar anal fistül sayfasındadır.
• Et beni: Şikâyete yol açmıyorsa tedavi gerekmez. Temizliği zorlaştırıyor ya da kaşıntı yapıyorsa poliklinikte yerel anestezi altında kısa bir işlemle çıkarılabilir. Fissüre bağlı et beni fissürle birlikte tedavi edilir.
• Siğil: Dondurma, yakma ya da cerrahi olarak çıkarılır; HPV yönünden değerlendirme yapılır.
• Sarkan hemoroid ve makat sarkması: Evreye göre bant ligasyonu, lazer ya da ameliyat planlanır.

Hekimin bu konudaki çalışmaları. Doç. Dr. Tayfun Bişgin, anal fistülde yaşam kalitesini ölçen ölçeğin Türkçe geçerlik çalışmasında yer almıştır (2026, Techniques in Coloproctology). Pilonidal hastalıkta uzman görüş birliği çalışmasının da yazarları arasındadır (2025, Turkish Journal of Colorectal Disease). Künyeler kaynakçada ve akademik yayınlar sayfasındadır.

Hangi yöntemin size uygun olduğuna muayeneden sonra hekim karar verir. Tüm makat hastalıkları proktoloji bölümünde yer alır.

Sık sorulan sorular