Makatta Ağrı

Makatta ağrı nedir?

Makatta ağrı, makat deliği, makat kanalı ya da çevresindeki dokularda hissedilen ağrıdır. Tıpta proktalji ya da anal ağrı olarak adlandırılır. Ağrı batıcı, yanıcı, zonklayıcı ya da künt olabilir. Dışkılama, oturma ya da yürüme ile artabilir.

Makat kanalının alt bölümü vücudun en hassas bölgelerinden biridir. Bu yüzden küçük bir çatlak bile şiddetli ağrı yapabilir. Ağrının ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve dışkılamayla ilişkisi nedenin bulunmasında en önemli ipuçlarıdır.

Makatta ağrı neden olur?

Daha seyrek nedenler arasında perianal Crohn hastalığı, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, kuyruk sokumu kemiğinin ağrısı ve sinir sıkışması sayılabilir. Ayrıntılar için Crohn fistülleri sayfasına bakabilirsiniz.

Kas kaynaklı (fonksiyonel) makat ağrısı

Muayene ve tetkiklerde yapısal bir neden bulunamayan ağrı fonksiyonel makat ağrısı olarak adlandırılır. İki tipi vardır. Levator ani sendromunda makatı çevreleyen kaslar sürekli kasılır; ağrı künt ve baskı tarzındadır. Proktalji fugakste ağrı ani başlar, birkaç saniye ya da dakika sürer ve kendiliğinden geçer. Her ikisi de tehlikeli değildir. Ancak bu tanı, diğer nedenler dışlandıktan sonra konur.

Ağrıya eşlik eden belirtiler

• Kanama: Fissür ve pıhtılaşmış hemoroidde az miktarda parlak kırmızı kan görülür. Ayrıntılar makattan kan gelmesi sayfasındadır.
• Şişlik ve sertlik: Pıhtı, apse ya da kitle düşündürür. Ayrıntılar makatta şişlik sayfasındadır.
• Ateş ve halsizlik: Enfeksiyonu, özellikle apseyi düşündürür.
• Akıntı: Fistül ya da kıl dönmesinde görülür.
• Kabızlık: Ağrı nedeniyle tuvaleti erteleyen hastada dışkı sertleşir ve ağrı artar. Bu döngü fissürde sık görülür. Kronik kabızlık için kabızlık ve tıkayıcı dışkılama sayfasına bakabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Birkaç günde geçmeyen ya da tekrarlayan makat ağrısında muayene olmanız önerilir. Fissür erken dönemde yakalandığında çoğu hastada ameliyatsız iyileşir. Ani başlayan ağrılı sertlikte ilk 72 saat içinde başvurmak tedavi seçeneklerini genişletir.

Acil servise başvurulması gereken durumlar

• Ateşle birlikte makatta ağrılı ve giderek büyüyen şişlik
• Oturamayacak kadar şiddetli, sürekli ve artan ağrı
• Dışarı çıkıp geri girmeyen, morarmış hemoroid
• Pıhtılı ya da yoğun kanama, baş dönmesi ya da bayılma hissi
• Gaz ve dışkı çıkaramama ya da idrar yapamama

Şeker hastalığı olan ya da bağışıklığı baskılanmış kişilerde makat enfeksiyonları hızlı yayılabilir. Bu hastalarda ateşli ağrı beklenmeden değerlendirilmelidir.

Tanı ve tedavi seçenekleri

Fissür ve pıhtılaşmış hemoroid çoğunlukla dış bakıyla görülür. Fissürde ağrı nedeniyle parmakla muayene ertelenebilir. Apse derinse ya da fistül düşünülüyorsa ultrason veya MR istenir. Fonksiyonel ağrı düşünülen hastada gerekirse anal manometri yapılır.

Nedene göre tedavi

• Anal fissür: Lif desteği, bol su, oturma banyosu ve kası gevşeten kremler ilk basamaktır. Yanıt alınamayan hastada botulinum toksini ya da ameliyat gündeme gelir.
• Pıhtılaşmış dış hemoroid: İlk 72 saat içinde pıhtı yerel anestezi altında çıkarılabilir. Daha sonra ağrı kesici ve oturma banyosuyla kendiliğinden gerilemesi beklenir.
• Makat apsesi: Apse boşaltılır. Antibiyotik tek başına yeterli değildir.
• Pilonidal sinüs: Hastalığın yaygınlığına göre küçük girişimler, lazer ya da ameliyat planlanır.
• Fonksiyonel ağrı: Oturma banyosu, dışkılama alışkanlığının düzenlenmesi ve biofeedback tedavisi uygulanır.

Hekimin bu konudaki çalışmaları. Doç. Dr. Tayfun Bişgin'in ilk yazar olduğu, botulinum toksini uygulanan 199 kronik anal fissür hastasının beş yıllık sonuçlarını inceleyen çalışma 2025 yılında Techniques in Coloproctology dergisinde yayımlanmıştır. Hekim, pilonidal sinüste pit-picking yönteminin tek başına ve lazerle birlikte sonuçlarını karşılaştıran çok merkezli çalışmada da yer almıştır (2026). Künyeler kaynakçada ve akademik yayınlar sayfasındadır.

Ağrı kesici kremleri ve fitilleri uzun süre kendi başınıza kullanmamanız önerilir; altta yatan neden gözden kaçabilir. Tüm makat hastalıkları proktoloji bölümünde yer alır.

Sık sorulan sorular