Parastomal Fıtık (Stoma Fıtığı) ve Onarımı

Parastomal fıtık nedir?

Stoma, bağırsağın karın duvarındaki bir açıklıktan dışarı ağızlaştırılmasıdır. Kalın bağırsaktan açılan stomaya kolostomi, ince bağırsaktan açılana ileostomi denir. Stomanın açılabilmesi için karın duvarındaki kas ve fasya tabakasında bir delik oluşturulur. Bağırsak bu delikten geçer. Zamanla bu delik bağırsağın çevresinde genişleyebilir. Karın içindeki yağ dokusu ya da başka bağırsak kıvrımları stomanın yanından deri altına doğru itilir. Bu duruma parastomal fıtık denir.

Parastomal fıtık, kesi fıtığının özel bir türü olarak kabul edilir. Karın duvarında cerrahi olarak açılmış bir delikten gelişir. Eski ameliyat kesisinden gelişen fıtıklar için kesi fıtığı sayfasına bakılabilir. Karın duvarı fıtıklarının genel çerçevesi ileri fıtık ve karın duvarı cerrahisi bölümünde anlatılır.

Parastomal fıtık neden olur?

Stoma açıklığı karın duvarında kalıcı bir zayıf noktadır. Karın içi basıncı her artışında bu açıklığa yük biner. Fıtığın gelişmesini kolaylaştıran etkenler şunlardır:

• İleri yaş.
• Fazla kilo ve karın içi yağ birikimi.
• Kronik öksürük, kabızlık ve ağır kaldırma.
• Sigara kullanımı ve yara iyileşmesini bozan durumlar.
• Şeker hastalığı gibi ek hastalıklar.
• Stomanın açıldığı ameliyattan sonra gelişen yara sorunları.
• Stomanın karın duvarında açıldığı yer ve açıklığın genişliği.

Parastomal fıtıkların önemli bir bölümü stomanın açılmasından sonraki ilk birkaç yıl içinde ortaya çıkar. Ancak fıtık yıllar sonra da gelişebilir.

Parastomal fıtık kimde sık görülür?

Parastomal fıtık, stoma ile yaşayan hastaların sık karşılaştığı sorunlardan biridir. Kalıcı kolostomisi olan hastalarda daha sık görülür. Kolorektal cerrahide stoma açılmış 952 hastanın sekiz yıllık kayıtlarını inceleyen bir çalışmada fıtık yaklaşık her on hastadan birinde gelişti. Bu çalışmada fıtıkla ilişkili bulunan etkenler şunlardı:

• 65 yaşın üzerinde olmak.
• Fazla kilo.
• Eşlik eden ek hastalık.
• Stomanın kapalı (laparoskopik) ameliyatla açılmış olması.
• Stomanın ciltten yüksekliği.
• Stomanın sol alt karında yer alması.
• Stomanın dışarı sarkması (prolapsus) ve stomaya ait diğer sorunlar.

Bu bulgular tek merkezli ve geriye dönük bir çalışmaya aittir. Yine de hangi hastanın daha yakından izlenmesi gerektiği konusunda yol gösterir.

Parastomal fıtık belirtileri

Parastomal fıtığın ilk belirtisi çoğu zaman stoma çevresindeki şişliktir. Şişlik ayakta, öksürürken ve ıkınırken büyür. Sırtüstü yatınca küçülür. Diğer belirtiler şunlardır:

• Stoma torbasının ya da plakasının cilde oturmaması.
• Sık sızıntı ve stoma çevresinde cilt tahrişi.
• Stoma çevresinde çekilme, dolgunluk ya da ağrı.
• Torbanın kıyafetin altında belirginleşmesi.
• Kolostomide düzensiz boşalma ya da kabızlık.
• Stomayı yıkama (irrigasyon) yapan hastada yıkamanın zorlaşması.

Bağırsakta fıtık olursa ne olur, tehlikeli mi?

Parastomal fıtıkların çoğu uzun süre sıkışmadan kalır. En önemli tehlike, fıtığa giren bağırsağın sıkışmasıdır. Sıkışan bağırsak içeri geri dönmezse tıkanabilir ve kanlanması bozulabilir. Bu durum acil ameliyat gerektirir. Şu belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır:

• Fıtığın sertleşmesi ve yatınca küçülmemesi.
• Stoma çevresinde şiddetli ve giderek artan ağrı.
• Stomadan gaz ve dışkı gelmemesi.
• Bulantı ve kusma.
• Stomanın renginin koyulaşması, morarması ya da solması.

Parastomal fıtık onarımı ne sağlar?

Onarımın amacı stoma çevresindeki açıklığı daraltmak ve karın duvarını yeniden güçlendirmektir. Onarımdan sonra şişlik ortadan kalkar. Stoma çevresindeki cilt düzleştiği için torba çoğu hastada daha iyi oturur. Sızıntı ve cilt tahrişi azalır. Sıkışma tehlikesi de onarımla birlikte ortadan kalkar. Ancak parastomal fıtık, onarımdan sonra tekrarlayabilen bir fıtıktır. Bu yüzden onarımdan sonra da düzenli kontrol sürdürülür.

Geçici stomada fıtık ne olur?

Stoma geçiciyse ve kapatılması planlanıyorsa durum farklıdır. Stomanın kapatıldığı ameliyatta karın duvarındaki açıklık da onarılır. Bu nedenle geçici stomada gelişen fıtık çoğu zaman stomanın kapatılmasıyla birlikte çözülür. Stomanın kapatılabilir olup olmadığı onarım planının ilk sorusudur. Kapatma ameliyatı hemen planlanamıyorsa fıtık bir süre destek kuşağıyla izlenebilir. Kalıcı stomada ise fıtığın tedavisi onarım ya da izlem arasında yapılacak bir seçime dayanır. Bu seçim hastanın şikâyetlerine ve genel durumuna göre birlikte yapılır.

Kimlere önerilir?

Parastomal fıtık geçer mi, her hastaya ameliyat gerekir mi?

Parastomal fıtık kendiliğinden geçmez. Ancak her parastomal fıtık ameliyat gerektirmez. Şikâyeti az olan ve torba sorunu yaşamayan hastada izlem bir seçenektir. Bu hastalarda stoma çevresini destekleyen özel bir kuşak kullanılabilir. Kuşak şişliği bastırır ve rahatlık sağlar, ancak açıklığı kapatmaz. İzlem sürecinde hastaya acil belirtiler ayrıntılı olarak anlatılır.

Destek kuşağı nasıl kullanılır?

Destek kuşağı, stoma için açıklığı olan ve karnı saran esnek bir kuşaktır. Ölçüsü hastanın karın çevresine göre seçilir. Kuşak genellikle sabah, yataktan kalkmadan ve fıtık içerdeyken takılır. Ağır iş, uzun yürüyüş ve spor sırasında kullanılması önerilir. Kuşak torbanın çalışmasını engellememelidir. Kuşak takılırken ağrı ya da torba sorunu artarsa ölçü yeniden değerlendirilir.

Onarım genellikle şu durumlarda önerilir:

• Ağrı ya da günlük hayatı kısıtlayan şikâyet varsa.
• Torba oturmuyor ve sık sızıntı oluyorsa.
• Stoma çevresinde ciddi cilt sorunları gelişmişse.
• Fıtık hızla büyüyorsa.
• Daha önce sıkışma ya da tıkanma yaşandıysa.

Ameliyat kararını etkileyen durumlar

Stomanın açılmasına yol açan hastalık, onarım kararında önemli bir yer tutar. Kanser nedeniyle ameliyat olmuş hastada hastalığın kontrol altında olup olmadığı değerlendirilir. İleri yaş ve ağır ek hastalıklar ameliyat riskini artırabilir. Bu hastalarda izlemin yararı ve onarımın riski birlikte konuşulur. Sigara bırakılır, kilo ve şeker hastalığı ameliyattan önce dengelenir. Sıkışmış fıtıkta ise bu hazırlık beklenmez.

Parastomal fıtık ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyattan önce muayene yapılır ve çoğu hastada karın tomografisi çekilir. Tomografi fıtığın boyutunu, içeriğini ve karın duvarındaki başka açıklıkları gösterir. Muayene hem ayakta hem yatarken yapılır. Ameliyat genel anestezi altında hastane ameliyathanesinde yapılır.

Parastomal fıtık nasıl teşhis edilir?

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Hekim, hasta ayaktayken ve öksürürken stoma çevresini elle değerlendirir. Küçük fıtıklar muayenede belirgin olmayabilir. Stoma çevresindeki şişlik her zaman fıtık da değildir; stomanın dışarı sarkması benzer bir görünüm verebilir. Bu ayrımın yapılması ve fıtığın boyutunun ölçülmesi için tomografi istenir. Tomografi fıtığa hangi organların girdiğini de gösterir.

Yamalı onarım

Günümüzde parastomal fıtık onarımında çoğunlukla yama kullanılır. Avrupa Fıtık Derneği'nin kılavuzu, yalnız dikişle yapılan onarımın sık tekrarladığını belirtir. Onarımda fıtık içeriği karın içine yerleştirilir. Stoma çevresindeki genişlemiş açıklık dikişle daraltılır. Ardından yama, açıklığı ve stoma bağırsağını çevreleyecek biçimde yerleştirilir. Yamanın yeri ve yerleştirme tekniği fıtığın boyutuna göre seçilir.

Stomanın yerini değiştirme

Bazı hastalarda stoma karnın başka bir noktasına taşınır. Eski stoma yeri kapatılır ve onarılır. Bu yöntem özellikle stomanın kendisinde de sorun varsa düşünülebilir. Stomanın dışarı sarkması ya da daralması bu durumlara örnektir. Ancak yeni stoma yerinde de zamanla fıtık gelişebilir. Bu nedenle yeni yer, ameliyattan önce hastayla birlikte dikkatle işaretlenir.

Açık, kapalı ve robotik onarım

Onarım açık yöntemle ya da birkaç küçük delikten kapalı yöntemle yapılabilir. Kapalı yöntemde yama karın içinden, stomanın çevresine yerleştirilir. Robotik sistemde cerrah, aletleri bir konsoldan üç boyutlu ve büyütülmüş görüntüyle yönetir. Hastanede robotik cerrahi sistemi bulunur ve Doç. Dr. Tayfun Bişgin fıtık onarımlarını robotik yöntemle de yapar. Ayrıntılar robotik fıtık ameliyatı sayfasında anlatılır. Robotik yöntemin kapalı yönteme göre üstün olduğu bugün için kanıtlanmış değildir. Yöntem seçimi fıtığın boyutuna ve hastanın geçirdiği ameliyatlara göre yapılır.

Parastomal fıtığa çoğu zaman eski kesi yerinde başka bir fıtık da eşlik eder. Bu durumda iki açıklık aynı ameliyatta onarılabilir. Geniş açıklıklarda kas ayırma gibi ileri teknikler gerekebilir. Bu onarımlar kompleks karın duvarı onarımı sayfasında ayrıntılı anlatılır.

Parastomal fıtık önlenebilir mi?

Kalıcı kolostomi açılırken stomanın çevresine koruyucu bir yama yerleştirilebilir. Avrupa Fıtık Derneği'nin kılavuzu bu uygulamayı önlemede bir seçenek olarak tanımlar. Ancak bu konudaki kanıt tartışmalıdır. Uzun süreli izlem yapılan büyük bir randomize çalışmada koruyucu yama, kolostomide fıtığı önlemedi. Başka çalışmalar farklı sonuçlar bildirmiştir. Bu nedenle koruyucu yama kararı hastaya ve ameliyatın koşullarına göre verilir. Ameliyattan sonra kiloyu korumak, sigaradan uzak durmak ve ilk aylarda ağır kaldırmamak riski azaltmaya yardım eder.

Hekimin bu konudaki çalışması

Doç. Dr. Tayfun Bişgin, parastomal fıtık konusunda üç yayında yer almıştır. Bunlardan biri özgün bir araştırmadır. Kolorektal cerrahide parastomal fıtık gelişiminin risk etkenlerini inceleyen bu geriye dönük çalışmanın ilk yazarıdır. Çalışma 2023 yılında Journal of Basic and Clinical Health Sciences dergisinde yayımlandı. Yukarıda anlatılan risk etkenleri bu çalışmanın bulgularıdır.

Diğer iki yayın özgün araştırma değildir. Birincisi 2024 yılında Hernia dergisinde yayımlanan bir editöre mektuptur. Mektup, rektum kanseri cerrahisinde stoma açılırken uygulanan bir yama güçlendirme tekniğinin uzun dönem sonuçlarını tartışır. İkincisi 2025 yılında aynı dergide yayımlanan bir yorum yazısıdır. Bu yazı, koruyucu yamanın parastomal fıtığı önlemedeki yerini inceleyen bir derlemeyi değerlendirir. Diğer yayınlar akademik yayınlar sayfasında listelenir.

Sonuç ve sonrası

Hasta ameliyattan sonraki gün içinde ayağa kaldırılır ve yürütülür. İlk günlerde karında gerginlik ve ağrı olağandır. Ağrı düzenli ağrı kesicilerle kontrol edilir. Stoma ilk günlerde şişkin görünebilir ve rengi izlenir. Stomanın çalışmaya başlaması, beslenmenin ilerletilmesi için beklenir.

Hastanede kalış

Hastanede kalış süresi onarımın boyutuna ve stomanın çalışmasına göre değişir. Küçük onarımlarda birkaç gün yeterli olabilir. Stomanın yerinin değiştirildiği ya da birden çok açıklığın onarıldığı ameliyatlarda süre uzar. Taburcu olmadan önce hastaya torba değişimi ve yara bakımı yeniden gösterilir.

Ameliyattan sonra nelere dikkat edilmeli?

• Günde birkaç kez kısa yürüyüş yapın.
• Öksürürken ve hapşırırken karnınıza bir yastık bastırın.
• İlk haftalarda ağır yük kaldırmayın.
• Torba ölçüsünü stomadaki şişlik azaldıkça yeniden ayarlayın.
• Stoma çevresindeki cildi temiz ve kuru tutun.
• Sigarayı yeniden başlatmayın.

Hafif günlük işlere çoğu hasta 2-4 hafta içinde döner. Ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan spor için genellikle 6-8 hafta beklenir. Stoma bakımı, torba seçimi ve cilt sorunları için stoma ve yara hemşiresiyle birlikte çalışılır. Bazı hastalara ilk aylarda stoma çevresini destekleyen bir kuşak önerilebilir. Kuşağın kullanımı ve süresi kontrolde hekim tarafından belirlenir.

Kontrol ve uzun dönem izlem

İlk kontrolde yara, stoma ve torba uyumu değerlendirilir. Sonraki kontrollerde fıtığın tekrarı açısından muayene yapılır. Gerekirse görüntüleme istenir. Stoma çevresinde yeniden şişlik, torba sorunu ya da ağrı başlarsa hekime haber verilmelidir. Ateş, yaradan akıntı ve stomanın renginin değişmesi de erken başvuru gerektirir.

Riskler ve yan etkiler

Kolostomi ve fıtık ameliyatı riskli mi?

Parastomal fıtık onarımı, stoma bağırsağının çevresinde yapılan dikkat gerektiren bir ameliyattır. Planlı onarımda riskler hazırlıkla azaltılabilir. Sıkışmış fıtık nedeniyle yapılan acil ameliyatta ise risk belirgin biçimde artar. Bu nedenle şikâyet veren fıtığın planlı olarak onarılması tercih edilir. Olası sorunlar şunlardır:

• Fıtığın tekrarlaması; parastomal fıtıkta diğer fıtıklara göre daha sık görülür.
• Yara yerinde sıvı birikmesi (seroma).
• Yara ya da yama enfeksiyonu; yama enfeksiyonu nadirdir ama yamanın çıkarılmasını gerektirebilir.
• Stoma bağırsağının yaralanması ya da kanlanmasının bozulması.
• Bağırsakların geç çalışması ya da tıkanma.
• Stomanın daralması ya da dışarı sarkması.
• Bacak damarlarında pıhtı ve akciğer sorunları.

Stomanın yerinin değiştirildiği onarımda eski stoma yerinde ve yeni stoma çevresinde de fıtık gelişebilir. Bu riskler ameliyattan önce hastayla ayrıntılı olarak konuşulur.

Parastomal fıtık ameliyatı ücreti neye göre belirlenir?

Parastomal fıtık ameliyatı ücreti tek bir rakamla ifade edilemez. Fıtığın boyutu, ameliyat yöntemi (açık, kapalı ya da robotik), yama gerekip gerekmediği, yatış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi yöntemin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Fıtığın boyutu ve eşlik eden başka fıtık olup olmadığı.
• Onarım yöntemi: açık, kapalı ya da robotik.
• Stomanın yerinde onarım ya da yerinin değiştirilmesi.
• Daha önce onarılmış, tekrarlayan bir fıtık olup olmadığı.
• Ameliyattan önce gereken tomografi ve tetkikler.
• Hastanede kalış süresi.
• Ameliyatın planlı ya da acil yapılması.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Parastomal fıtık hakkında hastaların en sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlanmıştır. Sorunuzun yanıtı burada yoksa muayene sırasında hekiminize sorabilirsiniz.