Yüksek Çözünürlüklü Anoskopi (HRA)

Yüksek çözünürlüklü anoskopi (HRA) nedir?

HPV, makat kanalında çoğu zaman belirti vermeden yaşayabilen yaygın bir virüstür. Enfeksiyonların çoğu bir iki yıl içinde kendiliğinden temizlenir. Bazı kişilerde ise yüksek riskli tipler kalıcı olur ve makat kanalının iç yüzeyindeki hücrelerde değişikliğe yol açar. Bu değişiklikler gözle görülmez, ağrı ya da kanama da yapmaz.

Yüksek çözünürlüklü anoskopi, bu görünmeyen değişiklikleri bulmak için geliştirilmiş bir incelemedir. Kısaca HRA olarak anılır. Rahim ağzını incelemek için kullanılan büyütmeli muayenenin makattaki karşılığıdır. Amaç, kansere dönüşmeden önce yüksek dereceli hücre değişikliğini yakalamaktır. Bu inceleme anal HPV ve anal kanser değerlendirmesinin son ve en ayrıntılı basamağıdır.

Anoskopi nedir, anoskop aleti neye benzer?

Anoskopi, makat kanalının içini görmek için yapılan muayenedir. Tıpta kısa adıyla makat kanalı muayenesi demektir. Anoskop, ucu yuvarlatılmış, kısa ve içi boş bir tüptür. Yaklaşık bir parmak kalınlığındadır ve kayganlaştırıcı jelle makata yerleştirilir. Tüpün içinden ışık tutularak kanalın duvarları incelenir.

Standart anoskopi, hemoroid, makat çatlağı ve kanama gibi sorunlarda kullanılır. Bu muayene birkaç dakika sürer ve çıplak gözle yapılır. Hemoroid ve fissür gibi durumlar bu sayfanın konusu değildir; bunlar proktoloji alanında ayrı ele alınır.

HRA'nın normal anoskopiden farkı

HRA'da da aynı tür tüp kullanılır. Fark, görüntünün büyütülmesi ve dokunun boyanmasıdır. Kanal, büyütmeli bir mikroskopla on kattan fazla büyütülerek incelenir. Önce sulandırılmış sirke çözeltisi (asetik asit) sürülür. Bu çözelti, değişmiş hücrelerin beyazımsı görünmesini sağlar. Gerekirse iyot çözeltisi de kullanılır; sağlıklı doku koyu renk alırken değişmiş alan açık kalır.

Bu boyamalar, normalde fark edilemeyen damar düzeni ve yüzey değişikliklerini görünür hale getirir. Böylece biyopsi rastgele değil, en şüpheli noktadan alınır. Uluslararası anal neoplazi derneğinin standartları, iyi bir incelemenin kanalın tamamını ve makat çevresini kapsamasını ister.

Rektoskopi ve kolonoskopiden farkı

Bu üç inceleme sık karıştırılır. Her biri bağırsağın farklı bir bölümüne bakar ve farklı amaçla yapılır.

HRA, rektum ve kolon hastalıklarını araştırmaz. Rektum kanseri, makat kanalı kanserinden farklı bir hastalıktır ve farklı yöntemlerle incelenir. Kalın bağırsak şikâyetleriniz varsa hekiminiz ayrıca kolonoskopi isteyebilir.

HRA ne sağlar?

HRA'nın asıl katkısı, kansere dönüşebilecek değişikliği erken dönemde bulmasıdır. Makat kanalındaki yüksek dereceli değişikliğe tıpta HSIL denir. HSIL kanser değildir, ancak bazı kişilerde yıllar içinde kansere ilerleyebilir. Bu ilerleme yavaş olduğu için arada bulunup tedavi edilmesi için zaman vardır.

Bu yaklaşımın işe yaradığını gösteren önemli bir çalışma vardır. ANCHOR adlı çalışmada HIV ile yaşayan ve makatta HSIL bulunan kişiler iki gruba ayrıldı. Bir gruba HSIL tedavisi uygulandı, diğeri yalnızca izlendi. Tedavi edilen grupta anal kanser gelişimi yarıdan fazla azaldı. Bu sonuç, HRA ile bulunan değişikliğin tedavisinin kanseri önlemeye yardım ettiğini gösterdi.

HRA'nın sağladığı başlıca bilgiler şunlardır:

• Smear ya da HPV testindeki anormalliğin kaynağının bulunması.
• Değişikliğin düşük mü yoksa yüksek dereceli mi olduğunun biyopsiyle netleşmesi.
• Değişikliğin yeri ve büyüklüğünün kayda geçirilmesi.
• Tedavi gerekiyorsa hangi yöntemin uygun olduğunun belirlenmesi.
• Tedaviden sonra değişikliğin geri gelip gelmediğinin izlenmesi.

HRA bir tarama testi değil, tanı testidir. Herkese doğrudan yapılmaz. Genellikle önce daha basit testler uygulanır ve anormal sonuçta HRA'ya geçilir. Tarama basamaklarını anal HPV taraması sayfasında bulabilirsiniz.

Anoskopi acıtır mı?

Bu, en sık sorulan sorudur. Çoğu kişi işlemi rahatsız edici ama katlanılabilir bulur. Tüp girerken hafif bir baskı ve tuvalete gitme hissi olabilir. Sirke çözeltisi bazı kişilerde kısa süren bir yanma yapar. Biyopsi alınırken bir anlık iğne batması gibi bir his duyulabilir.

Makat kanalının üst bölümü ağrıya daha az duyarlıdır. Bu yüzden oradan alınan biyopsilerde çoğu zaman uyuşturucu gerekmez. Makat girişine yakın ya da makat çevresindeki alanlara ise lokal uyuşturucu uygulanır. Kaygılıysanız bunu önceden söyleyin. İşlem sırasında her adım size açıklanır ve istediğinizde ara verilebilir.

Kimlere önerilir?

HRA, anal kanser riski yüksek olan ve tarama testlerinde anormallik saptanan kişilere önerilir. Uluslararası anal neoplazi derneğinin 2024 önerileri, taramanın kimlerde düşünülmesi gerektiğini risk gruplarına göre tanımlar. Başlıca gruplar şunlardır:

• HIV ile yaşayan kişiler.
• Erkeklerle ilişkiye giren erkekler ve trans kadınlar.
• Böbrek, karaciğer gibi organ nakli geçirmiş kişiler.
• Vulvada yüksek dereceli değişiklik ya da kanser öyküsü olan kişiler.
• Rahim ağzı ya da vajinada yüksek dereceli değişiklik veya kanser öyküsü olan kişiler.

Taramanın hangi yaşta başlayacağı bu gruplara göre değişir. Bu kişilerde önce anal smear ve HPV testi yapılır. Smear'da anormal hücre görülmesi ya da yüksek riskli HPV tipi saptanması HRA için başlıca nedendir. Smear testinin ayrıntıları anal smear sayfasında anlatılmıştır.

Risk grubunda olmasa da bazı kişilerde HRA istenebilir. Makatta ele gelen sertlik, iyileşmeyen yara ya da açıklanamayan kanama bunlara örnektir. Daha önce makatta HSIL tedavisi görmüş kişiler de düzenli HRA ile izlenir. Makat çevresinde siğili olan kişilerde kanal içinin de incelenmesi gerekebilir.

Anoskopi hangi doktor yapar?

Standart anoskopi genel cerrahlar, kolorektal cerrahlar ve proktologlar tarafından yapılır. HRA ise ayrıca özel eğitim, deneyim ve büyütmeli mikroskop ister. Uluslararası standartlar, bu işlemi yapan hekimin düzenli olarak yeterli sayıda inceleme yapmasını önerir. Çünkü küçük değişiklikleri fark etmek deneyimle gelişen bir beceridir.

Doç. Dr. Tayfun Bişgin, genel cerrahi uzmanıdır ve Avrupa koloproktoloji yeterlilik belgesine (FEBS Coloproctology) sahiptir. Anal HPV taramasını, HRA'yı ve biyopsiyi Doç. Dr. Tayfun Bişgin kendisi yapar. İzmir merkezli hastanemizde yüksek çözünürlüklü anoskop bulunur. Böylece muayene, örnek alma ve HRA aynı yerde planlanabilir. Randevu için 444 3 545 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Kimlerde ertelenir?

Bazı durumlarda HRA ertelenir. Ağrılı ve aktif bir makat çatlağı varsa tüp yerleştirmek zor olur. Makat çevresinde apse ya da yakın zamanda geçirilmiş makat ameliyatı da işlemi geciktirir. Adet döneminde olan kadınlar işlemi birkaç gün kaydırmak isteyebilir. Hamilelikte işlem ancak gerekli görülürse yapılır.

Kadınlarda HRA ve rahim ağzı incelemesi

Rahim ağzı ve vajinanın incelenmesi jinekolojinin konusudur. HRA bu bölgeleri kapsamaz, yalnızca makat kanalına ve çevresine bakar. Rahim ağzında yüksek dereceli değişiklik öyküsü olan bazı kadınlarda makat kanalının da değerlendirilmesi önerilebilir. Bu karar yaşa, öyküye ve test sonuçlarına göre birlikte verilir. Gerekirse jinekoloji ile birlikte çalışılır.

HRA nasıl yapılır?

Hazırlık

İşlemden önce aç kalmanız gerekmez. Ancak bazı hazırlık kuralları sonucun doğruluğunu etkiler:

• İşlemden önceki 24 saat makat içine krem, fitil ya da jel uygulamayın.
• Aynı süre içinde lavman yapmayın.
• Aynı süre içinde makattan ilişkiye girmeyin.
• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız randevu sırasında bunu söyleyin.

Bu kurallar, makat kanalındaki hücrelerin bozulmadan incelenmesini sağlar. Kan sulandırıcı ilacınızı kendi kendinize bırakmayın. Gerekirse ne yapılacağını hekiminiz size söyler.

İnceleme adım adım

Anoskopi muayenesi nasıl yapılır sorusunun yanıtı aşağıdaki adımlardır. İşlem mahremiyet korunarak özel bir odada yapılır.

1. Sol yanınıza, dizleriniz karnınıza doğru çekili olarak yatarsınız.
2. Gerekirse önce makat kanalından smear örneği alınır.
3. Hekim parmakla makat ve çevresini muayene eder.
4. Anoskop kayganlaştırıcı jelle makata yerleştirilir.
5. Kanal sirke çözeltisine batırılmış bir pamukla silinir ve bir iki dakika beklenir.
6. Kanalın tamamı ve makat çevresi büyütmeli mikroskopla adım adım incelenir.
7. Gerekirse iyot çözeltisiyle ek boyama yapılır.
8. Şüpheli alan görülürse buradan küçük bir parça (biyopsi) alınır.
9. Biyopsi yerinde kanama olursa bastırılarak ya da yerel bir çözeltiyle durdurulur.

İncelemede özellikle makat kanalının iç yüzeyinin rektuma geçtiği bölgeye bakılır. Hücre değişiklikleri en sık bu geçiş bölgesinde başlar. Alınan parçalar patoloji laboratuvarına gönderilir.

Ne kadar sürer?

Hazırlık, açıklamalar ve biyopsiyle birlikte işlem yaklaşık 15-30 dakika sürer. Mikroskopla inceleme bölümü çoğu zaman bundan kısadır. Uyutma yapılmadığı için işlem boyunca konuşabilir ve rahatsızlığınızı söyleyebilirsiniz. İşlemden sonra kendiniz eve dönebilirsiniz.

Sonuç ve sonrası

İşlemden sonra günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz. Biyopsi alındıysa bir iki gün tuvalet kâğıdında az miktarda kan görülebilir. Makatta hafif hassasiyet de olağandır. Biyopsi yerinin iyileşmesi için birkaç gün makattan ilişki önerilmez.

Biyopsi sonucu ne anlama gelir?

Biyopsi sonuçları uluslararası ortak bir terminolojiyle raporlanır. Bu dil, rahim ağzı, vulva ve makat için aynıdır. Başlıca sonuçlar şunlardır:

• Normal: değişmiş hücre bulunmamıştır.
• LSIL (düşük dereceli değişiklik): HPV'nin yaptığı hafif değişikliktir. Çoğu kendiliğinden geriler; genellikle izlenir.
• HSIL (yüksek dereceli değişiklik): kanser değildir, ancak kansere ilerleme riski taşır. Tedavisi planlanır.
• Kanser: değişiklik derin dokuya ilerlemiştir. Bu durumda evreleme ve tedavi planı yapılır.

Sonucunuz hekiminizle kontrol görüşmesinde konuşulur. Rapor tek başına değil, HRA bulguları ve risk grubunuzla birlikte yorumlanır. Nadir de olsa biyopsiyle kanser bulunursa ayrıntılar anal kanser tedavisi sayfasında anlatılmıştır.

Yüksek dereceli değişikliğin (HSIL) tedavisi

HSIL'de tedavi biyopsi sonucuna göre planlanır. Amaç, değişmiş dokuyu yok ederken sağlıklı dokuyu ve makat kaslarını korumaktır. Kullanılan yöntemler genel olarak şunlardır:

• Değişmiş alanın elektrikle yakılması (elektrokoter).
• Kızılötesi ışıkla pıhtılaştırma.
• Lazerle buharlaştırma.
• Ameliyathanede değişmiş alanın çıkarılması.
• Hekim gözetiminde uygulanan reçeteli yerel ilaçlar.

Hastanede bu yöntemlerin hepsi uygulanır. Hangi yöntemin seçileceği değişikliğin boyutuna, yerine ve sayısına bağlıdır. Küçük alanlar çoğu zaman tek seansta tedavi edilebilir. Yaygın değişikliklerde tedavi birkaç seansa bölünebilir. Hangi yöntemin size uygun olduğu muayeneden sonra konuşulur.

Tedavi HPV'yi vücuttan atmaz. Virüsü ortadan kaldıran bir ilaç yoktur; tedavi edilen, virüsün yol açtığı hücre değişikliğidir. Bu yüzden değişiklik zamanla tekrar edebilir ve düzenli kontrol gerekir.

Takip

LSIL bulunan kişiler belirli aralıklarla smear, HPV testi ya da HRA ile izlenir. HSIL tedavisinden sonra HRA birkaç ay içinde tekrarlanır. Değişiklik geri gelmezse aralık zamanla uzatılabilir. Sigarayı bırakmak, HPV'nin kalıcı olma riskini azaltmaya yardımcı olabilir. HIV ile yaşayan kişilerde bağışıklığın iyi kontrol altında tutulması da önemlidir.

HPV aşısı uygun yaş gruplarında önerilir. Aşı mevcut enfeksiyonu ya da var olan değişikliği tedavi etmez. Bununla birlikte tedaviden sonra tekrar riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini düşündüren çalışmalar vardır. Aşının size uygun olup olmadığını hekiminizle konuşabilirsiniz.

Riskler ve yan etkiler

HRA düşük riskli bir işlemdir. En sık görülen yan etki işlem sırasındaki rahatsızlık hissidir. Sirke çözeltisi kısa süren yanma yapabilir. Bu his çoğu zaman birkaç dakikada geçer.

Biyopsi alındıysa bir iki gün hafif kanama ve hassasiyet olabilir. Kanama genellikle kendiliğinden durur. Biyopsi yerinde enfeksiyon nadirdir. Bazı kişilerde işlem sırasında kısa süreli baş dönmesi ya da fenalık hissi olabilir. Bu durumda işleme ara verilir ve birkaç dakika dinlenilir.

İşlemden sonra şiddetli ağrı, ateş ya da durmayan kanama olursa ekibimizi aramanız gerekir. Bu belirtiler nadirdir ama değerlendirilmesi gerekir.

Sonucun yanıltıcı olabileceği durumlar

HRA çok ayrıntılı bir inceleme olsa da her küçük değişikliği yakalayamayabilir. Değişiklik çok küçükse ya da kanalın kıvrımları arasında kalmışsa gözden kaçabilir. Hazırlık kurallarına uyulmaması da görüntüyü bozabilir. Bu yüzden risk grubundaki kişilerde inceleme belirli aralıklarla tekrarlanır. Uluslararası standartlar, işlemin deneyimli ellerde ve kalite ölçütlerine göre yapılmasını önerir.

HRA ücreti neye göre belirlenir?

Yüksek çözünürlüklü anoskopi ücreti tek bir rakamla ifade edilemez. Aynı seansta smear alınıp alınmadığı, alınan biyopsi sayısı, patoloji incelemesi, gerekirse tekrar eden seanslar ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi işlemin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur. Ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• İncelemenin yalnız HRA mı, yoksa smear ve HPV testiyle birlikte mi yapıldığı.
• Alınan biyopsi sayısı ve patoloji laboratuvarı incelemesi.
• İyot çözeltisiyle ek boyama gibi ek basamaklar.
• HSIL saptanırsa uygulanacak tedavi yöntemi ve seans sayısı.
• Tedaviden sonra yapılacak kontrol HRA'larının sıklığı.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular