Anal Darlık (Makat Darlığı) Tedavisi

Anal darlık (makat darlığı) nedir?

Makat kanalı normalde esnek bir yapıdır; dışkılama sırasında genişler ve sonra kapanır. Kanalın iç yüzeyini döşeyen cilt ve mukoza bir yaralanma ya da ameliyat sonrası iz dokusuyla iyileştiğinde esnekliğini kaybeder; kanal daralır ve genişleyemez. Bu duruma anal darlık, makat darlığı ya da anal stenoz denir. Darlık, kasın kasılmasına bağlı işlevsel daralmadan farklıdır; iz dokusu gevşemez. Bu sayfa proktoloji bölümünün bir parçasıdır.

Neden olur?

• Hemoroid ameliyatı: en sık nedendir. Birden çok hemoroidin çıkarıldığı ve aralarında yeterli sağlam cilt köprüsü bırakılmadığı ameliyatlardan sonra görülür
• Kronik anal fissür: uzun süren çatlak iz bırakarak kanalı daraltır
• Fistül, fissür ve diğer makat ameliyatlarının izleri
• Crohn hastalığı: makat kanalında tekrarlayan iltihap
• Pelvik bölgeye radyoterapi
• Uzun süreli müshil kullanımı ve kronik ishal
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve makat bölgesi tümörleri
• Doğuştan darlık; bebeklik döneminde tanınır

Darlığın derecesi

Derecenin yanında darlığın düzeyi de önemlidir: makat ağzında (alçak), kanalın ortasında ya da yukarısında (yüksek) olabilir. Alçak darlık flep ile düzeltilir; yüksek darlıkta mukoza kaydırma ve sfinkter gevşetme ön plandadır.

Tedaviden ne beklenir?

Tedavinin hedefi, dışkının ağrı yapmadan ve şekilli geçebileceği genişlikte, esnek bir makat kanalı sağlamaktır. Anoplasti sonrası hastaların büyük bölümünde dışkılama ilk haftalardan itibaren rahatlar; flep kanalda sağlıklı ve esnek bir bölge oluşturur. Dilatasyonun etkisi daha sınırlı ve geçici olabilir.

Belirtiler

• Kurşun kalem inceliğinde, şerit gibi dışkı
• Dışkılamada zorlanma, uzun süre ıkınma
• Dışkılama sırasında ağrı ve yırtılma hissi
• Tam boşalamama hissi ve sık tuvalete gitme
• Ikınmaya bağlı kanama ve yeni çatlaklar
• Kabızlık ve dışkıyı tutma eğilimi, bu da darlığı artırır
• Dışkı yumuşatıcı ya da müshil olmadan dışkılayamama

Tanı nasıl konur?

Tanı muayenede konur; hekim makatın görünümünü, iz dokusunu ve parmağın geçip geçmediğini değerlendirir. Anoskop ile kanalın hangi düzeyde daraldığına bakılır. Çok ağrılı hastada muayene anestezi altında yapılır. Crohn hastalığı, tümör ya da radyoterapi öyküsü olan hastada endoskopi ve gerekirse biyopsi istenir; darlığın altındaki neden tedaviyi değiştirir.

Kimler için uygundur?

Ameliyatsız tedavi ve dilatasyon kimlere yeterli?

Hafif ve bazı orta darlıklarda ilk tedavi dışkı yumuşatıcı ve lifli beslenmedir; ameliyattan sonraki ilk aylarda iz dokusu henüz olgunlaşmamıştır. Dışkının düzenli ve hacimli geçmesi sağlanır; dışkı kendisi doğal bir genişletici görevi görür. Buna ek olarak hekim tarafından anestezi altında yapılan ya da evde uygulanan kademeli dilatasyon kanalı genişletir. Dilatasyon, kontrolsüz ve zorlayıcı yapılırsa yeni yırtık ve yeni iz oluşturur; bu yüzden hekimin öğrettiği biçimde, uygun boyda aletle ve kademeli olarak uygulanır.

Anoplasti için uygun hastalar

• Orta ve ağır darlık
• Dilatasyona yanıt vermeyen ya da dilatasyon sonrası tekrar daralan hastalar
• Hemoroid ameliyatı sonrası iz dokusuna bağlı, olgunlaşmış darlık
• Makat ağzında yer alan alçak darlık; flep için en uygun düzeydir
• Dışkı yumuşatıcıya bağımlı hale gelmiş hastalar

Ertelenen ya da farklı planlanan durumlar

• Aktif Crohn hastalığı: önce hastalığın ilaçla kontrolü, flep sonra
• Radyoterapi almış doku: iyileşme kapasitesi düşüktür, kapsamlı değerlendirme gerekir
• Darlığın altında tümör: önce tanı ve tümör tedavisi
• Aktif enfeksiyon ya da iyileşmemiş yara

Tedavi nasıl yapılır?

Dilatasyon

Yerel anestezi ya da sedasyon altında, giderek kalınlaşan yumuşak dilatatörler makat kanalından kontrollü olarak geçirilir. İşlem 10-15 dakika sürer ve hasta aynı gün evine döner. Hekim, evde uygulanacak boyu ve sıklığı belirler; evde dilatasyon genellikle birkaç hafta boyunca günde bir kez, kayganlaştırıcıyla ve zorlamadan yapılır.

Sfinkterotomi

Darlığa iç makat kasının kasılması eşlik ediyorsa, kasın alt bölümünün küçük bir kesiyle gevşetilmesi kanalı rahatlatır. Tek başına yüzeysel ve hafif darlıklarda yeterli olabilir; çoğu zaman anoplastiyle birlikte yapılır. Dışkı kontrolü için kasın yalnızca sınırlı bir bölümü kesilir.

Anoplasti (flep ile genişletme)

Spinal ya da genel anestezi altında iz dokusu kesilerek çıkarılır ve makat kanalı açılır. Oluşan boşluk, makat çevresindeki sağlıklı ciltten tasarlanan bir flep ile doldurulur; flep damarsal bağlantısını korur ve kanalın içine kaydırılarak dikilir. Flep tipi (Y-V, V-Y, ev şeklinde, elmas ya da rotasyon flebi) darlığın düzeyine ve genişliğine göre seçilir. Ağır darlıkta kanalın iki yanına iki ayrı flep yerleştirilebilir. Yüksek darlıkta ise flep yerine yukarıdaki sağlıklı mukoza aşağı kaydırılır. İşlem 30-60 dakika sürer; hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu edilir.

Hemoroid ameliyatı sonrası darlık nasıl önlenir?

Darlığın en sık nedeni hemoroid ameliyatı olduğundan, hemoroid (basur) tedavisi sırasında çıkarılan dokular arasında yeterli cilt köprüsü bırakılması ve aynı seansta üçten fazla hemoroidin çıkarılmaması temel önlemdir. Ameliyat sonrası dışkı yumuşatıcının düzenli kullanımı ve ilk haftalarda rahat dışkılama, iz dokusunun esnek iyileşmesini sağlar.

Ameliyat sonrası iyileşme

İlk hafta

Dışkı yumuşatıcı ameliyat gününden başlanır. İlk dışkılama 1-2. günde olur; flebin açık kalması için dışkının geniş ve rahat geçmesi istenir. Her dışkılamadan sonra ve günde üç kez ılık oturma banyosu yapılır. Ağrı kesiciler ilk 3-5 gün saat düzeniyle alınır. Hafif kanama ve akıntı normaldir. Flebin donör alanındaki dikişler kendiliğinden erir ya da 10-14. günde alınır.

İşe ve günlük hayata dönüş

Dilatasyondan sonra günlük yaşam aynı gün sürer. Anoplastiden sonra masa başı işe 1-2 haftada, ağır işe 3-4 haftada dönülür. Uzun süre oturmaktan ilk iki hafta kaçınılır; yürüyüş ilk günden serbesttir. Spor ve ağırlık çalışması 4 hafta ertelenir. Flep 3-4 haftada iyileşir; kontrollerde hekim kanalın genişliğini ölçer ve gerekirse kısa süreli ev dilatasyonu ekler.

Uzun dönem

Dışkı yumuşatıcı ve lifli beslenme 4-6 hafta sürdürülür; sonrasında dışkının şekilli ve rahat geçmesi için lifli beslenme ömür boyu önerilir. Kontroller 1. hafta, 1. ay ve 3. ayda yapılır. Üçüncü ayda kanal genişliği korunmuşsa sonuç kalıcı kabul edilir ve belirti olmadıkça kontrol gerekmez.

Riskler ve yan etkiler

Anoplastinin en önemli riski flebin iyileşmemesidir; flebin ucunda dolaşım bozukluğu ya da dikiş hattının açılması, iz dokusunun yeniden oluşmasına ve darlığın tekrarlamasına yol açabilir. Bu risk sigara içenlerde, şeker hastalığında ve radyoterapi almış dokuda artar. Diğer riskler kanama, yara enfeksiyonu, flebin donör alanında uzun süren hassasiyet, geçici gaz kaçırma ve nadiren mukozanın dışarı taşmasıdır (ektropiyon). Sfinkterotomi eklenen hastada dışkı kontrolünde geçici zayıflama olabilir; kalıcı kaçırma nadirdir.

Dilatasyonun riski, zorlayıcı uygulamada yeni yırtık, kanama ve yeni iz dokusudur; bu da darlığı artırır. Kontrolsüz ve hekim bilgisi dışında dilatasyon önerilmez.

Tedavi edilmeyen darlık, kronik kabızlık, dışkı birikmesi, tekrarlayan çatlak ve kanama, makat çevresinde iltihap ve yaşam kalitesinde belirgin düşüşle sonuçlanır. Makattaki ağrılı çatlaklar için anal fissür sayfasına bakılabilir.

Anal darlık ameliyatı ücreti neye göre belirlenir?

Anal darlık ameliyatı ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, darlığın derecesi ve düzeyi, flep sayısı, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Yöntem: ofis koşullarında dilatasyon ile ameliyathane gerektiren anoplasti aynı grupta değildir
• Darlığın derecesi ve tek ya da iki flep gerekmesi
• Sfinkterotominin eklenmesi
• Anestezi türü ve hastanede kalış süresi
• Tanı için endoskopi ve biyopsi gerekmesi

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Anal darlık hakkında en sık sorulan sorular aşağıdadır. Darlığın en sık nedeni olan hemoroid ameliyatı için hemoroid (basur) tedavisi sayfasına bakılabilir.