Makat Sarkması (Rektal Prolapsus) Tedavisi

Makat sarkması (rektal prolapsus) nedir?

Rektum, kalın bağırsağın makata açılan son bölümüdür ve normalde pelvis içinde bağlarla yerinde tutulur. Bu bağlar ve pelvik taban kasları zayıfladığında rektum duvarı kendi içine katlanır ve aşağı kayar. Kayma makat dışına ulaşırsa tam kat makat sarkması (dış rektal prolapsus) adını alır. Rektum içeride katlanıp dışarı çıkmıyorsa buna iç sarkma (iç rektal prolapsus ya da intussusepsiyon) denir. Halk arasında makat sarkması, bağırsak sarkması ya da makatın dışarı çıkması diye anılır. Hastalık pelvik tabanın arka bölmesine aittir ve pelvik taban hastalıkları bölümünde ele alınır.

Makat neden dışarı çıkar?

• Uzun yıllar süren kabızlık ve dışkılamada ıkınma: en önemli etkendir.
• Pelvik taban kaslarının ve rektumu tutan bağların gevşemesi.
• Doğumlar ve doğumda pelvik taban yaralanması.
• İleri yaş: hastaların çoğu menopoz sonrası dönemdeki kadınlardır.
• Derin bir pelvis çukuru ve uzun, hareketli bir kalın bağırsak.
• Daha önce geçirilmiş pelvik ameliyatlar.
• Omurilik hastalıkları ve bağ dokusu hastalıkları gibi nadir nedenler.

Erkeklerde makat sarkması daha seyrektir ve genellikle daha genç yaşta görülür. Uzun süreli ıkınma alışkanlığı ve kabızlık erkeklerde de başlıca etkendir.

Belirtiler ve evreler

Makat sarkması çoğu zaman yavaş ilerler. Başlangıçta yalnızca dışkılamada makattan bir kitle çıkar ve kendiliğinden geri girer. Zamanla kitle ancak elle itilerek yerine konur. İleri dönemde öksürme, yürüme ya da ayakta durma sırasında da dışarı çıkar ve sürekli dışarıda kalabilir.

• Dışkılamada ya da ıkınınca makattan pembe-kırmızı bir kitle çıkması.
• Tam boşaltamama ve sık tuvalete gitme hissi.
• Makattan sümüksü akıntı gelmesi, çamaşırın kirlenmesi.
• Kanama ve makat çevresinde tahriş, kaşıntı.
• Gaz ve dışkı kaçırma.
• Dolgunluk ve basınç hissi; çoğu hastada ağrıdan çok rahatsızlık ön plandadır.

Nasıl görünür, hemoroidden farkı nedir? Tam kat sarkmada dışarı çıkan bağırsak, iç içe geçmiş halkalar gibi dairesel kıvrımlar gösterir. Boyu birkaç santimetreyi bulabilir ve yüzeyi nemli, parlak görünür. Hemoroidde ise kıvrımlar makat ağzından dışarı doğru ışınsal uzanır ve ayrı ayrı yumrular halindedir. Hemoroid ayrı bir hastalıktır ve proktoloji bölümünde ele alınır. Muayenede hasta ıkındırılarak sarkma doğrudan görülür.

Tedaviden ne beklenir?

Tedavinin hedefi, rektumu yeniden yerine sabitleyerek makatın dışarı çıkmasını durdurmaktır. Bunun yanında gaz ve dışkı kontrolünü iyileştirmek ve dışkılamayı kolaylaştırmak amaçlanır. Dışarı çıkma ameliyattan hemen sonra durur. Kaçırma ve kabızlık gibi işlev sorunlarındaki düzelme daha yavaştır ve aylar içinde belirginleşir. Uzun süre gerilmiş makat kası her hastada tam toparlanmayabilir. Bu yüzden pelvik taban egzersizleri ve doğru dışkılama alışkanlığı tedavinin parçasıdır.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğu zaman muayenede konur. Hekim, hastayı ıkındırarak sarkmanın boyutunu ve makat kasının gücünü değerlendirir. Muayenede görülemeyen iç sarkmada, dışkılama sırasında çekilen görüntüleme (defekografi ya da MR defekografi) yapılır. Kolonoskopi, sarkmaya eşlik edebilecek polip ya da tümörü dışlamak için gereklidir. Kaçırma yakınması olan hastada anal manometri ile makat kası basınçları ölçülür.

Kadınlarda rahim ve mesane sarkması da aynı değerlendirmede sorgulanır. Birden çok bölme etkilenmişse ekibimizdeki jinekolog ve ürologla ortak plan yapılır. Bu durumda rektum onarımı, ilgili uzmanların yapacağı adımlarla aynı seansta birleştirilebilir.

Kimler için uygundur?

Tedavi edilmezse ne olur, tehlikeli mi?

Makat sarkması kendiliğinden geçmez; tedavi edilmezse genellikle büyür. Dışarı çıkan bağırsak makat kasını sürekli gerdiği için gaz ve dışkı kaçırma zamanla artar. Bu konu gaita kaçırma sayfasında ayrıntılı anlatılır. Dışarıda kalan bağırsak duvarı tahriş olur, kanar ve yara açabilir.

Nadiren sarkan bağırsak geri girmez, şişer ve kanlanması bozulur. Bu tabloya boğulma (strangülasyon) denir ve acil cerrahi gerektirir. Dışarı çıkan kitle geri itilemiyorsa, morarıyorsa ya da şiddetli ağrı yapıyorsa vakit kaybetmeden acile başvurulmalıdır.

Ameliyat için uygun hastalar

• Makattan dışarı çıkan tam kat sarkması olan ve ameliyatı kaldırabilecek hastalar.
• Sarkmaya bağlı kaçırma, sızıntı ya da kanaması olanlar.
• Ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen, belirgin dışkılama güçlüğü yapan iç sarkma.
• Daha önce onarılmış ve nüks etmiş sarkma.
• Rahim ya da mesane sarkmasıyla birlikte olan ve kombine onarım gereken kadınlar.

Ameliyatsız tedavi kimde düşünülür?

Yakınması hafif iç sarkmada ilk adım ameliyatsız tedavidir. Lif ve sıvıdan zengin beslenme, dışkıyı yumuşak tutmak ve ıkınmayı bırakmak temel önlemlerdir. Biofeedback ve pelvik taban fizyoterapisi, ıkınma alışkanlığını düzeltir ve kas kontrolünü güçlendirir. Ameliyat kararı, bu önlemlere rağmen yakınması süren hastada verilir. Ameliyatı kaldıramayacak kadar ağır hastalığı olan kişide sarkma elle yerine konur ve izlenir.

Hangi yöntem kime?

Makat sarkması ameliyatı nasıl yapılır?

Yöntem; hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, sarkmanın tipine ve eşlik eden kabızlık ya da kaçırmaya göre seçilir. Karından yapılan onarımlar daha kalıcıdır; makat yolundan yapılanlar ise vücudu daha az yorar. Kılavuzlar, ameliyatı kaldırabilecek hastada karından onarımı öne çıkarır.

Robotik ve laparoskopik ventral mesh rektopeksi

Genel anestezi altında karına açılan birkaç küçük delikten kamera ve ince aletlerle girilir. Rektumun yalnızca ön yüzü, pelvik tabana kadar serbestleştirilir. Bu aralık kadında rektum ile vajina, erkekte rektum ile prostat arasındadır. Buraya ince bir ağ (mesh) yerleştirilir ve rektumun ön duvarına dikilir. Ağın üst ucu, omurganın alt ucundaki sakrum kemiğinin üst kısmına sabitlenir. Böylece rektum yukarı askıya alınır ve aşağı kayması engellenir. Ağın üzeri karın zarıyla kapatılır.

Rektumun arka yüzü serbestleştirilmez. Bu sayede rektumun hareketini ve dışkılama hissini yöneten sinirler korunur. Amaç, ameliyattan sonra yeni kabızlık gelişmesini ve erkekte cinsel işlev bozukluğunu önlemektir. Kadınlarda vajina arka duvarı da aynı ağla desteklendiği için eşlik eden rektosel çoğu zaman birlikte düzelir.

Rektopeksi ameliyatlarını hastanedeki robotik sistemle ya da laparoskopik olarak yapıyoruz. Robotik sistem, dar ve derin pelviste üç boyutlu büyütülmüş görüntü ve bilek hareketi yapabilen aletlerle çalışma imkânı verir. Bu, özellikle dar pelvisli erkek hastalarda ve dikiş gerektiren aşamalarda kolaylık sağlar. Hangi yolun seçileceğine muayene ve görüntülemeden sonra hastayla birlikte karar verilir. Ağın türü ve kullanımı, güncel güvenlik uyarıları çerçevesinde hastaya göre seçilir.

Makat yolundan yöntemler: Delorme ve Altemeier

Bu yöntemlerde karın açılmaz; ameliyat makattan yapılır ve spinal anesteziyle de uygulanabilir. Bu yüzden ileri yaştaki ve ağır kalp-akciğer hastalığı olan hastalarda tercih edilir.

• Delorme ameliyatı: Sarkan rektumun iç yüzündeki mukoza tabakası soyulur. Altta kalan kas tabakası akordeon gibi büzülerek dikilir ve rektum içeri itilir. Kısa sarkmalarda uygundur.
• Altemeier ameliyatı (perineal rektosigmoidektomi): Sarkan bağırsak bölümü bütünüyle çıkarılır ve sağlam bağırsak makat kanalına dikilir. Uzun sarkmada ve geri girmeyen sarkmada uygulanır. Gerekirse pelvik taban kasları da öne doğru dikilerek güçlendirilir.

Bu yöntemlerde iyileşme hızlıdır, ancak nüks karından onarıma göre daha sıktır. Nüks olduğunda ameliyat yeniden yapılabilir.

Ameliyat kaç saat sürer?

Robotik ya da laparoskopik ventral mesh rektopeksi genellikle 2-3 saat sürer. Delorme ve Altemeier ameliyatları 1-2 saattir. Kombine onarımda, ekipteki jinekolog ya da ürologun yapacağı adımlarla süre uzar. Hastanede kalış karından yöntemlerde 1-3 gün, makat yolundan yöntemlerde 2-4 gündür.

Hekimin bu konudaki çalışması

Doç. Dr. Tayfun Bişgin, Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği (TSCRS) Pelvik Taban Çalışma Grubu'nun ulusal çok merkezli çalışmasında ortak yazar olarak yer aldı. Çalışma, Türkiye'de pelvik taban cerrahisi yapılan merkezlerde ventral mesh rektopeksi uygulanan erkek hastaların sonuçlarını geriye dönük olarak inceledi. Erkeklerde bu ameliyatın sonuçları literatürde az çalışılmış bir konudur. Çalışmada ameliyatın, erkek hastalarda gaz-dışkı kontrolü ve dışkılama yakınmalarında anlamlı düzelmeyle ilişkili olduğu görüldü. Nüksün, dışarı çıkan tam kat sarkmaya göre iç sarkmada belirgin biçimde daha sık olduğu saptandı. Cinsel işlev sistematik olarak ölçülmediği için ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulandı. Çalışma 2026 yılında Techniques in Coloproctology dergisinde yayımlandı ve kaynakçada yer alır. Hekimin tüm çalışmaları akademik yayınlar sayfasında listelenir.

Makat sarkması ameliyatı sonrası iyileşme

Hastanede ve ilk hafta

Karından yapılan ameliyattan sonra aynı gün ya da ertesi sabah sıvı gıdalara, ardından normal beslenmeye geçilir. Hasta ameliyat günü ayağa kaldırılır. Küçük kesiler sayesinde ağrı genellikle ağız yoluyla alınan ağrı kesicilerle kontrol edilir. Dışkı yumuşatıcı ameliyat gününden başlanır ve ilk haftalarda sürdürülür. Makat yolundan yapılan ameliyatlarda ilk günlerde makatta hassasiyet ve hafif kanlı akıntı olabilir.

İyileşme takvimi

Günlük işlere dönüş, karından yöntemlerde çoğu hastada 2-4 hafta, makat yolundan yöntemlerde 1-3 hafta sürer. Dokuların tam olarak güçlenmesi ise yaklaşık 6 haftayı bulur.

Nüksü azaltma

• Kabızlığı önlemek: lif, yeterli sıvı ve düzenli tuvalet saati.
• Tuvalette ıkınmamak ve uzun süre oturmamak; ayakların altına tabure koymak.
• İlk 6 hafta ağır kaldırmamak.
• Fazla kiloyu vermek ve kronik öksürüğü tedavi ettirmek.
• Pelvik taban egzersizlerine düzenli devam etmek.

Ameliyattan sonra kabızlık sürerse ya da yeni ortaya çıkarsa nedeni araştırılır. Dışkılama güçlüğünün tedavisi kabızlık ve tıkayıcı dışkılama sayfasında anlatılır.

Riskler ve yan etkiler

Bağırsak sarkması ameliyatı zor mu?

Ventral mesh rektopeksi, pelvisin derinliğinde ince çalışma gerektiren bir ameliyattır ve pelvik taban cerrahisinde deneyimli bir ekiple yapılır. Hasta açısından ise küçük kesiler sayesinde iyileşme çoğu zaman hızlıdır. Makat yolundan yöntemler daha kısa sürer ve vücudu daha az yorar.

Genel riskler kanama, yara enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonu, bacak toplardamarlarında pıhtı ve anestezinin genel riskleridir. Karından yapılan ameliyatta nadiren bağırsak, mesane ya da vajina yaralanması olabilir. Gerekirse laparoskopik ya da robotik ameliyat açık ameliyata çevrilir.

Ağa bağlı sorunlar: Ventral rektopeksideki ağın bağırsak ya da vajina duvarına doğru aşınması (erozyon) ve ağın enfeksiyonu düşük oranda da olsa bildirilen bir risktir. Bu durumda ağın bir bölümünün ya da tamamının çıkarılması gerekebilir. Bu risk ameliyattan önce hastayla açıkça konuşulur.

İşlevsel yan etkiler: Ameliyattan sonra bir süre kabızlık, dışkılama düzeninde değişiklik ya da makatta sıkışma hissi olabilir. Erkeklerde sinirler korunsa da cinsel işlevde değişiklik riski tümüyle ortadan kalkmaz. Altemeier ameliyatında bağırsak bağlantısının sızdırması nadir ama ciddi bir komplikasyondur.

Nüks: Sarkma, onarımdan yıllar sonra tekrar edebilir. Karından onarımda bu daha az, makat yolundan onarımda daha sıktır. Kronik ıkınma ve kabızlık nüks riskini artırır. Nüks eden hastada aynı ya da farklı bir yöntemle yeniden onarım yapılabilir.

Makat sarkması ameliyatı ücreti neye göre belirlenir?

Makat sarkması ameliyatı ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, hastalığın derecesi, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Yöntem: robotik, laparoskopik ve makat yolundan ameliyatlar aynı grupta değildir.
• Ağ kullanılıp kullanılmadığı ve ağın türü.
• Rahim ya da mesane sarkmasının aynı seansta onarıldığı kombine ameliyat.
• Ameliyattan önce gereken kolonoskopi, defekografi ve anal manometri.
• Anestezi türü ve hastanede kalış süresi.
• Ameliyattan sonra fizyoterapi ve biofeedback ihtiyacı.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular