Gaita Kaçırma (Fekal İnkontinans) Tedavisi

Gaita kaçırma (fekal inkontinans) nedir?

Gaita kaçırma, katı ya da sıvı dışkının istemeden kaçmasıdır. Yalnızca gazın tutulamadığı duruma gaz kaçırma denir. Her ikisini kapsayan genel adı anal inkontinanstır. Latince karşılığı incontinentia alvi olarak geçer. Tıp dilinde en sık fekal inkontinans terimi kullanılır.

Bu sorun sanıldığından çok daha yaygındır. Utanç nedeniyle hastaların büyük bölümü yıllarca hekime başvurmaz. Oysa gaita kaçırma bir hastalık belirtisidir ve çoğu zaman tedavi edilebilir. Sorun, makatı kapalı tutan sistemin bir ya da birkaç parçasının bozulmasıyla ortaya çıkar. Bu konu pelvik taban hastalıkları bölümünde ele alınır.

Makatı kapalı tutan sistem dört parçadan oluşur. İç sfinkter, istemsiz çalışan ve dinlenmede makatı kapalı tutan kastır. Dış sfinkter, istemli olarak sıktığımız kastır. Pelvik taban kasları rektumu askıda tutar. Rektum ise dolduğunu hisseder ve dışkıyı bir süre depolar. Sinirler bu parçalar arasındaki iletişimi sağlar.

Neden olur?

Gaita kaçırmanın tek bir nedeni yoktur; çoğu hastada birkaç etken bir arada bulunur.

• Doğum yaralanması. Kadınlarda en sık nedendir; ayrıntılar doğum sonrası pelvik taban travması sayfasındadır.
• Makat kası yaralanması. Fistül, hemoroid ya da başka makat ameliyatları ve kazalar kası zedeleyebilir.
• İshal ve bağırsak hastalıkları. Huzursuz bağırsak, iltihaplı bağırsak hastalığı ve radyoterapi dışkıyı sulandırır.
• Yaşa bağlı kas zayıflığı. Kas gücü ve rektum duyusu yaşla azalır.
• Sinir hasarı. Şeker hastalığı, multipl skleroz, bel ve omurilik hastalıkları kontrolü bozar.
• Makat sarkması. Rektumun dışarı çıkması kasları sürekli gerer.
• Dışkı taşlaşması. Taşlaşan dışkının çevresinden sıvı dışkı sızar.

Yetişkinlerde ve yaşlılarda kaka kaçırma neden olur?

Genç ve orta yaştaki yetişkinlerde en sık nedenler doğum yaralanması, makat ameliyatları ve ishaldir. Yaşlılarda ise kas zayıflığına ek olarak dışkı taşlaşması öne çıkar. Bu durumda sert dışkı rektumu tıkar, sıvı dışkı çevresinden sızar ve ishal sanılır. Hareket kısıtlılığı, tuvalete zamanında ulaşamama, bazı ilaçlar ve unutkanlık da kaçırmayı artırır. Yaşlı hastada önce taşlaşma ve ilaçlar değerlendirilir. Kas sorunu olan hastada ilerleyen yaş tek başına egzersiz ya da biofeedback tedavisine engel değildir.

Gaz tutamama

Gaz tutamama, anal inkontinansın en erken ve en sık belirtisidir. Çoğu zaman dış sfinkterde küçük bir hasarın ya da kas zayıflığının ilk işaretidir. Doğumdan sonra başlayan gaz tutamama özellikle önemlidir; gözden kaçmış bir kas yırtığına işaret edebilir. Gaz tutamama nasıl tedavi edilir sorusunun yanıtı, gaita kaçırmayla aynıdır. Önce nedeni bulunur, ardından aynı basamaklar uygulanır. Gaz oluşumunu artıran yiyeceklerin azaltılması ve pelvik taban egzersizi çoğu hastada ilk ve etkili adımdır.

Tedaviden ne beklenir?

Tedavinin hedefi, kaçırma ataklarını azaltmak, tuvalete yetişememe korkusunu ortadan kaldırmak ve sosyal yaşamı geri kazandırmaktır. Hastaların önemli bölümü beslenme düzeni, egzersiz ve biofeedback ile anlamlı düzelme sağlar. Bu basamaklar yetmediğinde sakral nöromodülasyon ya da kas onarımı devreye girer. Tam kontrol her hastada sağlanamayabilir. Bu nedenle gerçekçi hedef muayenede birlikte belirlenir.

Belirtiler

• Dışkıyı ya da gazı istemeden kaçırma.
• Tuvalete yetişememe, ani ve dayanılmaz dışkılama hissi.
• İç çamaşırında lekelenme ya da sızıntı.
• Kaçırmanın farkına varmadan olması.
• Dışkılamadan sonra tam boşalmama ve ardından sızıntı.
• Makat çevresinde tahriş ve kaşıntı.

Kaçırmanın iki temel tipi vardır. Ani sıkışma ile tuvalete yetişememe, çoğunlukla dış sfinkter sorununa işaret eder. Farkına varmadan sızıntı ise daha çok iç sfinkter ya da rektum duyusu sorununa bağlıdır. Bu ayrım, tedavi planını yönlendirir.

Kimler için uygundur?

Haftada bir kez bile olsa dışkı kaçıran, sürekli ped kullanan ya da kaçırma korkusuyla evden çıkamayan herkes değerlendirilmelidir. Doğumdan sonra birkaç haftayı geçen gaz tutamama ve makat ameliyatından sonra başlayan kaçırma da değerlendirme gerektirir. Kanama, kilo kaybı ya da dışkılama düzeninde yeni değişiklik varsa başvuru geciktirilmemelidir.

Gaita kaçırmaya hangi bölüm ve hangi doktor bakar?

Kaka kaçırma problemi için ilk başvurulacak bölüm genel cerrahi içinde kolon ve rektum cerrahisidir. Kolorektal cerrah makat kaslarını, rektumu ve pelvik tabanı bir bütün olarak değerlendirir. Ekibimizde kolorektal cerrahın yanında jinekolog, ürolog ve pelvik taban fizyoterapisti birlikte çalışır. İdrar kaçırma ya da rahim sarkması eşlik ediyorsa değerlendirme aynı ekip içinde tamamlanır.

Tanı nasıl konur?

• Öykü ve dışkılama günlüğü. Kaçırmanın sıklığı, tipi ve tetikleyicileri kaydedilir.
• Muayene. Makat çevresi, kas gücü ve sarkma değerlendirilir.
• Anal manometri. Makat kaslarının gücü ve rektum duyusu ölçülür.
• Endoanal ultrason. Sfinkter kasında yırtık olup olmadığı gösterilir.
• Kolonoskopi. İshal, kanama ya da yeni başlayan değişiklikte yapılır.
• Defekografi. Sarkma ya da tam boşaltamama şüphesinde istenir.

Hangi basamak kime?

Hafif ve orta şiddetli kaçırması olan hastaların çoğu ilk iki basamakta düzelir. Endoanal ultrasonda belirgin bir kas yırtığı görülen genç hastada sfinkter onarımı daha erken düşünülebilir. İlk basamaklardan yeterli yarar görmeyen hastada, kas yırtığı olsun ya da olmasın, sakral nöromodülasyon değerlendirilir. Bütün seçeneklere rağmen kaçırması süren az sayıda hastada son seçenek olarak kalıcı bir bağırsak ağzı (stoma) konuşulabilir.

Gaita kaçırma tedavisi nasıl yapılır?

Birinci basamak: beslenme ve bağırsak düzeni

Kıvamlı dışkıyı tutmak, sıvı dışkıyı tutmaktan çok daha kolaydır. Bu yüzden ilk hedef dışkının kıvamını düzeltmektir. Lifli beslenme dışkıya hacim kazandırır. Kahve, alkol, yağlı ve acılı yiyecekler, tatlandırıcılar ve bazı süt ürünleri kaçırmayı tetikleyebilir. Dışkılama günlüğü, kişiye özel tetikleyicileri ortaya çıkarır.

Düzenli tuvalet alışkanlığı da önemlidir. Kahvaltıdan sonra rektumu boşaltmak, gün içindeki kaçırma riskini azaltır. Dışkı taşlaşması varsa önce rektum boşaltılır. İshali azaltan ilaç ya da lif desteği gerekiyorsa bunu hekim planlar.

İkinci basamak: pelvik taban egzersizi ve biofeedback

Pelvik taban egzersizi, makat ve pelvik taban kaslarını güçlendirmeyi ve doğru zamanda kasmayı öğretir. Kaka kaçırma egzersizleri iki tür kasılmadan oluşur. Hızlı kasılmalar, öksürük ya da ani sıkışma anında kaçırmayı önler. Uzun süreli kasılmalar ise tuvalete ulaşana kadar dayanmayı sağlar. Egzersizler günde birkaç kez, aylarca düzenli yapıldığında etkilidir.

Biofeedback, makata yerleştirilen ince bir algılayıcıyla kas çalışmasının ekranda görülmesidir. Hasta hangi kası ne kadar kastığını görerek öğrenir. Rektum duyusunu iyileştirmeye yönelik çalışmalar da aynı seanslarda yapılır. Anal manometri ve biofeedback hastanemizde Doç. Dr. Tayfun Bişgin tarafından uygulanır. Ayrıntılar için biofeedback tedavisi sayfasına bakılabilir.

Üçüncü basamak: sakral nöromodülasyon (SNM)

Sakral nöromodülasyon, halk arasında mesane pili olarak bilinir ve bu tedaviyi Doç. Dr. Tayfun Bişgin uygular. Kuyruk sokumu kemiği (sakrum) içinden geçen ve makatı, rektumu ve pelvik tabanı yöneten sinirlerin hafif elektrik akımıyla düzenlenmesidir. Bu sinirler aynı zamanda mesaneyi de yönetir. Yöntemin idrar kaçırma ve aşırı aktif mesanedeki kullanımı ürolojinin konusudur; bu sayfa gaita kaçırmadaki kullanımını anlatır.

Nöromodülasyon nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: kası değil, kası yöneten sinir iletişimini düzenler. Etki mekanizması tam olarak bilinmese de makat kaslarının tepkisini ve rektum duyusunu iyileştirdiği düşünülür. Tedavi iki aşamada yapılır.

Test dönemi. Yerel anestezi ve hafif sedasyon altında, röntgen eşliğinde kuyruk sokumu bölgesine ince bir elektrot yerleştirilir. Elektrot, deri dışında taşınan küçük bir uyarıcıya bağlanır. Hasta bir ile üç hafta boyunca günlük yaşamına devam eder ve dışkılama günlüğü tutar. Kaçırma ataklarında belirgin azalma olursa test başarılı sayılır.

Kalıcı implant. Test başarılıysa kalçanın üst bölümünde deri altına küçük bir pil yerleştirilir ve elektroda bağlanır. Pil dışarıdan görünmez. Hasta, verilen kumanda ile cihazı açıp kapatabilir. Ayarlar kontrol muayenelerinde kablosuz olarak değiştirilir. Test başarısızsa elektrot çıkarılır ve başka seçenekler konuşulur.

Sakral nöromodülasyonun güçlü yanı, kalıcı implanttan önce yararın test edilebilmesidir. Kas yırtığı olan ve olmayan hastalarda kullanılabilir; sfinkter onarımından yarar görmeyen hastalarda da bir seçenektir. Pil ömrü cihaz tipine ve ayarlara göre yıllarla ölçülür. Yeni nesil sistemlerin çoğu belirli koşullarda manyetik rezonans çekimine izin verir; çekimden önce cihaz bilgisi mutlaka paylaşılır.

Kimler sakral nöromodülasyona uygundur?

• Beslenme düzeni, egzersiz ve biofeedback ile yeterli düzelme sağlamayan hastalar.
• Haftada birden fazla kaçırma atağı yaşayan ve yaşam kalitesi belirgin bozulan hastalar.
• Sfinkter onarımı sonrasında kaçırması süren ya da yeniden başlayan hastalar.
• İdrar ve gaita kaçırmayı birlikte yaşayan hastalar.
• Cihazı ve kumandayı kullanabilecek, kontrol muayenelerine gelebilecek hastalar.

Diğer seçenekler

Makat kanalına dolgu maddesi enjeksiyonu, hafif sızıntı yaşayan bazı hastalarda düşünülebilir; etkisi sınırlıdır ve zamanla azalabilir. Makat tamponları, günlük yaşamda kısa süreli koruma sağlayan yardımcı araçlardır. Bütün yöntemlere rağmen kaçırması süren ve yaşamı ciddi biçimde kısıtlanan az sayıda hastada kalıcı stoma, kontrolü geri veren bir seçenek olarak konuşulur. Bu karar acele edilmeden, hastayla ayrıntılı görüşülerek verilir.

Belirgin kas yırtığında sfinkter onarımı

Endoanal ultrasonda dış sfinkterde belirgin bir yırtık görülen hastada kasın uçları bulunur ve üst üste bindirilerek dikilir. Bu ameliyata overlapping sfinkteroplasti denir. Ayrıntılar anal sfinkter yaralanmaları sayfasında anlatılır. Onarımın etkisi yıllar içinde azalabilir; bu durumda sakral nöromodülasyon eklenebilir.

Hekim ve ekip

Doç. Dr. Tayfun Bişgin, multidisipliner pelvik taban ekibimizin başındadır ve Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği Pelvik Taban Çalışma Grubu çalışmalarında yer almıştır. Değerlendirme, sfinkter onarımı ve sakral nöromodülasyon kararları ekip içinde birlikte verilir. Egzersiz programı ekibimizdeki fizyoterapistle yürütülür. Tedavi İzmir'de hastanede yapılır.

Tedavi sonrası iyileşme

Beslenme, egzersiz ve biofeedback sonrası

Bu basamaklarda iyileşme süreci yoktur; hasta aynı gün günlük yaşamına döner. Etki kademeli gelir ve çoğunlukla 6-12 haftada belirginleşir. Egzersizler bırakıldığında kas gücü zamanla azalır. Bu yüzden ev programı uzun süre sürdürülür. Kontrollerde dışkılama günlüğü birlikte değerlendirilir.

Sakral nöromodülasyon sonrası

Test elektrodu yerleştirildikten sonra hasta çoğunlukla aynı gün evine döner. Test döneminde banyo yerine kısa ve dikkatli duş önerilir. Ağır kaldırma ve elektrodun yerinden oynamasına yol açabilecek zorlayıcı hareketlerden kaçınılır. Kalıcı pil yerleştirildikten sonra masa başı işe birkaç günde dönülür. Ağır kaldırma ve zorlayıcı spor 4-6 hafta ertelenir. İlk ay içinde ayar kontrolü yapılır; sonra kontroller yılda bir ya da şikâyet olduğunda sürdürülür.

Uzun dönemde dikkat edilecekler

• Lifli beslenme ve düzenli tuvalet alışkanlığı sürdürülür.
• Pelvik taban egzersizleri bırakılmaz.
• İshal atakları erken tedavi edilir.
• Gebelik planlanıyorsa sakral nöromodülasyon cihazı gebelik süresince kapatılır.
• Kaçırmada yeniden artış olursa ayar değişikliği için başvurulur.

Günlük yaşam için pratik öneriler

• Dışarı çıkarken yedek iç çamaşırı ve ıslak mendil bulundurmak kaygıyı azaltır.
• Makat çevresi sabunsuz, ılık suyla temizlenir ve nazikçe kurulanır.
• Cildin tahriş olmaması için hekimin önerdiği koruyucu bakım düzenli uygulanır.
• Yolculuk ve davetlerden önce rektumu boşaltmak kaçırma riskini düşürür.

Riskler ve yan etkiler

Beslenme düzenlemesi, egzersiz ve biofeedback düşük riskli yöntemlerdir. Biofeedback sırasında geçici rahatsızlık hissi olabilir. Asıl risk, yöntemlerin düzenli uygulanmaması nedeniyle yarar görülmemesidir.

Mesane pili yan etkileri

Sakral nöromodülasyonun en sık sorunları implant bölgesinde ağrı ve hassasiyettir. Bacakta ya da makatta rahatsız edici karıncalanma olabilir; bu çoğu zaman ayar değişikliğiyle düzelir. Elektrot zamanla yerinden oynayabilir ve etki azalabilir. Enfeksiyon nadir görülür, ancak gelişirse cihazın çıkarılması gerekebilir. Hastaların bir bölümünde yıllar içinde etki azalır ya da elektrot ve pil için ek bir işlem gerekir. Pil ömrü dolduğunda değişim küçük bir işlemle yapılır.

Tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen gaita kaçırma, makat çevresinde cilt tahrişi ve yaralara yol açar. Hasta sosyal yaşamdan, işten ve yolculuktan çekilir. Kaygı ve depresyon sıklaşır. Yaşlı hastada bakım ihtiyacı artar. Sorun utanılacak bir durum değildir; erken değerlendirme daha basit yöntemlerle çözüm şansını artırır.

Gaita kaçırma tedavisi ücreti neye göre belirlenir?

Gaita kaçırma tedavisi ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, hastalığın derecesi, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Tanı testleri: anal manometri, endoanal ultrason, kolonoskopi ya da defekografi gerekip gerekmediği.
• Biofeedback seanslarının sayısı ve fizyoterapi programının süresi.
• Sakral nöromodülasyonun yalnız test aşamasında kalması ya da kalıcı implanta geçilmesi.
• Kullanılan nöromodülasyon cihazının tipi ve ileride pil değişimi.
• Sfinkter onarımı gerekip gerekmediği, anestezi türü ve hastanede kalış süresi.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular