Kemoterapi Portu Takılması: Port Kateter Nedir?

Kemoterapi portu (port kateter) nedir?

Port, deri altına yerleştirilen ve damara bağlanan kalıcı bir damar yoludur. İki parçadan oluşur: üstü silikon bir zarla kapalı, bozuk para büyüklüğünde bir hazne ve bu hazneye bağlı ince, esnek bir kateter. Kateterin ucu kalbin girişindeki büyük toplardamarda durur. Kemoterapi ilaçları buradaki yüksek kan akımıyla hızla seyrelir ve damar duvarını tahriş etmez.

Kemoterapi ilaçlarının bir bölümü, el ve kol damarlarına verildiğinde damarları sertleştirir ve tıkar. Damar dışına sızarlarsa çevre dokuda ciddi hasar yapabilirler. Uzun süren tedavide her seferinde yeni damar bulmak da güçleşir. Port bu sorunları önler. Kanser ameliyatlarının ve tedavisinin genel çerçevesi onkolojik cerrahi bölümünde anlatılır.

Port ile dış kateter arasındaki fark

Koldan takılan ince kateterler de kısa ve orta süreli tedavide bir seçenektir. Hangi damar yolunun uygun olduğu tedavinin süresine ve hastanın durumuna göre tıbbi onkolojiyle birlikte belirlenir.

Port neyi sağlar?

Port, uzun süren tedavi boyunca güvenilir bir damar yolu sağlar. Beklenen başlıca yararlar şunlardır:

• Her tedavi ve kan alımında yeniden damar aranmaz.
• El ve kol damarları ilaçların tahrişinden korunur.
• İlacın damar dışına sızma riski azalır.
• Saatler ya da günler süren ilaç pompaları güvenle bağlanabilir.
• Deri altında olduğu için günlük yaşamı ve görünümü az etkiler.

Port bir tedavi değil, tedaviyi kolaylaştıran bir araçtır. Kemoterapinin kendisi, hangi ilaçların ne sırayla verileceği ve tedavinin süresi tıbbi onkoloji tarafından planlanır.

Kimlere port takılır?

Tedavi planı tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patolojinin katıldığı tümör konseyinde birlikte belirlenir. Port gereksinimi de bu planın bir parçası olarak değerlendirilir. Port çoğunlukla şu durumlarda önerilir:

• Birkaç ay ya da daha uzun sürecek damardan kemoterapi.
• Damar dışına sızdığında dokuya zarar veren ilaçlarla tedavi.
• Evde taşınabilir pompayla saatler süren ilaç verilmesi.
• El ve kol damarlarının zayıf olması ya da önceki tedavilerle hasar görmüş olması.
• Uzun süre damardan beslenme ya da sık kan alma gereksinimi.

Port; mide, kalın bağırsak, pankreas ve diğer sindirim sistemi kanserlerinde sık kullanılır. Bu kanserlerin ameliyatı mide kanseri, kolorektal kanser, nöroendokrin tümörler ve karın içi sarkomlar sayfalarında anlatılır.

Port kim tarafından takılır?

Port, genel cerrahi ya da girişimsel radyoloji tarafından takılır. Her iki yöntemde de amaç aynıdır: kateteri güvenle büyük toplardamara yerleştirmek ve hazneyi uygun bir deri altı cebine oturtmak. Hangi ekibin takacağı, hastanenin işleyişine ve hastanın durumuna göre belirlenir.

Ne zaman takılmaz ya da ertelenir?

Kontrol edilemeyen kanama eğiliminde, aktif kan enfeksiyonunda ya da takılacak bölgede deri enfeksiyonu varken işlem ertelenir. Kan değerleri çok düşük olan hastada önce değerlerin düzelmesi beklenir. Kan sulandırıcı kullanan hastada ilacın ne zaman bırakılıp yeniden başlanacağı önceden planlanır.

Port nasıl takılır?

Port takılması küçük bir cerrahi işlemdir ve ameliyathanede ya da girişimsel radyoloji odasında yapılır. Hasta çoğunlukla aynı gün evine döner.

İşlem adımları

1. Boyun ve göğüs ön duvarı temizlenir ve steril örtülerle örtülür.
2. Lokal anestezi uygulanır; gerekirse damar yolundan sedasyon verilir.
3. Boyundaki ya da köprücük kemiği altındaki toplardamar ultrasonla görüntülenir ve bu damara iğneyle girilir.
4. İnce kateter damara yerleştirilir; ucunun kalbin girişine doğru yerleştiği skopiyle doğrulanır.
5. Köprücük kemiğinin birkaç santim altında küçük bir kesi yapılır ve deri altında hazne için bir cep hazırlanır.
6. Kateter deri altından bu cebe tünellenir ve hazneye bağlanır.
7. Hazne cebe yerleştirilir, portun çalıştığı kontrol edilir ve cilt dikişle ya da doku yapıştırıcısıyla kapatılır.

İşlem çoğunlukla yarım ile bir saat sürer. İşlem sırasında ağrı duyulmaması amaçlanır; hasta yalnız dokunma ve baskı hisseder.

Port hangi taraftan takılır?

Port çoğunlukla sağ taraftan takılır. Meme kanseri ameliyatı geçirmiş, o tarafa ışın tedavisi alacak ya da o taraftaki damarı tıkalı olan hastada karşı taraf seçilir. Kalp pili olan hastada port pilin bulunmadığı tarafa takılır. Taraf seçimi işlemden önce hastayla birlikte yapılır.

Port bakımı ve günlük yaşam

İşlemden sonra kısa bir süre gözlem yapılır ve hasta çoğunlukla aynı gün evine döner. Port aynı gün kullanılabilir. Yara yerinde birkaç gün hafif ağrı, gerginlik ve morluk olabilir.

İlk günlerde nelere dikkat edilmeli?

• Yara yeri birkaç gün kuru tutulur; duş için hekimin önerdiği gün beklenir.
• Port tarafındaki kolla ağır kaldırma ve zorlayıcı hareketler bir hafta ertelenir.
• Yara yerinde kızarıklık, akıntı, artan şişlik ya da ateş olursa beklemeden başvurulmalıdır.
• Boyunda, kolda ya da yüzde şişlik ve nefes darlığı olursa hemen hekime haber verilmelidir.

Port bakımı nasıl yapılır?

Port her kullanıldıktan sonra ve kullanılmadığı dönemlerde belirli aralıklarla yıkanır. Bu işlem kateterin içinde pıhtı oluşmasını ve tıkanmayı önler. Yıkama ve iğne takılması, steril koşullarda onkoloji hemşiresi tarafından yapılır. Portun her kullanımında, hazneye deri üzerinden uygun özel bir iğneyle girilir. Hastaya verilen port kartı, portun tipini gösterir; bu kart başka bir sağlık kuruluşuna gidildiğinde ve manyetik rezonans çekiminde gösterilmelidir.

Günlük yaşam

Yara iyileştikten sonra banyo yapılabilir, yüzülebilir, yürüyüş ve hafif spor yapılabilir. Portun üzerine doğrudan darbe alan temas sporlarından kaçınılmalıdır. Emniyet kemeri takılabilir; kemer portun üzerine baskı yapıyorsa araya küçük bir yastık konabilir. Uçak yolculuğu ve havalimanı güvenlik kontrolü engel değildir.

Port nasıl çıkarılır?

Tedavi tamamlandığında ve yakın dönemde yeni bir tedavi beklenmediğinde port çıkarılabilir. Çıkarma da lokal anestezi altında, eski kesi yerinden yapılan kısa bir işlemdir. Hazne ve kateter birlikte çıkarılır, cilt kapatılır. Hasta aynı gün evine döner.

Riskler ve yan etkiler

Port takılması sık yapılan ve komplikasyonları seyrek görülen bir işlemdir. Ancak her girişimde olduğu gibi bazı riskler vardır. İşlem sırasında görülebilecek sorunlar şunlardır:

• Kanama ve morluk: çoğunlukla basıyla durur.
• Akciğer zarının delinmesi (pnömotoraks): ultrason eşliğinde girişle seyrek görülür; küçükse kendiliğinden düzelir, büyükse göğüs tüpü gerekebilir.
• Kalp ritminde kısa süreli düzensizlik: kateter ucunun kalbe temasına bağlıdır ve kateter geri çekilince düzelir.

İşlemden sonra görülebilecek sorunlar şunlardır:

• Enfeksiyon: port cebinde ya da kan dolaşımında gelişebilir. Ateş ve titreme olursa hemen başvurulmalıdır. Bazı enfeksiyonlar antibiyotikle geçer; bazılarında portun çıkarılması gerekir.
• Kateter tıkanması: pıhtı ya da ilaç birikintisine bağlıdır; çoğunlukla pıhtı çözücü ilaçla açılır.
• Toplardamarda pıhtı: kolda, boyunda ya da yüzde şişlikle kendini gösterir; pıhtı önleyici tedaviyle yönetilir.
• Kateterin yer değiştirmesi ya da kopması: seyrek görülür ve girişimsel yöntemle düzeltilir.
• Hazne üzerindeki derinin incelmesi: özellikle zayıf hastalarda görülebilir.

Bu risklerin önemli bir bölümü düzenli bakım, steril kullanım ve erken başvuruyla önlenir.

Port takılması ücreti neye göre belirlenir?

Kemoterapi portu takılması ücreti tek bir rakamla ifade edilemez. Kullanılan port tipi, işlemin yapıldığı ortam, sedasyon gerekip gerekmediği, işlemin ayrı yapılması ya da başka bir ameliyatla aynı seansta yapılması ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi damar yolunun uygun olduğu tedavi planınız belli olduktan sonra netleşir; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından belli olur.

Ücreti etkileyen faktörler

• Port tipi: standart port ya da kontrast madde vermeye uygun port.
• İşlemin ameliyathanede ya da girişimsel radyoloji odasında yapılması.
• Lokal anestezi ya da sedasyon.
• İşlemin ayrı bir seansta ya da kanser ameliyatıyla aynı seansta yapılması.
• Portun ileride çıkarılması.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kemoterapi portu hakkında hastaların en sık sorduğu sorular aşağıda yanıtlanmıştır. Sorunuzun yanıtı burada yoksa muayene sırasında hekiminize sorabilirsiniz.