Mide Fıtığı (Hiatal Herni) ve Mide Fıtığı Ameliyatı

Mide fıtığı (hiatal herni) nedir?

Göğüs ile karın boşluğunu kubbe biçimindeki bir kas ayırır: diyafram. Yemek borusu, bu kasın ortasındaki küçük bir açıklıktan geçerek mideye ulaşır. Bu açıklığa tıp dilinde hiatus denir. Açıklık zamanla genişlerse midenin bir bölümü yukarı, göğüs boşluğuna kayar. Bu duruma hiatal herni, halk arasında mide fıtığı denir.

Mide fıtığının bilinen diğer adları diyafram fıtığı ve hiatus hernisidir. Kasık ya da göbek fıtığından farklı olarak dışarıdan görülmez. Ciltte şişlik yapmaz ve elle hissedilmez. Tanı çoğu zaman reflü yakınmaları için yapılan endoskopide konur. Fıtık türlerinin tümüne genel bakış için ileri fıtık ve karın duvarı cerrahisi bölümüne bakılabilir.

Mide fıtığı ve reflü ilişkisi

Yemek borusunun mideye girdiği yerde doğal bir kapak düzeni vardır. Diyafram kasının açıklığı sarması bu kapağın önemli bir parçasıdır. Mide yukarı kaydığında bu destek zayıflar. Mide içeriği yemek borusuna daha kolay geri kaçar. Buna reflü denir.

Reflüsü olan herkeste mide fıtığı yoktur. Mide fıtığı olan herkeste de reflü olmaz. Ancak fıtık büyüdükçe reflünün sıklığı ve şiddeti artar. Bu yüzden ikisi çoğu hastada birlikte değerlendirilir.

Mide fıtığı neden olur?

Mide fıtığının tek bir nedeni yoktur. Karın içi basıncını artıran durumlar diyafram açıklığını zamanla genişletir. Yaşla birlikte bağ dokusunun esnekliği de azalır. Riski artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Fazla kilo, özellikle bel çevresinde yağlanma.
• Gebelik.
• Kronik öksürük ve sık ıkınmaya yol açan kabızlık.
• Ağır yük kaldırmayı gerektiren işler.
• İleri yaş.
• Daha önce mide ya da yemek borusu çevresinde yapılmış ameliyatlar.
• Nadiren doğuştan gelen geniş açıklık.

Mide fıtığı tipleri: kayan ve paraözofageal

Mide fıtığı dört tipe ayrılır. Hasta açısından önemli olan ayrım, kayan tip ile paraözofageal tip arasındadır.

Küçük kayan fıtık çoğu zaman sorun yaratmaz. Paraözofageal fıtıklarda ise mide göğüs içinde dönebilir ya da sıkışabilir. Bu nedenle iki grubun tedavi yaklaşımı farklıdır.

Mide fıtığı belirtileri nelerdir?

Küçük mide fıtıklarının çoğu hiç belirti vermez. Belirti olduğunda çoğunlukla reflüye bağlıdır:

• Göğüs kemiğinin arkasında yanma.
• Ağza acı ya da ekşi su gelmesi.
• Sık geğirme ve yemekten sonra şişkinlik.
• Yutkunurken lokmanın takılması.
• Geceleri öksürük, ses kısıklığı ve boğazda yanma.

Büyük paraözofageal fıtıkta belirtiler farklıdır. Yemekten sonra göğüste dolgunluk, çabuk doyma ve nefes darlığı olabilir. Mide yüzeyindeki küçük yaralardan sızan gizli kanama kansızlığa yol açabilir. Bazı hastalar yalnızca açıklanamayan yorgunlukla başvurur.

Mide fıtığı ağrısı nereye vurur?

Mide fıtığı ağrısı çoğunlukla göğüs ortasında ve mide çukurunda hissedilir. Ağrı sırta, kürek kemiklerinin arasına ve boğaza yayılabilir. Yemekten sonra, öne eğilince ve yatınca artar. Bu ağrı kalp ağrısıyla karışabilir. Göğüs ağrısında önce kalp kaynaklı bir sorun dışlanmalıdır. Nefes darlığı, terleme ya da kola yayılan ağrı varsa beklemeden acil servise başvurulur.

Mide fıtığı nasıl teşhis edilir?

Tanının temel aracı endoskopidir. Endoskopide fıtığın boyutu ölçülür ve yemek borusundaki reflü hasarı görülür. İlaçlı yemek borusu filmi, midenin ne kadarının göğse geçtiğini ve dönüp dönmediğini gösterir. Büyük fıtıkta tomografi komşu organları ortaya koyar. Ameliyat düşünülen hastada yemek borusu basınç ölçümü (manometri) yapılır. Bu ölçüm, yemek borusunun kas gücünü değerlendirir ve sarma tekniğinin seçimine yardımcı olur. Gerekirse 24 saatlik asit ölçümü eklenir.

Mide fıtığı ameliyatı ne sağlar?

Ameliyatın ilk amacı, göğse kaymış mide bölümünü karın içine geri indirmektir. İkinci amaç, genişlemiş diyafram açıklığını daraltarak tekrar kaymayı önlemektir. Üçüncü amaç, yemek borusu ile mide arasındaki kapak düzenini güçlendirerek reflüyü azaltmaktır.

Uygun seçilmiş hastada ameliyattan sonra yanma ve ekşi su gelmesi belirgin biçimde azalır. Hastaların çoğu reflü ilacını bırakabilir ya da daha az kullanır. Büyük fıtıkta göğüste dolgunluk, nefes darlığı ve kansızlık düzelir. Midenin sıkışma riski ortadan kalkar.

Ameliyat her yakınmayı gidermez. Reflüye bağlı olmayan şişkinlik, hazımsızlık ve mide ağrısı sürebilir. Bu nedenle hangi yakınmanın fıtıktan kaynaklandığı ameliyattan önce ayrıntılı biçimde konuşulur.

Kimlere önerilir?

Mide fıtığı kendi kendine iyileşir mi?

Mide fıtığı kendi kendine iyileşmez. Genişlemiş diyafram açıklığı kendiliğinden daralmaz. Ancak her fıtık tedavi gerektirmez. Yakınma yapmayan küçük kayan fıtık yıllarca sorun çıkarmadan kalabilir. Bu hastalarda düzenli izlem yeterlidir.

Mide fıtığı tedavi edilmezse ne olur?

Belirti veren kayan fıtık tedavisiz kaldığında reflü yemek borusuna zarar verebilir. Yemek borusunda iltihap, yara ve zamanla darlık gelişebilir. Uzun süreli reflü bazı hastalarda yemek borusunun iç yüzeyinde hücre değişikliğine yol açar. Bu değişiklik endoskopiyle izlenir.

Büyük paraözofageal fıtıkta mide göğüs içinde dönebilir ve sıkışabilir. Bu durum nadirdir, ancak acil ameliyat gerektirir. Bu yüzden belirti veren paraözofageal fıtıkta onarım ertelenmez.

İlaç ve yaşam düzeni mi, ameliyat mı?

Kayan fıtıkta tedavi yaşam düzeniyle başlar. Aşağıdaki öneriler çoğu hastada yakınmaları belirgin azaltır:

• Fazla kilonun verilmesi; bel çevresindeki azalma reflüyü hafifletir.
• Az ve sık öğün; akşam yemeğinin yatmadan en az üç saat önce bitirilmesi.
• Yatak başının yükseltilmesi; yastık yığmak yerine karyolanın baş tarafının yükseltilmesi.
• Sigaranın bırakılması ve alkolün azaltılması.
• Yakınmayı artıran gıdaların kişiye göre belirlenmesi; yağlı yemek, kahve, çikolata ve gazlı içecek sık suçlanır.
• Yemekten hemen sonra öne eğilmekten ve sıkı kemer takmaktan kaçınılması.

Bu önlemlere mide asidini azaltan ilaçlar eklenir. İlaç türü ve süresi hekim tarafından belirlenir. İlaçlar reflünün belirtilerini azaltır, fıtığı ortadan kaldırmaz.

Ameliyat önerilen durumlar

Ameliyat şu durumlarda gündeme gelir:

• Düzenli ilaç kullanımına rağmen süren reflü yakınmaları.
• İlaçla geçen ama ömür boyu ilaç kullanmak istemeyen genç hastalar.
• Ağır yemek borusu iltihabı, darlık ya da reflünün akciğere kaçması.
• Yutma güçlüğü, göğüste dolgunluk ya da kansızlık yapan paraözofageal fıtık.
• Midenin dönme ya da sıkışma belirtileri.

Yakınma yapmayan paraözofageal fıtıkta karar kişiye göre verilir. Güncel kılavuzlar, seçilmiş hastada planlı onarımın sunulabileceğini belirtir. İleri yaşta ve ek hastalığı olan kişide izlem de bir seçenektir. Karar, ameliyatın riskleri ile fıtığın riskleri tartılarak hastayla birlikte verilir.

Ameliyat gerekmeyen durumlar

Endoskopide tesadüfen görülen ve yakınma yapmayan küçük kayan fıtık ameliyat nedeni değildir. Reflüsü ilaç ve yaşam düzeniyle kontrol altında olan ve ilacı sorunsuz kullanan hastada da ameliyat şart değildir. Şişkinlik ve hazımsızlık tek başına ameliyat nedeni sayılmaz.

Mide fıtığı ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyattan önce yapılan tetkikler

Ameliyattan önce endoskopi ve ilaçlı yemek borusu filmi tamamlanır. Gerekirse yemek borusu basınç ölçümü (manometri) ve 24 saatlik asit ölçümü yapılır. İki tetkik de hastanede yapılır. Anestezi değerlendirmesi, kan tahlilleri ve akciğer grafisi istenir. Kilo vermesi gereken hastaya ameliyattan önce destek verilir. Ameliyat sabahı aç gelinir.

Kapalı ve robotik onarım

Mide fıtığı ameliyatı bugün çoğunlukla kapalı yöntemle yapılır. Karın duvarına açılan beş ya da altı küçük delikten kamera ve ince aletler sokulur. Yöntem, karın üst bölümünde büyük bir kesi açılmasını gerektirmez. Kapalı yöntemin ayrıntıları kapalı fıtık ameliyatı sayfasında anlatılır.

Mide fıtığı ameliyatlarını hastanede Doç. Dr. Tayfun Bişgin yapar. Kapalı onarım robotik cerrahi sistemiyle de yapılabilir. Cerrah aletleri bir konsoldan, büyütülmüş üç boyutlu görüntü altında yönetir. Bu, diyafram açıklığı çevresindeki dar alanda çalışmayı kolaylaştırabilir. Robotik yöntemin klasik kapalı yönteme açık bir üstünlüğü kanıtlanmış değildir. Hangi yolun seçileceği fıtığın boyutuna ve hastanın durumuna göre belirlenir. Yöntem hakkında bilgi robotik fıtık ameliyatı sayfasındadır.

Ameliyatın temel adımları şunlardır:

1. Göğse kaymış mide ve fıtık kesesi karın içine geri çekilir.
2. Yemek borusu, karın içinde yeterli uzunlukta kalacak biçimde çevre dokulardan serbestleştirilir.
3. Genişlemiş diyafram açıklığı, kasın iki kenarı dikişlerle yaklaştırılarak daraltılır.
4. Midenin üst bölümü yemek borusunun çevresine sarılır.

Fundoplikasyon: midenin yemek borusuna sarılması

Sarma işlemine fundoplikasyon denir. Midenin kubbe bölümü yemek borusunun alt ucunun çevresine sarılır ve dikişle tespit edilir. Böylece yeni bir kapak düzeni oluşur ve reflü azalır. Sarma tam bir tur ya da kısmi olabilir. Seçim, yemek borusunun kas gücüne ve cerrahın değerlendirmesine göre yapılır. Güncel kılavuzlar, mide fıtığı onarımında sarmanın rutin olarak eklenmesini önerir.

Büyük fıtıklarda diyafram dikişini desteklemek için yama kullanımı tartışmalıdır. Kılavuzlar bu konuda kesin bir öneri getirmez. Yama, yalnız seçilmiş hastada ve cerrahın kararıyla kullanılır.

Mide fıtığı ameliyatı kaç saat sürer?

Kapalı ya da robotik mide fıtığı onarımı çoğu hastada 2-3 saat sürer. Büyük paraözofageal fıtıkta ve daha önce ameliyat geçirmiş hastada süre uzar. Anestezi hazırlığı ve uyanma bu süreye eklenir. Yapışıklık ya da kanama gibi nedenlerle nadiren açık ameliyata geçilebilir.

Sonuç ve sonrası

Hastanede ilk günler

Hasta ameliyat günü ya da ertesi sabah ayağa kaldırılır. Su ve sıvı gıdalar çoğunlukla ilk gün başlar. Bazı merkezlerde ertesi gün ilaçlı film çekilerek onarım kontrol edilir. Yatış çoğu hastada 1-3 gündür. Büyük fıtıkta bu süre uzayabilir.

Mide fıtığı ameliyatı sonrası şikâyetler

Ameliyattan sonraki ilk haftalarda bazı yakınmalar beklenir. Bunlar çoğunlukla geçicidir:

• Yutma güçlüğü: Sarılan bölgedeki şişlik nedeniyle lokma takılabilir. Genellikle 6-8 hafta içinde azalır.
• Gaz şişkinliği: Yeni kapak düzeni geğirmeyi zorlaştırabilir. Midede gaz birikir ve dolgunluk hissi olur.
• Çabuk doyma: Midenin üst bölümü sarmada kullanıldığı için ilk aylarda az yemekle doyulur.
• Omuz ve göğüs ağrısı: Ameliyatta karına verilen gaz omuza vuran ağrı yapabilir. Birkaç günde geçer.
• Kilo kaybı: İlk ayda birkaç kilo verilmesi sık görülür.

Yutma güçlüğü haftalar içinde azalmazsa ya da su bile yutulamazsa hekime haber verilir.

Beslenme ve günlük hayata dönüş

İlk günlerde sıvı ve püre kıvamında yiyecekler tüketilir. Yumuşak katı gıdalara çoğu hastada ikinci haftadan itibaren geçilir. Lokmalar küçük alınır ve iyi çiğnenir. Gazlı içecekler ilk haftalarda içilmez. Ekmek, et ve pilav gibi yutması zor gıdalar dikkatle eklenir.

Kısa yürüyüşlere ilk günden başlanır. Masa başı işe 1-2 haftada dönülür. Ağır yük kaldırma ve karın kaslarını zorlayan spor 4-6 hafta ertelenir. Bu, diyafram dikişlerinin iyileşmesine zaman tanır. Kontroller 1. hafta, 1. ay ve 3. ayda yapılır.

Riskler ve yan etkiler

Mide fıtığı ameliyatı riskli mi, zor mu?

Mide fıtığı onarımı, deneyimli ekiplerce kapalı yöntemle yapıldığında güvenli kabul edilen bir ameliyattır. Ameliyatın zorluğu, diyafram açıklığının dar ve derin bir alanda olmasından kaynaklanır. Büyük fıtıkta ve yeniden yapılan ameliyatta zorluk artar. Her ameliyatta olduğu gibi bazı riskler vardır:

• Kanama ve kesi yerlerinde enfeksiyon.
• Yemek borusu ya da mide duvarında yaralanma.
• Akciğer zarına hava kaçması; çoğu kendiliğinden düzelir.
• Dalak yaralanması; nadirdir.
• Midenin boşalmasını düzenleyen sinirlerin etkilenmesi.
• Uzun süren yutma güçlüğü ya da gaz şişkinliği.
• Bacak damarlarında pıhtı ve akciğer sorunları.

Kalıcı yutma güçlüğü hastaların küçük bir bölümünde görülür. Çoğu, yemek borusunun endoskopiyle genişletilmesiyle düzelir. Nadiren sarmanın yeniden yapılması gerekir. Anestezinin genel riskleri ameliyattan önce anestezi değerlendirmesinde konuşulur.

Fıtığın tekrarlaması

Mide fıtığı onarımından sonra fıtık tekrarlayabilir. Tekrar, büyük paraözofageal fıtıklarda daha sıktır. Kontrol filmlerinde görülen küçük tekrarların çoğu yakınma yapmaz ve yeniden ameliyat gerektirmez. Kilo kontrolü, kabızlıktan korunma ve ilk haftalarda ağır kaldırmamak tekrar riskini azaltır. Yakınma veren tekrarlarda yeniden onarım değerlendirilir.

Acil durumlar: midenin sıkışması ve dönmesi

Büyük paraözofageal fıtıkta mide göğüs içinde kendi ekseni etrafında dönebilir. Bu durumda midenin kanlanması bozulabilir. Halk arasında "mide fıtığı patlaması" diye anılan tablo çoğunlukla budur. Nadir görülür, ancak acil ameliyat gerektirir. Erken fark edildiğinde tedavi edilebilir. Belirti veren büyük fıtığın planlı onarımı bu riski ortadan kaldırır.

Aşağıdaki belirtilerde beklemeden acil servise başvurulur:

• Göğüste ya da mide çukurunda ani başlayan, şiddetli ve geçmeyen ağrı.
• Kusmaya çalışıp kusamama.
• Su ve tükürük dahil hiçbir şeyi yutamama.
• Kanlı kusma ya da kahve telvesi görünümünde kusma.
• Nefes darlığı ile birlikte göğüste dolgunluk.

Mide fıtığı ameliyatı ücreti neye göre belirlenir?

Mide fıtığı ameliyatı ücreti tek bir rakamla ifade edilemez. Fıtığın tipi ve boyutu, ameliyat yöntemi (kapalı ya da robotik), yama gerekip gerekmediği, yatış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi yöntemin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur. Ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Fıtığın tipi: kayan fıtık ile büyük paraözofageal fıtık aynı kapsamda değildir.
• Ameliyat yöntemi: kapalı ya da robotik.
• Diyafram onarımında yama gerekip gerekmediği.
• Ameliyattan önce gereken tetkikler: endoskopi, ilaçlı film, basınç ve asit ölçümü.
• Daha önce aynı bölgeden ameliyat geçirilmiş olması.
• Hastanede kalış süresi ve kontrol sıklığı.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular