Anal Kanser (Anüs ve Makat Kanseri) Tedavisi

Anüs (makat) kanseri nedir?

Anüs kanseri, makat kanalının ve makat çevresindeki derinin kanseridir. Makat kanalı, rektum ile dış deri arasındaki birkaç santimetrelik kısa bölümdür. Makat kanseri nedir sorusunun kısa yanıtı budur. Bu tümörlerin büyük çoğunluğu yassı hücreli kanserdir. Yani deriye benzeyen yüzey hücrelerinden gelişir.

Anal kanser, sindirim sistemi kanserleri arasında küçük bir paya sahiptir. Nadir görülmesine karşın bazı risk gruplarında belirgin biçimde daha sıktır. Anal kanserlerin çoğu, rahim ağzı kanserinde olduğu gibi yüksek riskli HPV ile ilişkilidir. Bu ilişki anal HPV ve anal kanser başlığında anlatılır.

Rektum kanserinden farkı

Makat kanseri ile rektum kanseri farklı hastalıklardır. Rektum kanseri kalın bağırsağın son kısmında, bez hücrelerinden gelişir. Tedavisinde çoğu zaman ameliyat ana basamaktır. Anal kanser ise makat kanalının yassı hücreli kanseridir. Burada ilk tedavi ameliyat değil, kemoradyoterapidir. İki hastalığın aynı adla anılması yanlış tedavi beklentisine yol açabilir.

Belirtiler

Anüs kanserinin belirtileri başka makat hastalıklarına benzer. Bu yüzden kolayca gözden kaçabilir. Makat kanseri belirtileri şunlardır:

• Makattan kanama, en sık görülen belirtidir.
• Makatta ağrı, baskı ya da dolgunluk hissi.
• Makatta ya da çevresinde ele gelen sertlik veya kitle.
• İyileşmeyen yara, kaşıntı ya da akıntı.
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik ya da incelmiş dışkı.
• Kasıkta şişlik, lenf bezlerine yayılımı düşündürebilir.

Bazı hastalarda hiçbir belirti yoktur. Tümör başka bir nedenle yapılan muayenede bulunur. Makat kanseri nasıl belli olur sorusunun yanıtı bu yüzden muayenedir.

Makat kanseri ağrısı nereye vurur diye merak edenler için yanıt şudur: Ağrı genellikle makatın kendisinde ve dışkılama sırasında hissedilir. İlerlemiş tümörlerde ağrı kuyruk sokumuna, kalçaya ya da kasığa yayılabilir.

Basur ile makat kanseri nasıl ayırt edilir?

Halk arasında basur kanseri diye bir hastalık yoktur. Hemoroid kansere dönüşmez. Ancak iki hastalık benzer belirtiler verebilir. Aşağıdaki tablo genel bir yol gösterir, tanı koymaz.

En önemli kural şudur: Makattan kanaması olan kişi, muayene olmadan bunu basura bağlamamalıdır. Özellikle yeni başlayan, geçmeyen ya da tedaviye yanıt vermeyen şikâyetlerde muayene gerekir.

Neden olur?

Anüs kanseri neden olur sorusunun ana yanıtı kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonudur. En sık tip 16, daha az sıklıkla tip 18 sorumludur. HPV enfeksiyonlarının çoğu kendiliğinden temizlenir. Virüs yıllarca kalıcı olursa makat kanalında hücre değişikliği başlar. Bu değişikliğin yüksek dereceli olanı (HSIL) zamanla kansere ilerleyebilir.

Risk şu durumlarda artar:

• HIV ile yaşamak.
• Erkeklerle ilişkiye giren erkekler.
• Organ nakli sonrası bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanmak.
• Rahim ağzı, vulva ya da vajinada yüksek dereceli değişiklik ya da kanser öyküsü.
• Sigara kullanmak.
• Uzun süre bağışıklık sistemini baskılayan başka hastalık ya da tedaviler.

Bu gruplarda düzenli tarama önem taşır. Tarama ile kanser öncesi değişiklik yakalanıp tedavi edilebilir. Büyük bir çalışma, HIV ile yaşayan kişilerde bu değişikliğin tedavi edilmesinin kanser gelişimini yarıdan fazla azalttığını gösterdi. Ayrıntılar anal HPV taraması sayfasındadır.

Anal kanser tedavisi ne sağlar?

Anal kanser tedavisinin amacı tümörü tümüyle yok etmek ve bunu yaparken makat kasını korumaktır. Kemoradyoterapi bu iki hedefe çoğu hastada birlikte ulaşır. Böylece dışkılama doğal yoldan sürer. Ameliyat, tedaviye yanıt vermeyen ya da tekrarlayan hastalık için saklanır.

İyileşme şansı neye bağlıdır?

Makat kanseri iyileşir mi sorusunun yanıtı çoğu hasta için olumludur. Anal kanser, tedavisi iyi tanımlanmış ve yanıt oranı yüksek bir kanserdir. Büyük bir çalışmada, kemoradyoterapiden yaklaşık altı ay sonra hastaların yaklaşık onda dokuzunda tümör kaybolmuştu.

İyileşme şansını belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Evre: hastalık ne kadar erken yakalanırsa şans o kadar yüksektir.
• Tümör boyutu: küçük tümörler daha iyi yanıt verir.
• Lenf bezi tutulumu: lenf bezlerine yayılım şansı azaltır.
• Uzak organ yayılımı: karaciğer ya da akciğere yayılmış hastalıkta tedavinin amacı değişir.
• Genel sağlık ve bağışıklık durumu.
• Tedavinin planlandığı gibi, aksamadan tamamlanması.

Makat kanseri tehlikeli midir ya da ölümcül müdür diye soranlar için tek bir oran vermek yanıltıcı olur. Ortalama bir rakam, sizin tümörünüzün özelliklerini yansıtmaz. Size özel değerlendirme evrelemeden sonra hekiminizle konuşulur. Erken evrede yakalanan hastaların büyük çoğunluğu uzun yıllar sağlıklı yaşar.

Kimlere önerilir?

Biyopsiyle yassı hücreli anal kanser tanısı konmuş her hasta için bir tedavi planı yapılır. Plan tümörün yerine, boyutuna ve yayılımına göre seçilir.

Hangi tedavi kime?

Kanser öncesi yüksek dereceli değişiklik (HSIL) henüz kanser değildir. Bu durumda tedavi biyopsi sonucuna göre planlanır. Bu değişiklikleri bulmak için yüksek çözünürlüklü anoskopi (HRA) kullanılır.

HIV ile yaşayan hastalarda tedavi

HIV ile yaşayan ve virüsü ilaçla baskılanmış hastalarda anal kanser tedavisi genellikle aynı şekilde yapılır. Kemoradyoterapi bu hastalarda da standart tedavidir. Tedavi sürecinde enfeksiyon hastalıkları uzmanı ekibe katılır. HIV ilaçları kesilmeden sürdürülür ve kan değerleri daha yakından izlenir. Bağışıklık durumu zayıf olan hastalarda tedavi buna göre uyarlanabilir. Bu hastalarda tedaviden sonra da düzenli makat muayenesi önemlidir.

Tümör konseyi

Anal kanser tedavisi tek bir hekimin kararıyla verilmez. Kararlar multidisipliner tümör konseyinde alınır. Konseyde genel cerrahi ve kolorektal cerrahi, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji uzmanları bulunur. Kemoterapiyi tıbbi onkoloji, ışın tedavisini radyasyon onkolojisi yürütür. Kolorektal cerrah; muayene, biyopsi, tedavi sonrası izlem ve gerektiğinde cerrahi basamaklarda ekibin parçasıdır.

İzmir merkezli ekibimizde makattaki şüpheli bir bulgu muayenede değerlendirilir ve gerekirse biyopsi planlanır. Hastanede yüksek çözünürlüklü anoskop bulunur. Randevu için 444 3 545 numarasını arayabilirsiniz.

Anal kanser tedavisi nasıl yapılır?

Tanı ve evreleme

Makat kanseri tanısı nasıl konur sorusunun yanıtı birkaç basamaktan oluşur:

1. Muayene: makat bölgesine bakılır ve parmakla muayene yapılır. Kasıktaki lenf bezleri de elle kontrol edilir.
2. Anoskopi ya da HRA: makat kanalının içi büyütmeyle incelenir.
3. Biyopsi: şüpheli alandan parça alınır. Tanıyı yalnızca patoloji incelemesi koyar.
4. Manyetik rezonans (MR): tümörün boyutunu ve çevre dokulara ilişkisini gösterir.
5. Bilgisayarlı tomografi ya da PET-BT: lenf bezlerini ve uzak organları değerlendirir.

Kadın hastalarda rahim ağzı ve vajinayı değerlendirmek için jinekolojik muayene önerilir. Kılavuzlar HIV testini de önerir. Doğurganlığı korumak isteyen hastalarda, tedaviden önce sperm ya da yumurta saklama konuşulur. Makat kanseri kan tahlilinde çıkmaz; tanı biyopsiyle konur.

Kemoradyoterapi: standart tedavi

Makat kanseri nasıl tedavi edilir sorusunun yanıtı çoğu hastada kemoradyoterapidir. Bu tedavide kemoterapi ile ışın tedavisi aynı dönemde birlikte verilir. Kemoterapi, tümör hücrelerini ışına karşı daha duyarlı hale getirir. Işın tedavisi tümörü ve risk taşıyan lenf bezi bölgelerini hedefler.

Işın tedavisi birkaç hafta boyunca, hafta içi her gün verilir. Her seans birkaç dakika sürer; ışın verilirken bir şey hissedilmez. Kemoterapi bu dönemde belirli günlerde damardan ya da ağızdan verilir. İlaçların adı ve dozu tıbbi onkoloji tarafından belirlenir. Bu sayfada ilaç adı verilmez.

Makat kanserinin tedavisi var mı diye soranlar için bu yöntemin önemi büyüktür. Eskiden standart tedavi makat ve rektumun çıkarılmasıydı. Bugün kemoradyoterapi ile çoğu hastada tümör kaybolur ve makat kası yerinde kalır.

Tedaviye yanıtın değerlendirilmesi

Tümör, tedavi bittikten sonra da aylarca küçülmeye devam edebilir. Bu yüzden yanıtı değerlendirmek için acele edilmez. Büyük bir çalışma, yanıtın en doğru biçimde yaklaşık altı ay sonra değerlendirildiğini gösterdi. Bu dönemde muayene ve MR ile tümörün küçülmesi izlenir.

Cerrahinin yeri

Anal kanserde cerrahi üç durumda gündeme gelir:

• Lokal çıkarma: Küçük, erken evre ve makat kasına uzanmayan makat çevresi tümörlerinde düşünülebilir. Tümör çevresinde temiz bir sağlam doku payıyla çıkarılır.
• Kurtarma ameliyatı: Kemoradyoterapiye rağmen kalan ya da tekrarlayan hastalıkta gerekirse kurtarma ameliyatı planlanır. Bu ameliyatta makat ve rektum birlikte çıkarılır ve kalıcı kolostomi açılır.
• Bağırsak ağzı: Tümör makatı tıkıyor ya da ciddi kaçırma yapıyorsa tedaviden önce bağırsak ağzı (stoma) açılması gerekebilir.

Kurtarma ameliyatı büyük bir ameliyattır ve deneyimli bir ekip gerektirir. Bu ameliyatı hastanemizde Doç. Dr. Tayfun Bişgin kendisi yapar. Ameliyat planı tümör konseyinde, görüntüleme bulgularıyla birlikte yapılır.

Yayılmış hastalıkta tedavi

Hastalık karaciğer ya da akciğer gibi uzak organlara yayılmışsa ilaç tedavisi ön plana çıkar. Bu tedaviyi tıbbi onkoloji planlar. Seçilmiş hastalarda sınırlı yayılım için ek tedaviler konseyde değerlendirilir.

Sonuç ve sonrası

Tedavi sırasında ve sonrasında

Işın tedavisi süresince bölgedeki deri kızarabilir ve yanık benzeri bir tepki gösterebilir. Bu durum tedavinin son haftalarında belirginleşir. Tedavi bittikten birkaç hafta sonra deri iyileşir. Bu süreçte ılık suyla yıkama ve hekimin önerdiği bakım ürünleri rahatlatır. Yorgunluk, ishal ve kan değerlerinde düşme de görülebilir. Tedavi süresince ekip sizi düzenli aralıklarla değerlendirir.

Düzenli izlem

Tam yanıt alınan hastalarda düzenli izlem yapılır. İlk yıllarda birkaç ayda bir muayene edilirsiniz. Muayenede makata bakılır, parmakla muayene yapılır ve kasık bezleri kontrol edilir. Gerekirse anoskopi ve MR eklenir. İlerleyen yıllarda kontroller seyrekleşir. Tekrar çoğunlukla ilk yıllarda görülür ve erken yakalanırsa yeniden tedavi edilebilir.

Yaşam kalitesi

Tedaviden sonra bazı hastalarda sık dışkılama, ani tuvalet ihtiyacı ya da kaçırma olabilir. Bu şikâyetler çoğu zaman diyet düzeni ve pelvik taban egzersizleriyle azalır. Cinsel yaşamla ilgili değişiklikler de konuşulması gereken konulardır. Kadınlarda vajinada kuruluk ya da darlık gelişebilir; bunun için önleyici öneriler verilir. Sigarayı bırakmak hem tedavinin etkisini hem de iyileşmeyi destekler.

Korunma ve erken tanı

Anal kanserin önemli bir bölümü, kanser öncesi değişiklik evresinde yakalanabilir. Risk grubundaki kişilerde düzenli makat muayenesi ve tarama bu yüzden önerilir. HPV aşısı uygun yaş gruplarında önerilir ve kişinin henüz karşılaşmadığı tiplere karşı koruma sağlar. Aşı mevcut enfeksiyonu ya da kanseri tedavi etmez. Makatta yeni bir kanama, sertlik ya da iyileşmeyen yara fark ederseniz beklemeden muayene olmanız erken tanıyı kolaylaştırır.

Riskler ve yan etkiler

Kemoradyoterapinin erken yan etkileri tedavi sırasında başlar ve çoğu birkaç hafta içinde geçer. Bunlar arasında cilt tepkisi, makatta yanma, ishal, idrar yaparken yanma, yorgunluk ve kan değerlerinde düşme sayılır. Kan değerleri düştüğünde enfeksiyon riski artar. Bu yüzden tedavi sırasında düzenli kan tahlili yapılır.

Geç yan etkiler aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkabilir. Makatta darlık, sık dışkılama, kaçırma, mesane şikâyetleri ve cinsel işlev değişiklikleri bunlardandır. Kadınlarda erken menopoz ve doğurganlık kaybı görülebilir. Erkeklerde de doğurganlık etkilenebilir. Pelvis kemiklerinde zayıflama nadir de olsa olabilir.

Kurtarma ameliyatının riskleri kanama, enfeksiyon, perine yarasının geç iyileşmesi, idrar ve cinsel işlev sorunlarıdır. Bu ameliyattan sonra kolostomi kalıcıdır. Kolostomiyle günlük yaşam, eğitim ve stoma bakım desteğiyle sürdürülebilir. Ateş, şiddetli ishal, kanama ya da dayanılmaz ağrı olursa tedavi ekibinizi beklemeden aramanız gerekir.

Anal kanser tedavisi ücreti neye göre belirlenir?

Anal kanser tedavisi ücreti tek bir rakamla ifade edilemez. Hastalığın evresi, gereken görüntüleme ve biyopsi sayısı, patoloji incelemesi, kemoradyoterapi süreci, gerekirse yapılacak ameliyat ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu tanı, evreleme ve tümör konseyi değerlendirmesinden sonra belli olur. Ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Tanı aşaması: muayene, anoskopi ya da HRA, biyopsi ve patoloji.
• Evreleme için gereken MR, tomografi ya da PET-BT.
• Kemoradyoterapinin süresi ve tedavi sırasında gereken destek.
• Lokal çıkarma ya da kurtarma ameliyatı gerekip gerekmediği.
• Hastanede kalış süresi ve yoğun bakım ihtiyacı.
• Tedavi sonrası izlem muayeneleri ve görüntülemeler.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular