Kadınlarda İdrar Kaçırma ve Sistosel (Mesane Sarkması) Tedavisi

Sistosel ve idrar kaçırma nedir?

Sistosel, mesaneyi taşıyan bağ dokusunun zayıflamasıyla mesanenin vajinanın ön duvarını aşağı doğru itmesidir. Tıpta ön vajinal duvar sarkması ya da ön bölme sarkması diye de anılır. Halk arasında idrar torbası sarkması, mesane sarkması ya da mesane düşmesi denir. Sistosel ameliyatı ise bu duvarın onarılarak mesanenin yeniden yerine kaldırılmasıdır.

İdrar kaçırma, istem dışı idrar kaybıdır. Kadınlarda sık görülür ve çoğu zaman utanma nedeniyle geç dile getirilir. Sistosel ve idrar kaçırma sıklıkla birlikte bulunur, ama her zaman değil. Bu sayfa, pelvik taban hastalıkları içinde ön bölmeyi ele alır. Pelvik taban üç bölmeden oluşur: önde mesane, ortada rahim, arkada rektum. Bir bölmedeki zayıflık çoğu zaman diğerlerine de eşlik eder.

Neden olur?

• Normal doğum: özellikle çok sayıda, uzun süren ya da alet yardımlı doğumlar.
• Menopoz: hormon azalmasıyla idrar kanalı ve bağ dokusu zayıflar.
• Yaş ve kas gücünün azalması.
• Fazla kilo ve sürekli öksürük gibi karın içi basıncı artıran durumlar.
• Kronik kabızlık ve tuvalette uzun süre ıkınma.
• Ağır kaldırma gerektiren işler.
• Daha önce geçirilmiş pelvik ameliyatlar.

Sistosel belirtileri

Hafif sistosel çoğu zaman belirti vermez. Sarkma ilerledikçe şu yakınmalar ortaya çıkar:

• Vajinada dolgunluk, ağırlık ya da şişlik hissi.
• Vajina girişinde ele gelen, ıkınınca belirginleşen yumuşak bir kabarıklık.
• İdrarı başlatmada zorlanma ve akımın zayıf olması.
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi; tuvaletten çıktıktan kısa süre sonra yeniden idrara çıkma.
• İdrarı boşaltmak için vajinadaki şişliği parmakla içeri itme ihtiyacı.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları.
• Öksürürken ya da ani sıkışmayla idrar kaçırma.

İleri sistosel bazen idrar kanalını bükerek kaçırmayı gizleyebilir. Sarkma düzeltildikten sonra bu gizli kaçırma belirginleşebilir. Bu yüzden ameliyattan önce kaçırma ayrıca test edilir.

Sistosel dereceleri ve evreleme

Sarkmanın derecesi muayenede, hasta ıkınırken ölçülür. Uluslararası POP-Q sisteminde referans noktası vajina girişidir. Günlük kullanımda daha basit bir derecelendirme de kullanılır:

Derece tek başına tedaviyi belirlemez. Belirtiler, kaçırmanın türü ve hastanın beklentisi kararı birlikte şekillendirir.

Hangi testler yapılır?

Muayenede üç bölme birlikte değerlendirilir; dolu mesaneyle öksürme testi yapılabilir. İdrar tahlili enfeksiyonu dışlar. Birkaç gün tutulan mesane günlüğü; ne kadar sıvı alındığını, kaç kez idrara çıkıldığını ve kaçırma anlarını gösterir. İşeme sonrası mesanede kalan idrar ultrasonla ölçülür. Ameliyat düşünülen ya da karma kaçırması olan hastada ürodinami testi istenir. Dışkı kaçırma ya da dışkılama güçlüğü varsa arka bölme de incelenir.

Tedaviden ne beklenir?

Tedavinin hedefi idrar kaçırmayı azaltmak ya da durdurmak, mesanenin rahat boşalmasını sağlamak ve sarkmanın yol açtığı ağırlık hissini gidermektir. Kadınların çoğunda belirgin düzelme sağlanabilir. Düzelmenin derecesi kaçırmanın türüne bağlıdır.

Stres tipi kaçırmada düzenli pelvik taban kas eğitiminin belirgin düzelme sağladığı sistematik derlemelerle gösterilmiştir. Egzersize yeterli yanıt vermeyen hastada askı ameliyatı çoğu kadında uzun süreli kuruluk sağlar. Sıkışma tipi kaçırma ise çoğu zaman tamamen ortadan kalkmaz. Mesane eğitimi ve ilaçla kontrol altına alınır. Sistosel onarımında sarkma düzelir, ancak yıllar içinde tekrarlayabilir. Bu olasılıklar tedaviden önce hastayla açıkça konuşulur.

Kimler için uygundur?

Kadınlarda idrar kaçırma türleri

Stres tipi kaçırmada idrar kanalını destekleyen dokular ve kaslar zayıflamıştır. Sıkışma tipinde ise mesane kası istemsiz kasılır; buna aşırı aktif mesane de denir. Ameliyat esas olarak stres tipi kaçırmayı düzeltir.

İdrarını tutamayan kadın ne yapmalı?

İlk adım, durumu çekinmeden hekimle paylaşmaktır. İdrar kaçırma yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir ve tedavi edilebilir. Başvuruya kadar şunlar yapılabilir:

• Birkaç gün boyunca mesane günlüğü tutun.
• Çay, kahve, gazlı ve alkollü içecekleri azaltın.
• Sıvıyı gün içine yayın; akşam saatlerinde azaltın, ama susuz kalmayın.
• Kabızlığı önleyin ve fazla kilonuz varsa vermeye çalışın.
• Pelvik taban kaslarını sıkma egzersizlerine başlayın.

Kimlere ameliyat önerilir?

• Pelvik taban kas eğitimine en az üç ay düzenli devam ettiği hâlde yakınması süren stres tipi kaçırması olan kadınlar.
• Yaşam kalitesini bozan, belirti veren sistoseli olan hastalar.
• Sistosel nedeniyle mesanesini tam boşaltamayan ya da tekrarlayan enfeksiyon geçiren hastalar.
• Ön bölme sorununa arka bölme sarkması ya da dışkı kaçırma eşlik eden hastalar.

Gebelik planı olan kadınlarda askı ameliyatı genellikle doğumlar tamamlanana kadar ertelenir. Erkeklerde, çoğunlukla prostatla ilişkili idrar kaçırma bu sayfanın kapsamı dışındadır ve üroloji uzmanınca değerlendirilir.

İdrar kaçırma ve sistosel tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi basamakları: egzersiz, mesane eğitimi, ilaç

Kadınlarda idrar kaçırma tedavisi basamaklıdır. Çoğu hastada ameliyat gerekmeden belirgin düzelme sağlanır.

1. Yaşam tarzı düzenlemesi: kilo verme, içeceklerin düzenlenmesi, kabızlığın ve öksürüğün tedavisi.
2. Pelvik taban kas eğitimi: ilk tedavi seçeneğidir ve en az üç ay sürdürülür. Egzersizler ekibimizdeki fizyoterapist eşliğinde, kasın doğru çalıştırıldığı kontrol edilerek öğretilir. Ayrıntılar pelvik taban fizyoterapisi sayfasındadır.
3. Mesane eğitimi: özellikle sıkışma tipinde uygulanır. Tuvalete gitme aralıkları planlı biçimde ve kademeli olarak uzatılır.
4. İlaç tedavisi: sıkışma tipi kaçırmada mesane kasını sakinleştiren ilaçlar kullanılabilir. İlacın türüne ve süresine muayeneden sonra hekim karar verir. Menopoz sonrası dönemde vajinaya uygulanan yerel tedaviler de değerlendirilebilir.
5. İleri tedaviler: ilaca yanıt vermeyen sıkışma tipi kaçırmada ileri seçenekleri ekibimizdeki üroloji uzmanı değerlendirir.
6. Ameliyat: stres tipi kaçırmada ve belirgin sistoselde kalıcı çözüm sağlar.

Pelvik taban kasları, idrarı ya da gazı tutmaya çalışırken sıkılan kaslardır. Egzersizde bu kaslar birkaç saniye sıkılır, sonra aynı süre gevşetilir. Kalça, karın ve uyluk kasları bu sırada gevşek kalmalıdır. Kadınların önemli bir bölümü ilk denemede yanlış kası çalıştırır ya da ıkınır. Bu yüzden egzersizin muayeneyle kontrol edilmesi sonucu doğrudan etkiler. Öksürmeden ya da yük kaldırmadan hemen önce kasları sıkmak da kaçağı azaltan basit bir alışkanlıktır.

Sistoselde de hafif evrede egzersiz önceliklidir. Ameliyat istemeyen hastalarda vajinaya yerleştirilen destek halkası (pesser) bir seçenektir.

Ekip çerçevesi

Kadınlarda idrar kaçırma ve sistosel tedavisi, Doç. Dr. Tayfun Bişgin liderliğindeki multidisipliner pelvik taban ekibi tarafından planlanır. Ekipte kolorektal cerrah, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, üroloji uzmanı ve pelvik taban fizyoterapisti birlikte çalışır. Askı ameliyatı ve ön duvar onarımı gibi ürolojik ve jinekolojik adımları ekibimizdeki üroloji uzmanı ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanı yapar.

İdrar kaçırma ameliyatı nasıl yapılır? (askı ameliyatı)

Stres tipi kaçırmada sık uygulanan yöntem orta üretral askıdır. Vajinanın ön duvarından açılan küçük bir kesiyle, idrar kanalının orta bölümünün altına ince bir bant yerleştirilir. Bant, öksürme ve zorlanma anında idrar kanalını destekler ve kaçağı önler. Bantın uçları kasık kemiğinin arkasından ya da uyluk iç yüzüne doğru ilerletilir. Ameliyat yaklaşık 30-45 dakika sürer. Hastaların çoğu aynı gün ya da ertesi gün evine döner.

Uygun hastalarda başka seçenekler de vardır. Hastanın karın duvarındaki kendi kas kılıfından hazırlanan askı, sentetik bant istemeyen kadınlar için bir alternatiftir. İdrar kanalını karından asan ameliyatlar ve idrar kanalı çevresine dolgu uygulamaları da seçilmiş hastalarda kullanılır.

Sistosel ameliyatı nasıl yapılır? (ön duvar onarımı)

Sistosel onarımı vajina yoluyla yapılır; karında kesi gerekmez. Vajinanın ön duvarı açılır, mesaneyi taşıyan zayıflamış bağ dokusu dikişlerle güçlendirilir. Fazla vajina dokusu çıkarılır ve duvar kapatılır. Onarım çoğunlukla hastanın kendi dokusuyla yapılır. İşlem 45-60 dakika sürer. Stres tipi kaçırma da varsa askı aynı seansta eklenebilir. Rahim sarkması eşlik ediyorsa asma ameliyatı da planlanır.

Vajinal ağ (mesh) hakkında

Vajina yoluyla yerleştirilen ağlarla yapılan sarkma onarımları, yan etkiler nedeniyle birçok ülkede kısıtlanmış ya da askıya alınmıştır. İdrar kaçırma için kullanılan sentetik bantlar konusunda da güvenlik uyarıları yayımlanmıştır. Ekibimizde ağ ve bant kullanımı, güncel güvenlik uyarıları çerçevesinde her hasta için ayrı ayrı değerlendirilir. Seçenekler, kazanç ve riskleriyle birlikte ameliyattan önce hastayla konuşulur.

Arka bölme sorunu eşlik ediyorsa

Ön bölme sorunu olan kadınların bir bölümünde rektum da vajinanın arka duvarına doğru sarkar. Bu duruma rektosel denir. Bazı hastalarda rektum sarkması ya da dışkı ve gaz kaçırma da eşlik eder. Bu hastalarda yalnızca ön bölme onarılırsa dışkılama yakınmaları sürer.

Arka bölmenin değerlendirilmesi ve onarımı Doç. Dr. Tayfun Bişgin tarafından yapılır. Ekip, ameliyattan önce ön ve arka bölmeyi birlikte planlar. Uygun hastada iki onarım aynı seansta yapılır; gerekirse robotik ya da laparoskopik rektopeksi eklenir. Böylece hasta tek anestezi ve tek iyileşme dönemiyle tedavi edilebilir. Ameliyatlar hastanede yapılır. Ayrıntılar için rektosel ve gaita kaçırma sayfalarına bakılabilir.

İdrar kaçırma ameliyatı kaç dakika sürer?

İdrar kaçırma ameliyatı sonrası iyileşme

Hastanede ve ilk günler

Askı ameliyatından sonra idrar sondası kısa sürede çıkarılır. İlk idrardan sonra mesanede kalan idrar ultrasonla ölçülür. Mesane rahat boşalıyorsa hasta aynı gün ya da ertesi gün evine döner. Ön duvar onarımından sonra yatış çoğunlukla 1-2 gündür. Vajinadan hafif kanamalı akıntı birkaç hafta sürebilir.

Kaç günde iyileşir?

Kalıcı sonuç için

• Ağır kaldırmaktan ilk aylarda kaçının.
• Kabızlığı önleyin; tuvalette ıkınmayın.
• Pelvik taban egzersizlerini ameliyattan sonra da sürdürün.
• İçecek düzenine ve kilo kontrolüne dikkat edin.

Kontroller 2. hafta, 6. hafta ve 6. ayda yapılır, sonra yılda bir sürdürülür.

Riskler ve yan etkiler

İdrar kaçırma ameliyatı zor mu?

Askı ameliyatı ve ön duvar onarımı kısa süren, sık yapılan ameliyatlardır. Hastaların çoğu kısa sürede günlük yaşamına döner. Yine de her ameliyat gibi riskler taşır ve bu riskler ameliyattan önce ayrıntılı konuşulur.

Olası riskler

• İdrar yapmada geçici güçlük ya da mesaneyi tam boşaltamama; nadiren bantın gevşetilmesi gerekir.
• Daha önce olmayan sıkışma belirtilerinin ortaya çıkması.
• Bantın vajinada açığa çıkması ya da çok nadiren mesaneye ilerlemesi.
• Kasık ya da uyluk iç yüzünde ağrı.
• Mesane ya da idrar kanalı yaralanması; çoğu ameliyat sırasında fark edilip onarılır.
• Cinsel ilişkide ağrı.
• Kanama, enfeksiyon ve idrar yolu enfeksiyonu.
• Kaçırmanın tam geçmemesi ya da sistoselin yıllar içinde tekrarlaması.
• Anestezinin genel riskleri.

Arka bölme onarımı eklenen hastalarda ilk haftalarda dışkılama düzeninde değişiklik görülebilir. Size özgü riskler, seçilen yönteme ve genel sağlık durumunuza göre muayeneden sonra değerlendirilir.

İdrar kaçırma ameliyatı ücreti neye göre belirlenir?

İdrar kaçırma ameliyatı ücreti tek bir rakamla ifade edilemez; tedaviden tedaviye değişir. Uygulanacak yöntem, hastalığın derecesi, anestezi türü, hastanede kalış süresi ve sigorta kapsamınız belirleyicidir. Size hangi tedavinin uygun olduğu muayeneden sonra belli olur; ücret bilgisi de bu değerlendirme ve hekiminizle yapacağınız görüşmenin ardından netleşir.

Ücreti etkileyen faktörler

• Yöntem: askı ameliyatı, ön duvar onarımı ya da ikisinin birlikte yapılması.
• Sentetik bant ya da hastanın kendi dokusundan askı kullanılması.
• Arka bölme onarımı ya da rektopeksinin aynı seansa eklenmesi.
• Ameliyattan önce gereken testler: ürodinami, ultrason, gerekirse arka bölme incelemeleri.
• Anestezi türü ve hastanede kalış süresi.
• Ameliyatsız tedavi seçilirse fizyoterapi seanslarının sayısı ve ilaç tedavisi.

SGK ve özel sağlık sigortası kapsamı

Muayene ve tedavi SGK anlaşması kapsamında değildir. Özel sağlık sigortanızın kapsamı için hastanenin hasta hizmetleri birimiyle görüşebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İdrar kaçırma ve sistosel hakkında en sık sorulan sorular aşağıdadır.