Pelvik Taban Hastalıkları

Pelvik taban nedir, neresidir?

Pelvik taban, karın boşluğunun en alt bölümünde, kasıklar ile kuyruk sokumu arasında yer alır. Ön tarafta kasık kemiğine, arkada kuyruk sokumuna, yanlarda leğen kemiğinin iç duvarına tutunur. Ortasından kadınlarda üç, erkeklerde iki açıklık geçer: idrar yolu, vajina ve makat. Halk arasında bu bölge "pelvik bölge" ya da "leğen tabanı" olarak da anılır.

Pelvik taban tek bir kas değildir. En büyük parçası levator ani kasıdır. Bunun çevresinde makatı saran sfinkter kasları, bağlar ve organları birbirine bağlayan bağ dokusu (fasya) bulunur. Kaslar istirahatte hafif kasılı durur ve organları taşır. Öksürme, hapşırma ve ağır kaldırma sırasında refleks olarak sıkılır. Dışkılama ve idrar yapma sırasında ise gevşer.

Pelvik tabanın üç bölmesi

Uzmanlar pelvik tabanı, içindeki organlara göre üç bölmeye (kompartman) ayırır. Bu ayrım, hangi uzmanın hangi sorunla ilgileneceğini de belirler.

Kadında ve erkekte pelvik taban

Kadınlarda pelvik taban daha geniştir ve ortasından vajina geçer. Doğum, bu yapıyı en çok zorlayan olaydır; bu yüzden sarkma ve kaçırma şikâyetleri kadınlarda belirgin olarak daha sık görülür. Erkeklerde pelvik taban daha dar ve dayanıklıdır. Yine de erkeklerde de makat sarkması, kronik kabızlık, gaita kaçırma ve kas gerginliğine bağlı pelvik ağrı görülür.

Pelvik taban hastalıkları nelerdir?

Bu bölümde her sorun için ayrı bir sayfa vardır. Her sayfa aynı düzende yazılmıştır: tanım ve halk arasındaki adı, kimlere uygun olduğu, tedavinin nasıl yapıldığı, iyileşme süreci, riskler ve ücreti belirleyen faktörler. Sayfalar üç bölmeye göre gruplanmıştır.

Arka bölme (rektum ve makat)

• Makat sarkması (rektal prolapsus): rektumun makattan dışarı çıkması. Halk arasında "bağırsak sarkması" denir. Tedavi çoğu hastada robotik ya da laparoskopik ameliyattır.
• Rektosel: rektumun ön duvarının vajinaya doğru kese gibi şişmesi. Dışkıyı tam boşaltamama ve parmakla destekleme ihtiyacı yapar.
• Kronik kabızlık ve tıkayıcı dışkılama: dışkının oluştuğu halde çıkarılamaması. Nedeni çoğu zaman kas uyumsuzluğu ya da yapısal bir sarkmadır.
• Gaita kaçırma (fekal inkontinans): gaz ya da dışkının istemsiz kaçması. Basamaklı tedavide sakral nöromodülasyon da yer alır.
• Anal sfinkter yaralanmaları: makatı kapatan kasların doğum, ameliyat ya da kazayla zarar görmesi. Belirgin kas açıklığında onarım ameliyatı yapılır.
• Doğum sonrası pelvik taban travması: doğumda oluşan derin yırtıklar ve sonrasında gelişen gaz tutamama, kaçırma ve ağrı.

Ön ve orta bölme (multidisipliner ekip)

• Rahim sarkması: rahmin vajinaya doğru inmesi. Ameliyat adımlarını ekipteki kadın hastalıkları uzmanı yürütür.
• İdrar kaçırma ve sistosel: kadınlarda idrar kaçırma türleri ve mesanenin vajinaya sarkması. Ameliyat adımlarını ekipteki üroloji ve kadın hastalıkları uzmanları yürütür.

Tanı ve rehabilitasyon

• Anal manometri: makat kaslarının gücünü, duyuyu ve dışkılama sırasındaki uyumu ölçen test.
• Biofeedback tedavisi: kasların doğru çalışmasını ekranda görerek öğreten tedavi. Tıkayıcı dışkılamada ilk seçenektir.
• Pelvik taban fizyoterapisi: Kegel dahil pelvik taban egzersizlerinin uzman eşliğinde öğretilmesi ve izlenmesi.

Hemoroid, makat çatlağı, fistül ve rektovajinal fistül bu bölümün dışındadır ve proktoloji bölümünde anlatılır. Kalın bağırsak ve rektum kanserleri kolorektal cerrahi bölümündedir.

Pelvik taban bozukluğu nasıl anlaşılır?

Pelvik taban bozukluğu, kasların ve bağların ya zayıflaması ya da gerektiği anda gevşeyememesi sonucu gelişir. Belirtiler bozulan bölmeye göre değişir. Birçok hastada birden fazla belirti birlikte bulunur.

Pelvik taban bozukluğu neden olur?

• Doğum: özellikle uzun süren, iri bebekli ya da vakum ve forseps kullanılan normal doğumlar
• Yaş ve menopoz: bağ dokusunun esnekliği azalır, kas kitlesi zayıflar
• Kronik ıkınma: yıllar süren kabızlık pelvik tabanı sürekli aşağı iter
• Karın içi basıncı artıran durumlar: fazla kilo, kronik öksürük, ağır kaldırma
• Önceki pelvik ameliyatlar ve ışın tedavisi
• Sinir hasarı: omurilik hastalıkları, diyabet, doğumda sinirlerin gerilmesi
• Kalıtsal bağ dokusu zayıflığı

Pelvik taban ağrısı ve kas gerginliği

Pelvik taban her zaman zayıflıktan dolayı bozulmaz. Bazı hastalarda kaslar gereğinden fazla gergindir ve dışkılama sırasında gevşemez. Bu tabloya levator sendromu ya da pelvik taban kas gerginliği denir. Makatın derininde, kuyruk sokumunda ya da vajinada künt ve baskı tarzında ağrı yapar. Ağrı oturunca artar, kalçaya, kasığa ve bacağın arkasına vurabilir. Kas gerginliği tıkayıcı dışkılamanın da sık nedenidir. Tedavide ilk seçenek fizyoterapi ve biofeedback ile kasın gevşemeyi yeniden öğrenmesidir.

Hangi durumda beklemeden başvurulmalı?

• Makattan çıkan ve geri itilemeyen, morarmış ve çok ağrılı bir şişlik
• Gaz ve dışkı çıkaramama ile birlikte karın şişliği ve kusma
• Makattan kanama, kilo kaybı ya da dışkılama alışkanlığında yeni başlayan değişiklik

İlk iki tablo acil cerrahi değerlendirme gerektirir. Üçüncüsünde kanser dışlanmadan belirtiler pelvik tabana bağlanmaz.

Pelvik taban muayenesi nasıl yapılır?

Değerlendirme ayrıntılı bir görüşmeyle başlar. Şikâyetin süresi, doğum sayısı ve şekli, önceki ameliyatlar, kullanılan ilaçlar ve tuvalet alışkanlıkları sorulur. Kaçırma ve kabızlığın şiddetini ölçmek için kısa anket formları doldurulur. Muayeneden önce tutulan iki haftalık dışkılama ve idrar günlüğü bu aşamada çok yol gösterir.

Fizik muayenede makat çevresi incelenir, parmakla kas gücü ve gevşeme değerlendirilir. Hastadan ıkınması istenir; sarkma bu sırada ortaya çıkar. Gerekirse muayene tuvalette oturur pozisyonda tekrarlanır, çünkü bazı sarkmalar yalnız ıkınırken görünür. Kadın hastalarda üç bölme birlikte değerlendirilir.

Pelvik taban testleri

• Anal manometri: makat kaslarının basıncını, rektal duyuyu ve ıkınma sırasındaki uyumu ölçer.
• Endoanal ultrason: sfinkter kaslarında yırtık ya da açıklık olup olmadığını gösterir.
• Defekografi: dışkılama sırasında çekilen görüntüleme. Rektosel, iç sarkma ve kas uyumsuzluğunu ortaya koyar. Manyetik rezonansla da yapılabilir.
• Kolonoskopi: kanama ya da risk faktörü varsa, şikâyetlerin altında başka bir hastalık olmadığını göstermek için istenir.
• Ürodinami: idrar kaçırmada mesanenin davranışını ölçer; ekipteki üroloji uzmanı planlar.

Her hastaya bütün testler yapılmaz. Hangi testin gerektiği şikâyete ve muayene bulgusuna göre belirlenir.

İzmir'de pelvik taban değerlendirmesi ve randevu

Pelvik taban hastalıklarına hangi bölüm bakar?

Türkiye'de "pelvik taban" adında ayrı bir uzmanlık dalı yoktur. Arka bölme sorunlarına kolorektal cerrahi alanında çalışan genel cerrahlar bakar. Ön bölme üroloji, orta bölme kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının alanıdır. Kas eğitimi pelvik taban fizyoterapistinin işidir.

Sorunlar çoğu zaman birden fazla bölmeyi ilgilendirdiği için sonuç, ortak karar verildiğinde daha iyi olur. Doç. Dr. Tayfun Bişgin, bu dört alanı bir araya getiren multidisipliner pelvik taban ekibinin başındadır. Ekip, karmaşık hastaları birlikte değerlendirir ve tedavi planını ortak çıkarır. Rahim ve mesane ameliyatlarının adımlarını ekipteki ilgili uzmanlar yapar. Hekimimizin rolü ise arka bölme cerrahisi ve gerektiğinde aynı seansta yapılan kombine rektopeksidir.

Doç. Dr. Tayfun Bişgin, Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği Pelvik Taban Çalışma Grubu'nun çalışmalarında yer almıştır. Bu çalışmalar akademik yayınlar sayfasında listelenir.

Randevu ve hastane imkânları

Muayene ve tedaviler Balçova, İzmir'deki hastanede yapılır. Randevu, hastanenin tek randevu hattı olan 444 3 545 numarasından genel cerrahi bölümü seçilerek alınır. Hekimin kişisel bir randevu hattı ya da WhatsApp numarası yoktur.

Hastanede anal manometri ve biofeedback cihazı, robotik cerrahi sistemi ve sakral nöromodülasyon uygulaması bulunur. Ekipte kadrolu bir pelvik taban fizyoterapisti vardır. Yol tarifi iletişim sayfasında, hekimin eğitimi ve yeterlilik belgeleri hakkımda sayfasında yer alır.

Pelvik taban hastalıkları nasıl tedavi edilir?

Pelvik taban hastalıklarında tedavi basamaklıdır ve ilk adım çoğu zaman ameliyat değildir. Basamaklar sırayla şöyledir:

1. Yaşam tarzı düzenlemesi. Lifli beslenme, yeterli sıvı, tuvalette doğru oturma pozisyonu ve ıkınmayı azaltma. Fazla kilonun verilmesi ve kronik öksürüğün tedavisi pelvik tabana binen yükü azaltır.
2. Pelvik taban egzersizleri ve fizyoterapi. Zayıf kasların güçlendirilmesi ya da gergin kasların gevşetilmesi. Egzersizlerin doğru yapılması için program fizyoterapist eşliğinde başlar.
3. Biofeedback. Kas uyumsuzluğunda ilk seçenektir. Hasta, kasını doğru çalıştırıp çalıştırmadığını ekranda görerek öğrenir.
4. İlaç tedavisi. Kabızlık, ishal ve mesane şikâyetlerinde hekim tarafından planlanır.
5. Sakral nöromodülasyon. Egzersiz ve biofeedback ile düzelmeyen gaita kaçırmada uygulanır.
6. Cerrahi. Tam kat makat sarkması, büyük rektosel, belirgin sfinkter yırtığı ve ileri derece rahim sarkması gibi yapısal sorunlarda gündeme gelir.

Ameliyat gerektiğinde, hastanın yaşına, genel sağlığına ve hangi bölmelerin etkilendiğine göre yöntem seçilir. Arka bölme ameliyatları uygun hastalarda robotik ya da laparoskopik olarak yapılır. Bu iki kapalı yöntem robotik ve laparoskopik cerrahi bölümünde anlatılır. Çok bölmeli sarkmada tek seansta kombine onarım planlanabilir. Bu, hastanın iki ayrı ameliyat geçirmesini önler.

Pelvik taban sorunları utanılacak ya da katlanılması gereken durumlar değildir. Erken başvuru, daha basit yöntemlerle sonuç alma şansını artırır. Bu bölümdeki sayfalarda kaynak olarak Amerikan Kolon ve Rektum Cerrahları Derneği (ASCRS) kılavuzları ve uluslararası terminoloji raporları gösterilir. Hasta yorumları ve ameliyat görüntüleri bu sitede yer almaz; bu, sağlık mevzuatının gereğidir.

Sık sorulan sorular